استان کرمانشاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۴°۱۸′ شمالی ۴۷°۴′ شرقی / ۳۴٫۳۰۰°شمالی ۴۷٫۰۶۷°شرقی / 34.300; 47.067

کرمانشاه
IranKermanshah-SVG.svg
مرکز کرمانشاه
مساحت ۲۵٬۰۰۹ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۹۵) ۱٬۹۵۲٬۴۳۴ نفر[۱]
پراکندگی ۷۷٫۵
تعداد شهرستان‌ها ۱۴
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
استاندار هوشنگ بازوند[۲]

استان کرمانشاه یا استان کرمانشاهان (دربارهٔ این پرونده آوا ) (به کردی:پارێزگای کرماشان) با مساحت ۲۴٬۶۴۰ کیلومتر مربع، هفدهمین استان ایران از نظر وسعت به‌شمار می‌رود. مختصات جغرافیایی کامل استان کرمانشاه بر روی کره زمین از طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۹ ثانیه شرقی تا ۴۸ درجه و ۱ دقیقه و ۵۸ ثانیه شرقی و از عرض جغرافیایی ۳۳ درجه و ۳۷ دقیقه و ۸ ثانیه شمالی تا ۳۵ درجه و ۱۷ دقیقه و ۸ ثانیه شمالی می‌باشد.[۳] استان کرمانشاه که ۱/۵ درصد مساحت کشور را دربرمی‌گیرد، از استانهای غربی به‌شمار می‌آید که با کشور عراق مرز مشترک دارند.[۳] این استان از شمال به استان کردستان، از جنوب به استان لرستان و ایلام، از شرق به استان همدان و از غرب به کشور عراق محدود می‌شود. مرکز استان کرمانشاه، شهر کرمانشاه است.[۴] بر اساس آخرین تغییرات در ۱۳۹۰ استان کرمانشاه از، ۱۴ شهرستان، ۳۱ شهر، ۳۱ بخش و ۸۴ دهستان تشکیل شده‌است.[۳]

تقسیمات کشور

تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶

در سال ۱۳۱۶ که ایران به ده استان تقسیم می‌شد، استان‌های کنونی، کرمانشاه، همدان، ایلام و بخش اعظم استان کردستان، استان پنجم (به مرکزیت کرمانشاه) را تشکیل می‌دادند.

تقسیمات کشوری کنونی

شهرستان مرکز
# نام جمعیت تعداد بخش تعداد شهر مرکز جمعیت مرکز نسبت به جمعیت کل شهرستان
۱ شهرستان اسلام آباد غرب ۱۴۰٬۸۷۶ نفر ۲ بخش ۲ شهر اسلام‌آباد غرب ۹۰٬۵۵۹ نفر ۶۴،۲۸ %
۲ شهرستان پاوه ۶۰٬۴۳۱ نفر ۳ بخش ۵ شهر پاوه ۲۵٬۷۷۱ نفر ۴۲،۶۵ %
۳ شهرستان ثلاث باباجانی ۳۵٬۲۱۹ نفر ۲ بخش ۲ شهر تازه آباد ۱۴٬۷۰۱ نفر ۴۱،۷۴ %
۴ شهرستان جوانرود ۷۵٬۱۶۹ نفر ۲ بخش ۲ شهر جوانرود ۵۴،۳۵۴ نفر ۷۲،۳۱ %
۵ شهرستان دالاهو ۳۵٬۹۸۷ نفر ۲ بخش ۳ شهر کرند غرب ۷٬۷۹۸ نفر ۲۱،۶۷ %
۶ شهرستان روانسر ۴۷٬۶۵۷ نفر ۲ بخش ۱ شهر روانسر ۲۴٬۵۲۷ نفر ۵۱،۴۷ %
۷ شهرستان سرپل ذهاب ۸۵٬۳۴۲ نفر ۱ بخش ۱ شهر سرپل ذهاب ۴۵٬۴۸۱ نفر ۵۳،۲۹ %
۸ شهرستان سنقر ۸۱٬۶۶۱ نفر ۲ بخش ۲ شهر سنقر ۴۴٬۲۵۶ نفر ۵۴،۱۹ %
۹ شهرستان صحنه ۷۰٬۷۵۷ نفر ۲ بخش ۲ شهر صحنه ۳۵٬۵۰۸ نفر ۵۰،۱۸ %
۱۰ شهرستان قصرشیرین ۲۳٬۹۲۹ نفر ۲ بخش ۲ شهر قصرشیرین ۱۸٬۴۷۳ نفر ۷۷،۲۰ %
۱۱ شهرستان کرمانشاه ۱٬۰۸۳٬۸۳۳ نفر ۵ بخش ۵ شهر کرمانشاه ۹۴۶٬۶۵۱ نفر ۸۷،۳۴ %
۱۲ شهرستان کنگاور ۷۶٬۲۱۶ نفر ۱ بخش ۱ شهر کنگاور ۵۳٬۴۴۹ نفر ۷۰،۱۳ %
۱۳ شهرستان گیلانغرب ۵۷٬۰۰۷ نفر ۲ بخش ۲ شهر گیلانغرب ۲۲٬۳۳۱ نفر ۳۹،۱۷ %
۱۴ شهرستان هرسین ۷۸٬۳۵۰ نفر ۲ بخش ۲ شهر هرسین ۵۱٬۵۶۲ نفر ۶۵،۸۱ %

استان کرمانشاه شامل ۱۴ شهرستان، ۳۱ مرکز شهری، ۸۶ دهستان و ۲۷۹۳ آبادی دارای سکنه می‌باشد.[۵] این استان از شمال به استان کردستان، از جنوب به استانهای لرستان و ایلام، از شرق به استان همدان و از غرب با کشور عراق هم جوار است و بیش از ۳۳۰ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد.

