سنقر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سنقر
سنقر و کلیایی
سنقر بوتون شکیل.jpg
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان سنقر
بخش مرکزی
سال شهرشدن ۱۳۰۹[۱]
مردم
جمعیت ۴۴٬۹۵۴[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۶۸۱[۳]
اطلاعات شهری
شهردار صادقی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۳
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ق ۲۹[۴]

سُنقُر یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۳۶ دقیقه شرقی و عرض ۳۴ درجه و ۴۷ دقیقه شمالی واقع شده‌است که ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۶۸۱ متر است.

وجه تسمیه[ویرایش]

سنقر کلمهٔ‌ای ترکی است و دلیل این نامگذاری، تکلم مردم این شهر به زبان ترکی گویش سنقری می‌باشد. همچنین سنقر نام نوعی پرنده شکاری است. سنقر به تنهایی یا در ترکیبات مختلف در نام شهرها و روستاهای متعدد وجود دارد؛ به عنوان مثال روستای سنقر واقع در دهستان میان‌کوه بخش چاپشلو در شهرستان درگز و سنقرآباد که نام روستاهایی در اطراف شیراز، کرج، باخرز و کندوان است؛ و نیز روستای سنقرآباد که در چندکیلومتری اطراف شهر بیستون و در مسیر جادهٔ بیستون به سنقر می‌باشد.[۵]

مردم و زبان[ویرایش]

زبان ترکی سنقری از شاخه زبان‌های اغوز زبان‌های ترکی‌تبار که با تقسیم‌بندی دقیق‌تر اغوز جنوبی نامیده می‌شود و با زبان‌هایی مانند ترکی قشقایی، ترکی آینالو اشتراک دارد.[۶] زبان سنقری فرم انتقالی از زبان ترکی آذربایجانی به زبان ترکی خراسانی می‌باشد. همچنین زبان سنقری به عنوان گویشی از زبان ترکی آذربایجانی یاد می‌شود. دهستان‌های اطراف سنقر به زبان کردی تکلم می‌کنند. کردهای منطقه به گویش کردی کلیائی سخن می‌گویند که از شاخه‌های گویش کردی جنوبی است. این گویش در میان گویش‌های کردی جنوبی نزدیکی بسیاری با گویش کردی قروه وکامیاران و نیز کردی بخش بیلوار از توابع کرمانشاه را نشان می‌دهد. تفاوت عمدهٔ این گویش با کردی سورانی که این دو را از هم متمایز می‌کند، ارگاتیو نبودن کردی کلیائی است که آن را در گروه گویش‌های کردی جنوبی قرار می‌دهد. این گویش همچنین با گویش کردی گروسی نیز شباهت بسیاری دارد.

تاریخ[ویرایش]

