سنقر

برای پرنده‌ای به همین نام، سنقر (پرنده) را ببینید.

سنقر
کشور	ایران
استان	کرمانشاه
شهرستان	سنقر
بخش	مرکزی
نام(های) پیشین	ماذپَهرَگ، ماینَهرَج
سال شهرشدن	۱۳۰۹
مردم
جمعیت	۴۴٬۲۵۶ نفر (۱۳۹۵)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع	۱٬۶۸۱
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۲ سانتیگراد
میانگین بارش سالانه	۴۳۶ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه	۱۲۱ روز
اطلاعات شهری
شهردار	محمد ابراهیم بشیری
ره‌آورد	تخمه سنقری، کباب سه سیخ سنقری، قالی کلیایی، انگور ارگانیک
پیش‌شمارهٔ تلفن	۰۸۳
شناسهٔ ملی خودرو	ایران ۲۹ ق
کد آماری	۱۲۶۵
سنقر روی نقشه ایران ۳۴°۴۷′۱″ شمالی ۴۷°۳۶′۱″ شرقی

سُنقُر مرکز شهرستان سنقر و کلیایی در استان کرمانشاه است. این شهر در منطقه‌ای ییلاقی و در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه و ۱۲۰ کیلومتری جنوب سنندج و ۹۵ کیلومتری غرب همدان قرار دارد، شهر سنقر به لحاظ قرار گرفتن در میان رشته کوه‌های زاگرس دارای آب و هوای خنک ییلاقی و کوهستانی است، به همین دلیل دارای جمعیت فصلی بوده که در بهار و تابستان افزایش پیدا می‌کند. کوه دالاخانی در جنوب غربی سنقر قرار دارد و همه ساله پذیرای کوهنوردانی از سراسر کشور است که به ارتفاعات آن صعود می‌کنند. کوهستانهای اطراف سنقر، زیستگاه حیات وحش و گونه‌های متنوع گیاهی فراوان است که واجد ارزشهای تفرجگاهی و گردشگری هستند.

وجه تسمیه

نام کنونی «سنقر» از دورهٔ حکومت «اتابک سنقر» بر این شهر اطلاق گردید که در دورهٔ سلجوقی والی این شهر شد. امروزه ساکنان سنقر نام شهرشان را «سُنگور» می‌خوانند. در ایران سه روستا با نام سنقر وجود دارد و در کشور لیبی هم یک قصبه به نام سنقر وجود دارد. سُنقُر یا سُنقار (نام علمی: Circus) به گونه‌ای از پرندگان شکاری گفته می‌شود. همچنین واژه شنگار (فرهنگ لغت معین ج ۵) سنقر:{ت} (س. ق) نوعی از باز، مرغی است شکاری و خوش خط و خال که از انواع دیگر بازها قوی تر و بسیار تیز و چالاک است. به عربی نیز سنقر یا سنقور می‌گویند (فرهنگ عمید، ج ۲)

سُنقُر مرغی است شکاری از نوع چرغ (آشیانهٔ مرغ) که به زیبا و قدرت شناخته شده و در گذشته پادشاهان با استفاده از آن به شکار می‌پرداخته‌اند (برهان قاطع). ساکنان شهرستان بر این باور هستند که این منطقه از شکارگاه‌های پادشاهان ساسانی بوده است و ممکن است این امر به نامگذاری شهرستان مرتبط باشد.

در منابع تاریخی پیش از اسلام از این شهر با نام ماذپَهرَگ (مادپهله) یاد شده است. تلفظ این کلمه در دوران پس از اسلام به صورت ماینه‌هره یا ماینه‌هره‌ج درآمد. این نام از دو جزء ماد/مای/مایه‌ن/مایان و پهله ساخته شده است. در دوران کنونی نیز نام ماد و مایان همچنان به کوه مایان‌کوه که شهر سنقر در دامنهٔ آن قرار دارد اطلاق می‌شود. واژهٔ پهله نیز در نام منطقه و طایفهٔ فه‌یله‌کوڕی به جای مانده است.

مردم

مردم شهر سنقر به زبان‌های کردی و ترکی سخن می‌گویند. کردهای سنقر به لهجه کردی کلیایی که خود زیر مجموعه کردی مرکزی (سورانی) گویش کردی اردلانی سنندج طبقه بندی می شود سخن می گویند و ترک‌های سنقر نیز به گویش سنقری از زبان ترکی صحبت می‌کنند. گویش ترکی سنقری اختلاط زیادی با زبان‌های کردی و فارسی پیدا کرده است و بسیاری از کلمات ترکی سنقری از کردی و فارسی گرفته شده است.

محمدعلی سلطانی در کتاب جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان در ارتباط با سنقر می‌نویسد:

اهالی بومی شهر سنقر به زبان تُرکی که بسیاری از کلمات آن کُردی است سخن می‌گویند و اطراف آن کلاً کُردزبان و به گویش سورانی و آمیخته‌ای از لغات گویش کرمانج می‌باشد؛ سخن می‌گویند.