تاریخ استان

سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی نشان تمدن کرمانشاه در حدود ۴۸۰۰ سال پیش است[۶]

نوشته‌های تاریخی بیانگر این است که کرمانشاه از نخستین مراکز تمدن بشری بوده‌است. برخلاف سایر نقاط ایران که به صورت مقطعی مورد سکونت قرار گرفته‌اند، این استان بدون وقفه در دوره‌های مختلف تاریخ مورد سکونت قرار گرفته‌است.[۷] این منطقه بر سر راه شاهراه‌های ارتباطی مهمی چون جاده شاهی، جاده ابریشم بوده و از مناطق جغرافیایی با اهمیت ایران باستان بوده‌است.[۸][۹] کرمانشاه یکی از مراکز اصلی مادها بوده و و تا زمان هخامنشیان نیز به نام ماد شناخته می‌شده؛ و در زمان ساسانیان «ماه» نام داشته که شکل تغییر یافته واژهٔ ماد می‌باشد.[۱۰]
این استان در گذشته یکی از مراکز ساسانیان بوده‌است و از همین دوره آثار بسیار زیاد و ارزشمندی در این استان مانند طاق بستان، کتیبه بیستون و معبد آناهیتا باقی‌مانده‌است و در طی سده‌های گوناگون نیز به دلیل جایگاه ویژه راهبردی کرمانشاه، این شهرستان دارای اهمیت ویژه‌ای بوده‌است. امروزه نیز از مهم‌ترین شهرهای غرب ایران به‌شمار می‌رود. به گفته هرتسفلد، کرمانشاه در سده ۱۹ میلادی به دروازه آسیا شهرت داشته‌است و اکنون نیز بزرگراه کربلا و عتبات عالیات از این منطقه می‌گذرد.
در سده سوم هجری کرمانشاه در حوزه قلمروی صفاریان قرار داشت اما گروهی از کردهای شیعه کرمانشاه به نام حسنویه حکومت آل حسنویه را تشکیل دادند که حدود نیم قرن بر این منطقه حکومت کرد.[۷][۱۱]
در جنگ جهانی اول کرمانشاه توسط حکومت عثمانی تصرف شد اما با سقوط بغداد، نیروهای عثمانی این منطقه را تخلیه کرده و کرمانشاه به تصرف قوای متفقین درآمد.[۷] در جنگ جهانی اول عشایر کرد منطقه با نیروهای عثمانی درگیر شدند.[۱۲]

در جنگ جهانی دوم سپاه منطقه غرب که شامل لشکر ۱۲ کرمانشاه و لشکر ۵ بود تنها نیروی ایرانی بودند که ۴۸ ساعت در برابر قوای انگلیسی مقاومت کردند.[۱۳]
در سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ با روی کار آمدن رضاشاه حکومت مرکزی توانست تا اندازه‌ای نفوذ و قدرت خود را در سراسر ایران تأمین نماید. در این زمان سنندج، ایلام و همدان بخشی از استان پنجم بودند. از سال ۱۳۴۰ به بعد استان کرمانشاه تقسیم شد به استان کردستان و استان کرمانشاهان و سنندج به عنوان مرکز سیاسی و اداری استان کردستان، مهمترین و بزرگترین شهر استان جدید التاسیس کردستان بود. در سال ۱۳۴۳ فرمانداری کل ایلام تأسیس و در سال ۱۳۵۳ تحت عنوان استان ایلام از کرمانشاه منتزع گردید. از سال ۱۳۴۶ نیز فرمانداری کل لرستان تأسیس گردید و شهرهای لک نشین، استان کرمانشاهان (جنوب رود سیمره) به فرمانداری جدید به مرکزیت خرم‌آباد پیوستند، که بعدها تبدیل به استان مستقلی به نام استان لرستان گردید.

در سال ۱۳۹۶ زلزله‌ای به مقدار ۷٫۲ ریشتر کرمانشاه، عراق و استان‌های نزدیک را لرزاند و خسارات بسیاری به جای گذاشت.

آب و هوا

کرمانشاه از دید گوناگونی آب و هوائی دارای تنوع زیادی است از لحاظ آب و هوایی دارای چهار فصل در یک زمان است برای نمونه قصر شیرین دارای آب و هوای گرم و سنقر و پاوه دارای آب و هوای سرد و کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب دارای آب و هوای معتدل هستند.

