تکیه بیگلربیگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۱۸′۴۹″شمالی ۴۷°۰۴′۱۳″شرقی / ۳۴.۳۱۳۵۵۱°شمالی ۴۷.۰۷۰۳۷۶°شرقی / 34.313551; 47.070376

تکیه بیگلربیگی
کشور  ایران
استان استان کرمانشاه
شهرستان کرمانشاه
اطلاعات اثر
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
بانی اثر عبدلله خان فراش باشی ملقب به بیگلربیگی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۷۹۷
تاریخ ثبت ملی ۱۹ آذر ۱۳۷۵
Tekye biglarbeygi-kermanshah.JPG

تیکه بیگلر بیگی تکیه ایست در بافت کهن شهرکرمانشاه در خیابان مدرس این بنا در محله قدیمی فیض‌آباد و در کوچه بیگلری مقابل کوچه صارم الدوله واقع شده‌است. این تکیه که در زمان قاجار به همت عبدالله خان ملقب به بیگلربیگی ساخته شده‌است از لحاظ آئینه کاری در میان تکایای کرمانشاه بی نظیر است.[۱] در سمت غربی حیاط، تالار آئینه کاری بزرگی ساخته شده که به حسینیه معروف است. این تالار با تزئینات عالی و کتیبه‌های متعددی مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه مزین شده و در دو سوی دیگر، اتاق وسیع مهمانخانه بیگلربیگی واقع گردیده‌است. در حال حاضر تکیه بیگلربیگی به‌عنوان موزه خط و کتابت مورد بازدید عموم قرار می‌گیرد. در این موزه، اسناد قدیمی متعلق به خانواده بیگلربیگی به نمایش گذاشته شده‌است.

درب‌های ورودی[ویرایش]

این تکیه دارای سه درب ورودی است. ورودی اصلی آن در جبهه جنوب شرق قرار دارد. سر در ورودی به وسیله مقرنس‌های گچی و گچبری‌های برجسته تزیین شده است.

همچنین در دو طرف ورودی دو ردیف طاق نما دیده می‌شود، طاق نمای ردیف پایین مانند سر در ورودی با مقرنس‌های گچی و گچبری‌های زیبا تزیین شده است، اما داخل طاق نماهای ردیف فوقانی با پیکره‌های گچی از شخصیت‌های دوره قاجاریه زینت یافته است. پس از سر در ورودی فضای هشتی قرار دارد در دیوارهای این فضا طاقچه‌هایی ایجاد شده و سقف آن با رسم بندی‌های آجری تزیین شده است.

در ضلع شمالی هشتی درگاه چوبی وجود دارد که از طریق ان می‌توان وارد خانه‌های وابسته به تکیه شد. پس از هشتی دالان نسبتاً درازی قرار دارد که به حیاط اصلی تکیه منتهی می‌شود. سقف دالان نیز با تزیینات معلقی مزین شده است.

در ضلع جنوبی دالان دو درگاه چوبی ایجاد شده است که از طریق آنها می‌توان به خانه‌های جبهه جنوبی تکیه دسترسی یافت. در ضلع شمالی ورودی دیگری که به کوچه بن‌بست منتهی می‌شود. از طریق این ورودی می‌توان به فضاهای مسکونی ضلع شمالی تکیه دسترسی پیدا کرد. هم چنین ورودی سوم در جبهه جنوب غربی قرار دارد.

نمای بیرونی تکیه

حیاط تکیه[ویرایش]

این تکیه حیاط نسبتاً وسیعی دارد که کف ان در حدود ۲/۵ متر از کف خیابان پایین‌تر است. در وسط حیاط نیز حوض بزرگی قرار گرفته است. این حیاط در ماه محرم، میزبان جمعیت انبوه عزاداران حسینی است.