در دوره صفویه اسدآباد جزء منطقه سنقر شمرده می‌شده‌است. مهمترین اثر تاریخی این شهر و این شهرستان بقعه مالک سنقر است که بر فراز تپه‌ای در شهر قرار گرفته است. در سالهای گذشته حفاری‌هایی در این تپه انجام شد و تابوت‌ها و سنگ نوشته‌های زیادی کشف شد اما هم اکنون سرنوشت این آثار تاریخی دقیقاً مشخص نیست. معماری این بقعه مربوط به دوران سلجوقیان است. در زمان شاه عباس صفوی، فرماندار سنقر عثمانیان را از مرز بیرون راند. در دوره افشاریه و زندیه سران ایل کلیایی که خود را از اعقاب صفی خان از خانهای دوره صفوی می‌دانند به حکومت سنقر منصوب بوده‌اند؛ و از نام قسمت کردنشین این ناحیه از اسم ایل کلیایی مأخوذ و به کلیایی معروف شد. مردم کلیایی اصالتاً از ایل کلهر ایوان‌غرب «هفت مالهٔ بانه سیری ئه یوان» می‌باشند که در سده‌های اخیر به این منطقه آمده‌اند و دلیل محکم تر بر این مدعا، تشکیل حکومت کلهر و سنقر در زمان صفویه در این منطقه می‌باشد. چون دو قسمت سنقر و کلیایی شهرستان را تشکیل دادند این شهرستان سنقر و کلیایی نامیده شد.
البته بخش دیگری از روستاهای این شهرستان در عنوان دهستان فیله کری تقسیم‌بندی شده‌اند. روستاهای این شهرستان از نظر قدمت باستان‌شناسی بسیار غنی می‌باشند. یکی از مهمترین آثار باستانی کمتر مورد توجه قرار گرفتهٔ این شهرستان کو مادیان کوه می‌باشد. این کوه دارای عجایب خاص خود می‌باشد که از جمله می‌توان به یک چشمهٔ دایمی در بالای کوه و حدود پنج متر پایین‌تر از خط الراًس جغرافیایی این کوه اشاره کرد. در اطراف این چشمه آثار یک قلعهٔ قدیم و حمام به چشم می‌خورد. دورتادور قلهٔ این کوه دارای سنگر بندی و دیوارکشی می‌باشد. به گفتهٔ ساکنان محلی مردم این شهرستان از حمله مغول به این کوه پناه برده و ماه‌ها در برابر حملهٔ چنگیز خان مغول مقاومت کرده‌اند که این گفته‌ها با آثار به جا مانده همخوانی دارد. همچنین در واپسین روزهای جنگ جهانی دوم جمعی از سربازان فراری آلمانی به این کوه پناه برده‌اند و به گفتهٔ ساکنان محلی نظامیان تعقیب‌کننده آلمانی‌ها در دامنهٔ کوه با توپخانه کوه و پناه جویان آن را به توپ بسته‌اند که آثار سنگرهای توپخانه‌های مذکور در ناحیه‌ای به نام بانتخت (به معنی بالای تخت) در شمال روستای سهنله هنوز برجا می‌باشد. دیگر شگفتی این کوه آثار بجا مانده از یک آتشکده و یا معبد و مربوط به دوران هخامنشیان می‌باشد که دلیل ان وجود خشت‌های گلی بسیار بزرگ دیوارها و خاکستر سیاه کف این معبد است که در آخرین دستبرد دزدان آثار باستانی آشکار شده بودند. آثار باستانی بسیار زیادی از این کوه به تاراج رفته و شاهدانی وجود دارند که سکه‌های نقره‌ای با علامت هخامنشیان، گورهای جنینی، سکه‌هایی با خط کوفی و همچنین استخوانهایی مربوط به انسان‌های نئاندرتال (جمجمه‌های بسیار بسیار بزرگ و استخوان ساق پا (تیبیا) (با طولی حدود یک متر و نیم) پیدا شده در این کوه را به چشم خود دیده‌اند. همچنین شاهدان مجموعه‌داران انگلیسی‌ای را به خاطر دارند که درجستجوی این آثار قبل از انقلاب به روستای سهنله مراجعه و با اشتیاق فراوان ساکنان را ترغیب به راهنمایی و کمک جهت یافتن عتیقه‌های بیشتر می‌نمودند. در این کوه غارهای متعددی و جود دارد که عمده آثار باستانی و استخوان‌های نئاندرتال ذکر شده در آنها پیدا شده است؛ ولی تماماً به تاراج رفته‌اند. خوشبختانه اکنون این کوه تحت حفاظت می‌باشد و با راه‌سازی جهت تأسیسات مخابرات به آسانی و با اتومبیل قابل دسترسی است. منظرهٔ زیبای گندمزارها، روستاهی اطراف و آثار سنگربندی‌های قدیمی و آب بسیار خنک و گوارای چشمهٔ این کوه و گل‌های لالهٔ واژگون (در خرداد ماه) و تنوع بسیار زیاد فسیل‌های دریایی و سنگ آهن پراکنده در جای‌جای کوه ارزش بارها و بارها دیدن و سفر کردن را دارد. سرمای شدید و وزش باد بسیار سهمگین در بالای این کوه دیدن از آن را به فصول گرم سال محدود کرده‌است.