مردم‌شناسی

برخی از بزرگترین اقوام و ایلات و طوایف نظیر ایل زنگنه، ایل کلهر، ایل گوران، ایل سنجابی، ایل قلخانی و ایلات لک شامل: ایل جلالوند ایل عثمانوند، ایل پایروند، ایل بالوند، ایل کاکاوند و… در استان کرمانشاه زندگی می‌کنند. زبانها و گویش‌های گوناگون نظیر گویش‌های کرمانشاهی، لکی، کلهری، جافی، کردی گورانی، فارسی کرمانشاهی، ترکی سنقری، سورانی، پاوه‌ای، ژاو رودی، لهونی، بالاجوبی، اورامی و گوران از رایج‌ترین گونه‌های گویشی در استان کرمانشاه هستند.[۱۴] در این استان قومیت‌های گوناگون دیگری نیز زندگی می‌کنند.

مذهب

استان کرمانشاه از دیدگاه مذهبی نیز دارای گوناگونی بسیار زیادی است. به‌طور مثال پیروان کیشهای شیعه (مذهب اکثریت مردم)، و اقلیت‌های سنی، یارسان، نعمت‌اللهی، یهودی، مسیحی (ارمنی و آشوری) و بهائی در این استان در کنار هم زندگی می‌کنند.[۱۵][۱۶][۱۷]

بخش زیادی از کردهای کرمانشاه تا اواخر سدۀ نوزدهم میلادی پیروی دین یارسان بودند. هنری بایندر سیاح فرانسوی که در اواخر قرن نوزدهم از استان کرمانشاه دیدن کرده‌است، در سفرنامۀ خود با عنوان «در کردستان، در بین‌النهرین و پرشیا» که در سال ۱۸۸۷ به چاپ رسیده‌است دین غالب مردم را یارسان می‌داند. او در بازدید از شهر قصر شیرین می‌نویسد:

....بیشتر کُردان ایران از فرقۀ علی‌اللهی هستند. اگر آن‌ها را در انجام کارهایشان آزاد گذارند، آن‌ها هم در کار دیگران مداخله نمی‌کنند. حس احترام به عقیدۀ‌ مذهبی دیگران در نزد ایشان بسیار زیاد است.[۱۸]

او همچنین در بازدید از شهر کرمانشاه می‌نویسد:

....کُردان ایالت کرمانشاه مردمی آرام و خوش‌برخوردند. آن‌ها به فرقۀ علی‌اللهی تعلق دارند که باگذشت‌ترین فرقه‌های مذهبی هستند. در بعضی از دهکده‌ها پیروان این فرقه با مسیحیان که گذشت آن‌ها کمتر است آمیزش دارند.[۱۹]

زبان

زبان کردی[۲۰] و فارسی کرمانشاهی[۲۱][۲۲] در شهر کرمانشاه از رایج‌ترین زبان‌ها می‌باشند. لهجه فارسی کرمانشاهی تنها خاص شهر کرمانشاه است.[۲۳] فارسی کرمانشاهی با گسترش سازمان‌های اداری در دوره قاجار و نیز به وسیله مهاجران و زواری که از مسیر کرمانشاه به عتبات می‌رفتند، ایجاد شده‌است.[۲۴][۲۵] در استان گویش‌های کردی کرمانشاهی، کلهری، زنگنه‌ای، سنجابی، گورانی.[۲۶] هورامی و جافی در شهرهای جوانرود، روانسر، ثلاث باباجانی، بخش‌هایی از پاوه و سرپل ذهاب[۲۷] و ترکی سنقری نیز در سنقر رواج دارد و همچنین لکی در بخشی هایی از شهرستانکرمانشاه،شهرستان هرسین، شهرستان صحنه و شهرستان کنگاور وبیستون رواج دارد.[۲۸][۲۹]

اقوام

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در استان کرمانشاه به قرار زیر بود: ۴٫۲٪ فارس (۱٫۹٪ مرد، ۶٫۲٪ زن)، ۹۲٫۵٪ کرد(۹۵٫۲٪ مرد، ۹۰٫۴٪ زن)، ۰٫۲٪ عرب (۰٫۵٪ مرد)، ۰٫۷٪ لُر (۰٫۵٪ مرد، ۰٫۵٪ زن)، ۰٫۵٪ سایر و ۱٫۹٪ بدون جواب بودند.[۳۰]

پراکنش مردم کرد در ایران بر اساس استان‌ها

کردها

کردها ساکنین اصلی استان کرمانشاه[۳۱][۳۲][۳۳] هستند. طوایف مختلف کرد از قبیل گوران، زنگنه، کلیایی، کلهر، قلخانی، جلالوند، کاکاوند، عثمانوند، پایروند، جمور، سنجابی و … در این استان زندگی می‌کنند.

