جلال‌الدین دوانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
علامه محقق جلال‌الدین دوانی
A Davani.jpg
آرامگاه علامه دوانی
متولد ۸۳۰ قمری
دوان کازرون
مرگ ۹ ربیع‌الاول ۹۰۸ قمری
پل آبگینهٔ کازرون
محل زندگی کازرون، شیراز
ملیت ایرانی
رشته فعالیت فلسفه، عرفان، کلام، حدیث و تفسیر
دلیل شهرت رباعیات حکمی عرفانی
تأثیرات احیای فلسفه اسلامی در دوره تیموری
دین اسلام
پانویس

مرقد علامه دوانی که مدتهاست بدون ترمیم مانده است

علامه جلال‌الدین محمد دوانی (۸۳۰ - ۹۰۸ قمری) حکیم، عارف، متکلم و دانشمند بزرگ اسلامی قرن نهم و عصر تیموریان، متولد دوان از توابع کازرون، مشهور به محقق بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

پدرش سعدالدین اسعد، از شاگردان محقق مشهور «میر سید شریف جرجانی» بود و در کازرون به تدریس علوم دینی و قضایای شرعیه اشتغال داشت. علامه در زمان صفویان به مذهب شیعه پیوست. در کوه‌های سربه فلک کشیده شمال دوان، غاری موجود است بنام غار «مُل جلال» (ملاجلال) که وی در این غار مطالعه، خلوت و عبادت می‌کرده‌است. آرامگاه وی نیز در دوان قرار دارد که بنام «شیخ عالی» مشهور است.

علوم مقدماتی را نزد پدرش در زادگاهش آموخت و سپس برای تکمیل علوم به دارالعلم شیراز آمد و در رشته‌های مختلف فلسفه، ریاضی، کلام و منطق از محضر حکما و دانشمندان استفاده نمود و حکمت و فقه و اصول و تفسیر و حدیث و ادبیات عرب و عجم را یاد گرفت و بعد به تدریس مشغول شد.

جلال الدین پیرو مذهب شافعی و از نظر اصول عقاید، اشعری بوده‌است؛ ولی کم‌کم به مذهب شیعه اثنی عشری گروید، رسالهٔ نورالهدایه وی دلیلی بر این مدعاست.

همانگونه که خواجه نصیرالدین توسی علوم عقلی و فلسفی را در دورة مغول احیاء نمود، دوانی نیز آنرا در دوره تیموری احیاء کرد. دوانی با شرح خود بر هیاکل النور سهروردی، رونقی دوباره به حکمت اشراق بخشید.[۱] ملاصدرا در آثار خود -از جمله اسفار- بارها از او با تجلیل یاد نموده‌است.[۲] وی در روز سه‌شنبه نهم ربیع‌الاول ۹۰۸ قمری در دوان درگذشت و همانجا مدفون گشت.[۳]

از جمله شاگردان او می‌توان از مقدس اردبیلی نام برد.

رباعیات[ویرایش]

وی نکات فلسفی، عرفانی و کلامی را در قالب ۵۲ رباعی در کتاب شرح الرباعیات خود آورده‌است. از رباعیات فلسفی عرفانی اوست:[۴]

ای در قدم و حدوث عالم حیران پیوسته میان این و آن سرگردان
رمزی بشنو به توست قائم دو جهان پیش از تو و بعد از تو نه این هست و نه آن[۵]
* * *
هستی تو به ذات و ما به تو هست نما الّله چه تفاوت ز کجا تا بکجا
هستی تو غنیّ مطلق و خلق گدا دارند ز تو وجود و از خویش فنا[۶]
* * *
رو رخت طلب به ساقی کوثر کش از کوثر کثرت می وحدت درکش
لا یَظمأ اصلاً ابداً شاربُها رمزی است از این می ار توانی درکش[۷]

تالیفات[ویرایش]

جلال الدین بیشتر از ۶۰ کتاب در علوم مختلف عقلی و نقلی (تفسیر، فلسفه و کلام، منطق، فقه و اصول و حدیث، هیئت و هندسه و ریاضی اخلاق و ادبیات فارسی و علوم غریبه) نوشته‌است از جمله آثار او:

  • کتاب «شرح عقاید عضدی» را که از آثار مهم اوست.
  • کتاب «خلق الاعمال» در کلام
  • رساله «زوراء» در حکمت
  • اثبات واجب قدیم
  • خلق افعال
  • عرض لشکر
  • شرح الرباعیات (رباعیات فلسفی و عرفانی وی توسط مهدی دهباشی شرح، تصحیح و به سال ۱۳۶۸ چاپ گردیده است.)
  • شرح یکی از غزل‌های حافظ
  • کتاب «نور الهدایه فی اثبات الامامه» به فارسی که در اواخر عمر به تحریر در آورده‌است؛ و یکی از شواهد تشیع جلال الدین.

منابع[ویرایش]

  1. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، مقدمه: ص ۱۲.
  2. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، مقدمه: ص ۷.
  3. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، مقدمه: ص ۸.
  4. ««الهیات اخص نزد دوانی»». مجله علوم اسلامی. بازبینی‌شده در ۰۷ دسامبر ۲۰۱۴. 
  5. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، ص ۵۵.
  6. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، ص ۳۱.
  7. شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی، تصحیح: مهدی دهباشی، ص ۸۳.
  • شرح رباعیات فلسفی و عرفانی علامه محقق جلال الدین دوانی (شرح الرباعیات)، تصحیح، شرح، نقد و تحلیل: مهدی دهباشی، تهران: انتشارات مسعود (۱۳۶۸).
  • زندگینامه علامه دوانی سایت اعلام طهور

جستارهای وابسته[ویرایش]