جغرافیا[ویرایش]

شهرستان سُنقر و کُلیایی در جلگه همواری واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه زار، باغات و بیشه‌زار و کوه‌های دالاخانی (به معنی آشیانه عقاب‌ها) مادیان کوه؛ کمر زرد، بوسوار، زن مرد و... فراگرفته است که تا اواخر تابستان از برف زمستانی پوشیده است.

این شهرستان از مناطق، سراب، فعله گری، کلیایی، کیونانات و فارسینج تشکیل شده‌است.

از روستاهای آن سطر، باوله، فارسینج، گردکانه، حسین‌آباد، شمسک، قوریچای، تپه‌رش، یاسراباد (کلبی آباد)، قره تپه، قروه، قیاس آباد، گزنهله را می‌توان نام برد.

شهر سنقر در گذشته دارای شش محله سنتی بوده است که نام‌های آن‌ها عبارتند از: پیره سوند، سرچقا، چهاربلاغی، پیره، شهرک امام، ولیعصر، امامزاده. این محله‌ها در گذشته استقلال خاص خود را داشته‌اند.

باغ‌های زیادی در اطراف سنقر وجود دارند که می‌توان به مجموعه باغ‌های انگور اوش‌دیرمان (کلمه ترکی به معنی سه آسیاب)، سراب سنقر و باغ‌های بسبار زیاد دیگری اشاره کرد که زیبایی خاصی به سنقر بخشیده‌اند.

رشته کوه دالاخانی پنجه علی، بوسوار، مادیان کوه از زیباترین قله‌های شهرستان و استان هستند

تقسیمات کشوری[ویرایش]

  • بخش مرکزی
    • دهستان آب باریک
    • دهستان باوله
    • دهستان سراب
    • دهستان گاورود
    • دهستان پارسینه (فارسینج)
  • بخش کلیائی
    • دهستان آگاهان
    • دهستان سطر
    • دهستان کیونانات

شهرها: سنقر و سطر

اماکن دیدنی[ویرایش]

بقعه تاریخی مالک، امامزاده احمد، سراب (سراب گزنهله)، کوه دالا خانی که در تمام فصول پذیرای کوهنوردان حرفه‌ای و عموم مردم می‌باشد، منطقهٔ خان امیران در جنوب سنقر (روبروی روستای زنگنه) که مشتمل بر بقایای روستای قدیمی خان امیران و نیز چشمهٔ خروشان آن در دامنهٔ کوه می‌باشد وهمچنین غارآهکی در دامنهٔ کوه دالاخانی که اخیراً کشف شده و با عمق دسترسی به اندازهٔ ۱۵۰متر که به می‌توان آن را جزو ۵ غارعمودی ایران به شمار آورد[نیازمند منبع]، از مهمترین گردشگاه‌ها و جاذبه‌های سنقر به شمار می‌آیند.

مشاهیر سنقر[ویرایش]

امیری سنقری شاعر بزرگ سنقری است که به سه زبان ترکی و کردی و فارسی شعر سروده و به هر سه زبان تسلط کامل ادبی داشت.[نیازمند منبع]

پانویس[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. «جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰». مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۴. 
  3. «پایگاه جستجوی نامهای جغرافیایی». سازمان نقشه‌برداری کشور. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۴. 
  4. پلاک وسایل نقلیه استان کرمانشاه
  5. هفته‌نامهٔ سینا، سال هفتم، ش. ۱۶۴–۱۳۸۷
  6. Michael Knüppel. TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW. In Encyclopædia Iranica. Bibliotheca Persica Press, April 15, 2010. Retrieved July 26, 2013. 

منابع[ویرایش]