لکها

لکها نیز یکی از اقوام ایرانی هستند که در شهرستان های کرمانشاه ، کنگاور ، صحنه ، هرسین ، بیستون ، ماهیدشت ، دهستانهای هوزمانوند و جلالوند و ... زندگی می کنند . لکهای کرمانشاه به زبان لکی سخن می گویند . مذهب اکثریت آنها شیعه دوازده امامی و برخی نیز پیرو آئین اهل حق یا همان یارسان هستند . [۳۴]

ترک‌ها

ترک‌های استان کرمانشاه در کنار کردهای کلیایی در شهر سنقر زندگی می‌کنند. آنان به زبان ترکی سنقری سخن می‌گویند.[۳۵] زبان سنقری فرم انتقالی از زبان ترکی آذربایجانی به زبان ترکی خراسانی می‌باشد. همچنین زبان سنقری به عنوان گویشی از زبان ترکی آذربایجانی یاد می‌شود.

سایر اقوام

در دو قرن گذشته عده‌ای از مردم مناطق مختلف به ویژه همدان، اراک، اصفهان، سمنان و… به شهر کرمانشاه مهاجرت کردند.[۳۶] تأثیر این مهاجرت‌ها را می‌توان در ایجاد لهجه فارسی کرمانشاهی مشاهده کرد.[۲۴] برخی از خاندان‌ها از جمله خاندان‌های آل آقا، خاندان نجومی، میبدی، جلیلی، فیض مهدوی، شهرستانی، صدوقی، محمّدی عراقی، کزازی، جابری، دزفولی و … نیز به دلایل مذهبی به کرمانشاه مهاجرت کردند.[۳۷][۳۸]

پوشاک

جاذبه‌ها

جاذبه‌های تاریخی

در استان کرمانشاه ۳۰۰۰ اثر تاریخی برآورد شده‌است که ۷۱۶ اثر آن به ثبت آثار ملی و یک اثر به ثبت اثر جهانی رسیده‌است.[۳۹] در این میان بیستون به ثبت جهانی رسیده‌است و در همه جای استان آثار گرانبهایی دیده می‌شود از جمله تاق بستان در کرمانشاه، طاق گرا، معبد آناهیتا در کنگاور

کاروانسراها

  • کاروانسرای قصرشیرین
  • کاروانسرای صفوی بیستون
  • کاروانسرای ماهیدشت
  • کاروانسرای ایلخانی (بیستون)
  • کاروانسرای سرپل ذهاب

کاخ‌ها و خانه‌های تاریخی

  • کاخ خسرو
  • خانه خواجه باروخ
  • خانه معین الکتاب
  • خانه خدیوی
  • کاخ شاپور
  • بقایای کاخ ساسانی (عمارت خسروی)
  • کاخ حوش کوری

حمام‌ها

  • حمام حسن خان کنگاور
  • حمام حاج اصغر خان کنگاور
  • حمام قلعه
  • حمام بزرگ (حمام سرجوب)
  • حمام پاچمن

پل‌ها

  • پل میان راهان
  • پل ماهیدشت
  • پل نوژی وران
  • پل بیستون
  • پل کوچه
  • پل قوزیوند

اماکن مذهبی

  • آتشکده چهارقاپی
  • معبد آناهیتا
  • پرستشگاه پارتی
  • مسجد جامع کرمانشاه
  • مسجد جامع پاوه
  • مسجد و حسینیه شیخ محمود تم تم
  • مسجد دولتشاه[۷]

دیگر آثار تاریخی

جاذبه‌های طبیعی

استان کرمانشاه که دارای آب و هوای متنوعی در مناطق مختلف است در حدود ۷۷۰ چشمه و ۷۴ سراب را در خود جای داده‌است که آن را بستر مناسبی برای رودخانه‌های فصلی و دائمی تبدیل کرده‌است.[۴۰]

غارها

فرهنگ

آثار فرهنگی استان کرمانشاه را بازار کرمانشاه، تکیه معاون الملک، تکیه بیگلربیگی، آرامگاه بابا یادگار، اویس قرنی، مقبره احمدبن اسحاق قمی، امامزاده احمدبن محمدباقر و آرامگاه میرعبیدالله، مسجد عمادالدوله، مقبره خلیفه حیدر حیدری باینگانی در بخش باینگان از توابع پاوه و سایر مساجد کهن و زیبا تشکیل می‌دهند.

صنایع دستی

صنایع دستی در استان کرمانشاه از سابقه تاریخی طولانی برخوردار بوده، بطوری‌که روزگاری کرند غرب زرادخانه مهمی بوده که سلاح‌های گوناگون را می‌ساخته‌است. در تاریخ یورش‌های تیموریان و جنگ‌های ایران و عثمانی، از سلاح‌های ساخت کرند یاد شده‌است. صنایع دستی در استان کرمانشاه به موازات توسعه کشاورزی و دامداری پیشرفت‌هایی داشته و در اقتصاد و زندگی مردم استان به ویژه عشایر و روستائیان نقش مهمی داشته‌است.