جغرافیا

شهر سُنقر و کُلیایی در جلگه همواری واقع شده و اطراف آن را رودخانه، سبزه‌زار، باغات و بیشه‌زار و کوه‌های دالاخانی (به معنی آشیانه عقاب‌ها) مادیان کوه؛ کمر زرد، بوسوار، زن مرد و… فراگرفته است که تا اواخر تابستان از برف زمستانی پوشیده است.

باغ‌های زیادی در اطراف شهر سنقر وجود دارند که می‌توان به باغات اوچ‌دیرمان، مجموعه باغ‌های انگورارگانیک روستای سهنله، سراب سنقر و باغ‌های بسیار زیاد دیگری اشاره کرد که زیبایی خاصی به سنقر بخشیده‌اند.

جاذبه‌های گردشگری

بقعه تاریخی مالک(آرامگاه مالک)، سراب (سراب گزنهله)، کوه دالاخانی که در تمام فصول پذیرای کوهنوردان حرفه‌ای و عموم مردم می‌باشد، منطقهٔ خان امیران در جنوب سنقر (روبروی روستای زنگنه) که مشتمل بر بقایای روستای قدیمی خان امیران و نیز چشمهٔ خروشان آن در دامنهٔ کوه می‌باشد و همچنین غارآهکی در دامنهٔ کوه دالاخانی که اخیراً کشف شده است و با عمق دسترسی به اندازهٔ ۱۵۰ متر که به می‌توان آن را جزو ۵ غارعمودی ایران به‌شمار آورد، از مهم‌ترین گردشگاه‌ها و جاذبه‌های سنقر به‌شمار می‌آیند.

• کوه دالاخانی
• بقعه تاریخی مالک
• منطقه تفریحی سراب سنقر

نامداران

خواننده پر آوازه کورد، مرحوم محمود وطن خواه معروف به مەحمود کاوڵی

این خواننده خوش صدا در سال ۱۳۲۸ دیده به جهان گشود و در روستای سلطان طاهر یا طاهرآباد زندگی میکرد و در تاریخ ۵ خرداد ۱۳۷۷ در سن ۴۹ سالگی درگذشت.

محمود وطن خواه در شهر ورامین از توابع تهران به خاک سپرده شد.

آزادراه همدان-سنقر-کرمانشاه

آزادراه همدان سنقر کرمانشاه (که ادامه آزادراه ساوه همدان است) تنها امید خارج شدن سنقر از حالت بن‌بست، و شروع پیشرفت و آبادانی این شهرستان است. به دلیل اهمیت ایجاد مسیری مناسب جهت اتصال استانهای مرکزی به غرب کشور و کاهش بار ترافیکی و تصادفات، مطالعات کارشناسی احداث پروژه ملی آزادراه همدان-سنقر-کرمانشاه به طول ۲۰۶ کیلومتر در سال ۹۱ در دستور کار قرار گرفت. همان زمان به تصویب معاونت برنامه‌ریزی و اقتصاد وزارت راه و شهر سازی رسید و نهایتاً بهمن ماه سال ۹۳ با اخذ مجوز از هیئت دولت، تصمیم بر این شد با همکاری سرمایه‌گذار، احداث این پروژه ملی، عملیاتی شود. همان زمان کلیه پارامترهای فنی و خصوصی و اقتصادی و ملاحضات پدافند غیر عامل و زیست‌محیطی در مصوبه کمیسیون ماده ۲۱۵ و در دبیرخانه آن کمیسیون به ثبت رسید و مدت زمان ساخت در صورت تأمین اعتبار سه سال تخمین زده شد، و از همه مهم‌تر توانست امضای مجمع نمایندگان ۵ استان کردستان، همدان، کرمانشاه، زنجان و ایلام را جمع‌آوری کند که این آزادراه از سنقر عبور کند.تا اینکه سال ۹۶ نمایندگان مجلس تغییر مسیر آزاد راه به کنگاور را در لایحه بودجه ۹۷ گنجاندند و برای آن ردیف بودجه مشخص تصویب کردند.

مراکز آموزشی

• دانشگاه آزاد سنقر
• دانشگاه پیام نور سنقر
• دانشکده کشاورزی
• دانشکده پرستاری

فرهنگ

سالن سینما

شهر سنقر فاقد سالن سینما است. با این وجود در قالب طرح سینما روشن از سال ۱۳۹۴ امکانات نمایش فیلم در آمفی تئاتر مجتمع فرهنگی ادارهٔ فرهنگ وارشاد اسلامی سنقر فراهم آمده است. نمایش فیلم در این مجتمع فرهنگی از روز ۱۲ دی ۱۳۹۴ با اکران فیلم جامه‌دران آغاز شد.

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳.
• Michael Knüppel (April 15, 2010). "TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]] (به انگلیسی). Bibliotheca Persica Press. Retrieved July 26, 2013. {{cite encyclopedia}}: URL–wikilink conflict (help)