فرهنگستان زبان و ادب فارسی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی یکی از چهار فرهنگستان ایران است که حوزههای گوناگون علمی، ادبی، و هنری را در ایران و قلمرو زبان فارسی از جنبههای مختلفِ موضوعی تحت پوشش قرار میدهند. این فرهنگستان به حوزۀ زبان و ادبیات فارسی میپردازد. اکنون، ریاست فرهنگستان را غلامعلی حدادعادل بر عهده دارد.
محتویات |
[ویرایش] تاریخچه و انگیزه
فرهنگستان زبان و ادب فارسی یکی از سازمانهای دولتی ایران است که، برپایۀ اساسنامهاش، برای «حفظ قوّت و اصالت زبان فارسی»، «پروردن زبانی مهذّب و رسا» برای بیان اندیشهها، «رواج زبان و ادب فارسی»، و «ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی» بنیاد شدهاست. فعّالیت اصلیِ این فرهنگستان، که در ۲ مرداد ۱۳۶۹ خورشیدی (۲۴ ژوئیه ۱۹۹۰ میلادی) تأسیس شد، انتخاب معادل فارسی (واژهگزینی) برای واژههای زبانهای خارجی بودهاست. این فرهنگستان اصطلاحاً فرهنگستان سوم هم نامیده شدهاست، زیرا پیش از آن، دو فرهنگستانِ دیگر به نامهای فرهنگستان ایران (فرهنگستان اوّل؛ ۱۳۱۴ تا ۱۳۳۳) و فرهنگستان زبان ایران (فرهنگستان دوم؛ ۱۳۴۷ تا ۱۳۶۰) به فعّالیتهای مشابهی میپرداختند.
[ویرایش] گردانندگان
ارکان این فرهنگستان عبارتاند از رئیس جمهور ایران، که رئیس عالی فرهنگستان است، هیئت امنای فرهنگستانهای ایران، شورای فرهنگستان (متشکّل از اعضای پیوستۀ ایرانی، اعضای پیوستۀ فارسیزبان خارجی، و اعضای وابسته)، رئیس فرهنگستان، معاون علمی ـ پژوهشی فرهنگستان، و دبیر فرهنگستان.
[ویرایش] ریاست
اوّلین رئیس این فرهنگستان حسن ابراهیم حبیبی بود که همزمان معاون اول رئیس جمهور ایران هم بود. دومین رئیس غلامعلی حداد عادل بود که در اواخر دوران ریاستش بر این فرهنگستان به ریاست مجلس شورای اسلامی نیز انتخاب شد. مدتی پس از انتخاب حداد عادل به ریاست مجلس، مجدداً حسن حبیبی به ریاست فرهنگستان انتخاب شد. در سال ۱۳۸۷ با بیمار شدن حسن حبیبی و با دستور محمود احمدینژاد، غلامعلی حدادعادل دوباره بر کرسی ریاست فرهنگستان تکیه زد[۱].
[ویرایش] معاون علمی پژوهشی
معاون علمی ـ پژوهشی فرهنگستان، محمد دبیرمقدم، استاد دانشگاه علامه طباطبایی است. پیش از او، بهمن سرکاراتی و احمد تفضلی این سمت را بر عهده داشتند.
[ویرایش] دبیر فرهنگستان
دبیری فرهنگستان را محمدرضا نصیری بر عهده دارد.
[ویرایش] اعضا
عضویت در این فرهنگستان مادامالعمر است، مگر در حالتی که عضوی استعفا کند، به علت غیبت زیاد مستعفی شناخته شود، یا «به دلیل سلب صلاحیت اخلاقی» عزل شود. اعضای این فرهنگستان عمدتاً ایرانی هستند، ولی اعضایی از تاجیکستان و افغانستان نیز در این فرهنگستان عضویت داشتهاند یا دارند.
[ویرایش] انتشارات
مهمترین انتشارات این فرهنگستان، یکی واژههای مصوّب آن است، که استفاده از آنها برای سازمانهای دولتی ایران لازم است، و دیگری جزوهای به نام دستور خط فارسی که تلاش کردهاست رهنمودهایی برای رسمالخط فارسی ارائه کند. دستور خط فارسی در میان ویراستاران و رایانهکاران منتقدینی دارد، از این نظر که مقررات موجود در آن را متناقض، مبهم، یا غیر عملی اعلام میکنند، اما طرفداران این دستور معتقدند که این دستور تنها دستور در این زمینهاست که بر اساس اجماع متخصصین ایجاد شده و مورد تأیید یک نهاد رسمی دولت ایران است. دستور خط فارسی در سال ۱۳۸۴ تجدید نظر شد و چاپ چهارم آن تغییراتی نسبت به چاپهای قبلیاش دارد که ممکن است بعضی انتقادات وارده از ویراستاران و رایانهکاران را کمتر کند. نشریهای به نام نامه فرهنگستان نیز که دارای درجه علمی پژوهشی است، به صورت فصلنامه از سوی فرهنگستان منتشر میشود.
[ویرایش] جستارهای وابسته
- فهرست واژگان همسنگ پارسی برای واژگان بیگانه
- گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- فهرست اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- نامه فرهنگستان
- مجله ادبیات تطبیقی
- مجله دستور
- مجله فرهنگنویسی
- مجله گویششناسی
- فرهنگستان علوم
- فرهنگستان علوم پزشکی
- فرهنگستان هنر
[ویرایش] منبعها
- اساسنامهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی
- «تاریخچهٔ فرهنگستان در ایران»، وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دسترسی در تاریخ ۷ نوامبر ۲۰۰۵
- ↑ «حکم جدید رئیسجمهور برای حداد عادل» (فارسی). خبرگزاری تابناک، ۲ آبان ۱۳۸۷. بازبینیشده در ۳ آبان ۱۳۸۷.