جغرافیا

ارنست هرتسفلد باستان‌شناس آلمانی کرمانشاه را به سبب قرارگیری‌اش در سرزمین‌های غرب ایران و دسترسی به بین‌النهرین، «دروازۀ آسیا» نامیده‌است. این نام‌گذاری اهمیت جغرافیایی این منطقه را به دلیل قرارگیری بر سر راه تیسفون-هگمتانه نشان می‌دهد.[۴۱]

کوه‌ها

بیش از نیمی از وسعت استان کرمانشاه را کوه‌های مرتفع پوشانده‌است. رشته کوه زاگرس، به صورت مجموعه‌ای از رشته‌های موازی، با دشت‌های مرتفع کوهستانی در بین آنها، پوشش گیاهی متنوعی به وجود آورده‌است.

جنگل

۱. جنگل‌های بلوط ۲. جنگل‌های ون

ناهمواری‌ها

شهرستان سراب‌ها غارها کوه‌ها رودخانه‌ها دشت‌ها
کرمانشاه نیلوفر
تاق بستان
خزر الیاس
یاوری
بیستون
پراو
شکارچیان
دو اشکفت
پراو
میوله
سفیدکوه
قره‌سو
آبشوران
چم‌بشیر
ماهیدشت
بیستون
سنقر سنقر

گلویج

سنقرچای

غار دالاخانی دالاخانی (سهیل)

بدر و پریشان

مادیان کوه

اسلام‌آباد غرب سراب شرف آباد - - برف آباد اسلام‌آباد غرب
کنگاور - - - - کنگاور
دالاهو - - دالاهو - -
هرسین هرسین
بیستون
- بیستون
شیرز
- بیستون
چمچمال
سرپل ذهاب گرم - - - -
گیلانغرب گیلانغرب - کوه کچل-چرمیان کوه (شه‌ک میان)-کوه گردل (در مرز استان ایلام و کرمانشاه)-کوه سرکش (سه‌رکه‌ش)-کوه بره کبود (به‌ره که‌و) - -
روانسر روانسر - - لیله -
صحنه صحنه - امروله گاماسیاب -
پاوه - کاوات
قوری قلعه
غار سنگی حسین کوهکن
کوه شاهو سیروان
لیله
زمکان
-

پناهگاه حیات وحش

۱. بیستون ۲. نواه کوه ۳. کچل ۴.هشیلان ۵. بدر و پریشان ۶. بوزین ۷. مره‌خیل ۸. زله زرد

حیوانات

۱. آهو ۲. کل ۳. بز وحشی ۴. پلنگ ۵. خرس ۶. گربه وحشی ۷. شوکا ۸. خرگوش ۹. جوجه تیغی ۱۰. گراز

موقعیت

استان کرمانشاه در موقعیت ۳۴ درجه شرقی و ۴۷ درجه شمالی شمالی قرار دارد.

جمعیت و وضعیت اجتماعی

کرمانشاه ۱/۴۵ درصد مساحت کل ایران را تشکیل داده و ۲/۴۴ درصد از جمعیت کشور را نیز در خود جای داده‌است.[۴۲]

بنابر آمار سال ۱۳۹۷ نیروی کار مولد استان برابر با ۷۱ درصد جمعیت استان بوده‌است. این در حالی است که نرخ ولادت استان کرمانشاه در سال ۱۳۹۶ برابر با ۱۷ در ده هزار نفر بوده که ۱/۸ نفر کمتر از نرخ کشوری با عدد ۱۸/۸ بوده‌است. روند کاهش نرخ ولادت در استان کرمانشاه از سال ۱۳۹۳ آغا شده و از سال ۱۳۹۴ نیز نرخ وفات سیر افزایشی به خود گرفته‌است. در سال ۱۳۹۶ نرخ وفات استان برابر با ۵/۸ وفات در هر هزار نفر بوده که بالاتر از نرخ کشوری با عدد ۴/۸ بوده‌است.[۴۳]

در سال ۱۳۹۶ نرخ رشد استان استان ۱/۱ بوده‌است. همچنین بنابر سرشماری ۱۳۹۵، استان کرمانشاه به لحاظ رتبه سالمندی (افراد بالای ۶۵ سال) در رتبه یازدهم کشور قرار دارد. به‌طور کلی و با توجه به نرخ رشد پایین و نیز مهاجرت بالا، جمعیت استان کرمانشاه به سمت کاهش و نیز پیرشدن حرکت می‌کند.[۴۳]

بر اساس آمارهای سال ۱۳۹۶ همچنین سن امید به زندگی در استان کرمانشاه در میان مردان ۷۱/۲۹ سال و در میان زنان حدود ۷۴ سال بوده‌است.[۴۳]

ازدواج و طلاق

از سال ۱۳۹۱ کاهش نرخ ازدواج در استان کرمانشاه آغاز شده‌است. این نرخ در سال ۱۳۹۶ برابر با ۸/۸ ازدواج در هر هزار نفر بوده که بالاتر از نرخ ازدواج کشور با عدد ۷/۶ بوده‌است. همچنین نرخ طلاق در استان کرمانشاه در همان سال ۲/۷ بوده که از نرخ طلاق کشور با عدد ۲/۲ بالاتر است.[۴۳]