با توجه به چنگک‌های باقی مانده در قسمت ایوان غربی به نظر می‌رسد در فصل زمستان نیز با برپایی چادر در این حیاط از عزاداران استقبال می‌شده است. اطراف حیاط با فضاهای متعددی احاطه می‌شده است، بخش شمال شرقی و جنوبی حیاط کارکرد مسکونی داشته و در بخش غربی نیز گنبد خانه حسینی قرار گرفته است و بخش شرقی حیاط شامل فضاهایی دو طبقه است

اتاق‌های تکیه[ویرایش]

این تکیه دارای ۲۴ اتاق است کهدر طبقه اول راه دسترسی به این اتاق‌ها از طریق پلکان‌های داخل حیاط صورت می‌گیرد. کف اتاق‌ها یک متر بالاتر از کف حیاط است. در داخل هر کدام از این اتاق‌ها طاقچه‌های متعددی و جود دارد که به صورت دو طبقه هستند که از طبقه دوم برای نگهداری وسایل مهم تر استفاده می‌کردند. در داخل هر اتاق ۱۶ طاقچه وجود دارد که برای نگهداری وسایل از آن استفاده می‌کردند. در ضلع شمال شرقی حیاط، یک آشپزخانه وجود دارد که در ایام محرم برای تهیه غذای عزاداران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. بخش جنوبی حیاط شامل چهار فضا است که سه فضای ان دارای ارسی است. راه دسترسی به این فضاها از طریق پلکان سنگی داخل حیاط صورت می‌گیرد کف این فضا نیز حدود یک متر بالتر از کف حیاط است. بخش شمالی حیاط دارای دو طبقه و یک زیر زمین است؛ که راه دسترسی به زیرزمین از طریق پلکانی در حیاط صورت می‌گیرد. زیرزمین تکیه شامل حوضخانه، محل استراحت تابستانی و تعدادی اتاق است. پنجره‌های زیرزمین به پنجره‌های مشبک یا زنبوری معروف است که در واقع کار بادگیر را انجام می‌دهد. سقف حوضخانه و استراحت گاه تابستانی با تیرهای چوبی و تخته کوبی پوشیده شده است و اتاق‌های اطراف دارای طاق‌های آجری است. سقف هر یک از این اتاق‌ها با گچ بری‌های زیبایی تزیین شده است. هم چنین در حدفاصل حوضخانه و استراحتگاه دو ستون زیبای چوبی وجود دارد که ساقهٔ ستون‌ها به صورت چندوجهی و سر ستون‌ها از نوع سرستون‌های چوبی است. این مجموعه به شیوه مقرنس کاری تزیین شده است. در طبقهٔ اول بخش شمالی، شاه نشین قرار دارد و اطراف ان را فضاهای متعددی احاطه کرده است. فضای شاه نشین مشرف به حیاط دارای ارسی چوبی بسیار زیبایی است دو طرف ارسی با ستون نماهای گچی تزیین شده است.

موزه خط و کتابت[ویرایش]

در سال ۱۳۸۳ موزه‌ای با عنوان خط و کتابت در محل تکیه بیگلربیگی افتتاح شد که در این موزه اسناد و مدارک و مستندات تاریخی و نسخ خطی نگهداری و در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفت و علاوه براین، موزه پارینه سنگی زاگرس که تنها موزه پارینه سنگی خاورمیانه است که در این تکیه قرار دارد.

موزه تکیه

ثبت تکیه[ویرایش]

این تکیه در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۷۵ به شمارهٔ ۱۷۹۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. در سال ۱۳۸۰ میراث فرهنگی آن را خریداری کرد و در سال‌های ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ مرمت شد و در سال ۱۳۸۳ به عنوان موزهٔ خط و کتابت افتتاح شد. در سال ۱۳۸۷ در ضلع جنوبی بنای موزهٔ پارینه سنگی زاگرس توسط میراث فرهنگی افتتاح شد

بخش‌های واگذاری شده تکیه[ویرایش]

مساحت تکیه در قدیم ۴ هزار متر در ناحیه چپ و راست درب ورودی یعنی درب اصلی بوده است که قبلاً از خانه سمت چپ تکیه که مشرف به تکیه می‌شد برای مهمانان غریبه و از سمت راست تکیه برای احشام و دام و نیز درب اصلی برای مهمانان درجه یک استفاده می‌شد که در حال حاضر به دلیل واگذاری قسمت‌هایی از جمله مهمان خانه و محل چراگاه‌های بنابه ۲ هزار متر رسیده است.

معماری بنا[ویرایش]

نوع معماری این تکیه مربوط به دورهٔ قاجار و به شکل هلالی مانند است. در ضلع غربی از نوع معماری زندیه استفاده شده که شکل هشتی مانند لست و محل دارالحکومهٔ عبدلله خان و نیز محل زندگی برادران و پسرهای وی بوده است.

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. خبرگزاری آفتاب بازدید ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۰

منابع[ویرایش]

وبگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه (بخش تکیه‌های تاریخی)[۱]