موقعیت اقتصادی-اجتماعی

در آخرین رتبه‌بندی صنعتی استان‌های ایران که از طرف سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و وزارت صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران برمبنای داده‌های سال ۱۳۸۳ انجام گرفته‌است، استان کرمانشاه در گروه استان‌های «بسیار توسعه‌نیافته» در میان ۲۸ استان در جایگاه ۲۵ قرار داشته و تنها سه استان سیستان و بلوچستان، ایلام و کهگیلویه و بویراحمد پایین‌تر از کرمانشاه قرار داشته‌اند.[۴۴]

بنا بر آماری که مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۸ منتشر کرده، سهم استان کرمانشاه از تولید ناخالص ملی برابر با ۶۴۰۰ هزار میلیارد تومان (برابر با ۰٫۶ درصد) است که از این نظر استان کرمانشاه در میان ۳۰ استان در جایگاه ۱۵ ایستاده‌است.[۴۵] در این آمار همچنین تولید سرانهٔ هر فرد در استان کرمانشاه (بدون احتساب تولید نفت در استان‌های ایران) سه میلیون و ۳۴۰ هزار تومان بوده‌است که از این نظر استان کرمانشاه در بین ۳۰ استان در جایگاه ۱۹ قرار گرفته‌است.[۴۵]

نرخ بیکاری در استان کرمانشاه در سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۲ درصد اعلام شده که ۷/۶ درصد بیشتر از میانگین کشوری (۱۲/۴ درصد) بوده‌است و استان کرمانشاه از این نظر در میان استان‌های ایران رتبهٔ نخست را داشته‌است. همچنین شهرستان جوانرود با نرخ بیکاری ۴۷ درصدی دومین نرخ بیکاری را در سراسر ایران پس از بشاگرد در استان هرمزگان در سال ۱۳۹۵ داشته‌است.[۴۶] استان کرمانشاه همچنین بالاترین نرخ بیکاری زنان را در میان ۳۱ استان ایران داشته‌است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تا پایان سال ۹۴ نرخ بیکاری زنان در سنین ۱۵ تا ۲۹ سال در استان کرمانشاه برابر با ۶۰/۲ درصد بوده‌است.[۴۷] در پاییز ۱۳۹۶ نرخ بیکاری در استان کرمانشاه ۲۵/۶ بوده که رکورد بیشترین میزان بیکاری در کل ایران و بیش از دوبرابر میانگین کشوری ۱۱/۹ درصدی بوده‌است. این آمار نسبت به تابستان ۱۳۹۶، ۷/۶ درصد و نسبت به پاییز ۱۳۹۵، ۱/۱ درصد رشد داشته‌است.[۴۸]

کشاورزی

استان کرمانشاه یکی از مناطق عشایری ایران است و به علت شرایط اقلیمی محصولات کشاورزی متعددی تولید می‌شود. کرمانشاه مرکز کشاورزی ایران است و بیشتر درآمد اقتصادی کرمانشاه از این راه‌است.[۴۹]

صنایع

شرکت پالایش نفت کرمانشاه

۵۵/۵ درصد صنعت استان در شهرستان کرمانشاه متمرکز است.[۴۲]

پالایشگاه کرمانشاه (قدیمی‌ترین پالایشگاه کشور بعد از آبادان) پتروشیمی کرمانشاه، نیروگاه۶۴۰مگاواتی بیستون، نیروگاه سیکل ترکیبی ۱۲۸۸ مگاواتی زاگرس، مجتمع شیمیایی بیستون، باختر بیوشیمی و کیمیای غرب‌گستر، سیمان غرب، چینی کرد، مجتمع کشت و صنعت ماهیدشت (روغن نباتی ناز گل) کشت و صنعت روژین تاک، کاشی بیستون، کاشی کاژه سیمان سامان و کاشی کرد از مهم‌ترین واحدهای صنعتی استان است.[۴۲]

پالایشگاه آناهیتا، پلیمر کرمانشاه، ذوب آهن فرامان، کاغذ کاوه و از جمله طرح‌های در دست احداث استان می‌باشد.[۴۲] شهرک صنعتی درودفرامان کرمانشاه که در سال ۱۳۵۰ تأسیس شده‌بود، در تیر ۱۳۹۷ به دلیل مشکلات متعدد به طور کامل ورشکسته و تعطیل شد.[۵۰]

معادن

از نظر ذخائر معدنی نیز این استان حائز اهمیت می‌باشد که عمده‌ترین آن‌ها عبارتند از آهن، سرب، گوگرد، آلومیت، کوارتزیت و غیره.

تجارت

میزان صادرات مواد غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع دستی کرمانشاه تنها در ۳ ماه نخست سال ۱۳۸۸ مجموع ۹ درصد از صادرات کل کشور را شامل می‌شود.[۵۱] بازارچهٔ مرزی پرویز خان سال ۱۳۸۷ رتبهٔ اول فعالیت را میان بازارچه‌های مرزی کشور کسب کرد.[۵۲] در شش ماه اول سال ۱۳۸۷ بیش از ۲۳۸٬۶۵۲ تن کالای غیرنفتی به ارزش ۱٫۵۳۱ میلیون دلار را از مبادی خروجی استان کرمانشاه صادر شد و همچنان مقام اول صادرات به کشور عراق و مقام هشتم صادرات کشور ایران را به خود تخصیص داد.[۵۳][پیوند مرده]

آموزش

بنا بر آماری که در مهر ۱۳۹۱ منتشر شده‌است، در استان کرمانشاه ۶۰ مرکز آموزش عالی فعال بوده‌است. همچنین ۹۳ هزار و ۷۹۵ نفر دانشجو در استان مشغول به تحصیل بوده‌اند که این رقم برابر با ۲/۱ درصد دانشجویان کل ایران بوده‌است. بنا بر این آمار استان کرمانشاه در رتبهٔ ۱۸ در میان استان‌های ایران از نظر پذیرش دانشجو قرار داشته‌است. از این تعداد، ۲۲/۶۴ درصد دانشجویان استان در مقطع کاردانی، بیش از ۷۰ درصد در مقطع کارشناسی، ۵/۳۶ درصد در مقطع کارشناسی ارشد و ۰/۵۵ درصد در مقطع دکترا مشغول به تحصیل بوده‌اند. همچنین تعداد اعضای هیئت علمی ۱۲۲۴ نفر بوده‌است.[۵۴]

مراکز آموزش عالی

مهمترین مراکز آموزش عالی در استان کرمانشاه عبارتند از:

همچنین دانشگاه‌های آزاد و پیام نور شعبه‌هایی را در سایر شهرستان‌های استان دارند.

کتابخانه‌ها

استان کرمانشاه (تا شهریور ۱۳۹۶) از نظر تعداد و نیز سطح زیربنای کتابخانه‌های عمومی در میان ۳۱ استان ایران در رتبهٔ ۱۲ جای دارد.[۵۵]

جستارهای وابسته

نگارخانه

پانویس

  1. مرکز آمار ایران، سرشماری سال ۱۳۹۵
  2. کُردپرس: هوشنگ بازوند به عنوان استاندار کرمانشاه معرفی شد، نوشته‌شده در ۲ مهر ۱۳۹۶؛ بازدید در ۲ مهر ۱۳۹۶.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ کتاب استان‌شناسی کرمانشاه، پایگاه کتاب‌های درسی، اداره کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
  4. ایران، درگاه ملی خدمات الکترونیکی ایران.
  5. اداره راه و ترابری استان کرمانشاه بازدید در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۰
  6. دیاکونوف. «فصل اول». در تاریخ ماد. انتشارات پیام. ۱۰۱.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ http://roostanet.ir/index.aspx?siteid=3&pageid=2448
  8. http://www.hamshahrionline.ir/details/45140
  9. http://www.aftabir.com/articles/view/social/tourism/c4c1269761868_kermanshah_p1.php/کرمانشاه-گهواره-تمدن-ایران-باستان-دارای-بیشترین
  10. http://andisheh-kermanshah.ir/index.php/article/202-نگاهی-اجمالی-به-پیشینه-کرمانشاه-در-دوران-قبل-از-اسلام «اندیشهٔ کرمانشاه» نگاهی اجمالی به پیشینه کرمانشاه در دوران قبل از اسلام.
  11. نفیسی، سعید، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دورهٔ معاصر: از آغاز سلطنت قاجارها تا سرانجام فتحعلیشاه، به اهتمام عبدالکریم جربزه دار، تهران: اساطیر، چاپ دوم: ۱۳۹۱، ص ۲۹.
  12. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=جنگ_جهانی_اول_در_استان_کرمانشاه
  13. http://iichs.org/index.asp?id=572&doc_cat=8
  14. «مرگ لهجه‌ها». روزنامهٔ ابتکار، ۶ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  15. www.justice.gov/sites/default/files
  16. http://thekurdishproject.org/kurdistan-map
  17. www.artkermanshah.ir
  18. بایندر،‌هنری. سفرنامۀ‌ هنری بایندر: کردستان، بین‌النهرین و ایران، ترجمۀ‌ کرامت‌الله افسر، تهران: انتشارات فرهنگسرا (یساولی)، چاپ اول: ۱۳۷۰؛ ص ۳۸۲.
  19. بایندر،‌هنری. سفرنامۀ‌ هنری بایندر: کردستان، بین‌النهرین و ایران، ترجمۀ‌ کرامت‌الله افسر، تهران: انتشارات فرهنگسرا (یساولی)، چاپ اول: ۱۳۷۰؛ ص ۴۰۳.
  20. «kermanshah». Iran Chamber Society. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  21. وزارت کشور، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور: مرجع شهرهای ایران. بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  22. مرجع شهرهای ایران، بازدید: فوریه ۲۰۱۰.
  23. دن وودینگ.arrest of the Assyrian leader of the kermanshah church in iran.february21,2010
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ http://kermanshah.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=30831
  25. http://www.iranview.com/post/11048
  26. دانشگاه آزاد کرمانشاه، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  27. «روزنامه سلام کرمانشاه». بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  28. گردشگری استان کرمانشاه، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  29. ایل کلهر در دوره مشروطیت، علیرضا گودرزی انتشارات کرمانشاه، ۱۳۸۱
  30. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان کرمانشاه/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۱–۵۷–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  31. http://kermanshah.ichto.ir/Default.aspx?tabid=1420
  32. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=نژاد_و_تیره_در_استان_کرمانشاه
  33. http://www.seymare.com/گفتگو/خبر/149-2013-10-24-02-03-25.html
  34. http://www.iribresearch.ir/Farhang_Mardom/pdf%2F37%2F37_696.pdf
  35. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام iranicaonline.org وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  36. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، محمدعلی سلطانی، ج 1، انتشارات سها، چاپ اول، تهران.
  37. زندگانی سردار کابلی، کیوان سمیعی، ص ۵۵، چاپ گیلان، چاپ اول
  38. http://tollab-ksh.ir/index.php/bozorgan/83-ulama مجمع نمایندگان طلاب و فضلای استان کرمانشاه. زندگی‌نامه علمای کرمانشاه
  39. «دیار شیرین و فرهاد»(فارسی)‎. وبگاه آفتاب، ۱۱ دی ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲ اوت ۲۰۱۰. «مجله خانواده سبز» 
  40. ابوالحسن باقری نسب. «کرمانشاه گهواره تمدن دارای بیشترین تنوع آثار تاریخی است»(فارسی)‎. خبرگزاری آفتاب، ۸ فروردین ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۰ اوت ۲۰۱۰. «روزنامه اطلاعات» 
  41. همزه‌ای، محمدرضا. ۱۳۸۵. جایگاه غرب ایران در تمدن ایرانی، در سرآغازی بر پژوهش‌های دانش بومی و فرهنگ شفاهی غرب ایران، کرمانشاه: دانشگاه رازی، ۱۳۸۵؛ ۲۰۲-۱۳۱؛ ص ۱۳۸.
  42. ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ ۴۲٫۲ ۴۲٫۳ ایرنا، کد خبر: ۳۳۰۰۲۹ زمان مخابره: ۱۲/۱۱/۱۳۸۷. بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  43. ۴۳٫۰ ۴۳٫۱ ۴۳٫۲ ۴۳٫۳ خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): جمعیت کرمانشاه از پیک "جوانی" عبور کرده‌است، نوشته‌شده در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۷؛ بازدید در ۱۰ خرداد ۱۳۹۷.
  44. رتبه‌بندی استان‌های کشور به لحاظ توسعه‌یافتگی صنعتی، نوشتۀ سید هاشم هدایتی، در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۵؛ بازدید در ۹ شهریور ۱۳۹۶.
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ فرارو: کدام استان‌ها در تولید کشور نقش بیشتری دارند؟، نوشته‌شده در ۲۰ آذر ۱۳۹۱؛ بازدید در ۹ شهریور ۱۳۹۶.
  46. رادیو فردا: نوبخت نرخ بیکاری ۶۰ درصدی در برخی از شهرهای ایران را تکذیب کرد، نوشته‌شده در ۱۱ مهر ۱۳۹۶؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۳۹۶.
  47. باختر: با بیش از ۶۰ درصد، کرمانشاه دارای بالاترین رتبۀ «بیکاری زنان» در کشور، نوشته‌شده در ۱۴ مهر ۱۳۹۶؛ بازدید در ۲۵ مهر ۱۳۹۶.
  48. مرکز آمار ایران: چکیدۀ نتایج طرح آمارگیری نیروی کار، پاییز ۹۶؛ بازدید در ۱۰ اسفند ۱۳۹۶.
  49. [بی نا]. «Kermanshah»(انگلیسی)‎. Thetis Travel Agency، [بی تا]. بازبینی‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  50. سایت تحلیلی-خبری عصر ایران: سونامی تعطیلی صنعت در کرمانشاه (عکس)، نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۷؛ بازدید در ۱۳ تیر ۱۳۹۷.
  51. [بی نا]. «تاریخچه شرکت پالایش نفت کرمانشاه»(فارسی)‎. شرکت پالایش نفت کرمانشاه، [بی تا]. بازبینی‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  52. [بی نا]. «دریاچه «تاق بستان» در محاصره غرفه‌های فروش» ‎(فارسی)‎. مؤسسه فرهنگی قدس، [بی تا]. 
  53. سازمان بازرگانی استان کرمانشاه بازدید در ۲۱ اوت ۲۰۰۹
  54. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ۲ درصد دانشجویان کشور در استان کرمانشاه تحصیل می‌کنند، نوشته‌شده در ۴ مهر ۱۳۹۱؛ بازدید در ۲۳ شهریور ۱۳۹۶.
  55. روزنامۀ باختر: کرمانشاه از نظر تعداد و زیربنای کتابخانه‌های عمومی رتبه دوازدهم را دارد، نوشته‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۹۶؛ بازدید در ۲۳ شهریور ۱۳۹۶.