گویش هورامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
هورامی (اورامی)

هه‌ورامی 

تلفظ: Hewramî
گویشگاه‌ها:  ایران
 عراق
شمار گویشوران:
خانواده: هندواروپایی
هندوایرانی
ایرانی
   ایرانی غربی
    شمال غربی
     زازا-گورانی
      هورامی (اورامی)
کد زبان
ISO 639-1: هیچ
ISO 639-2:
ISO 639-3: hac

هورامی (اورامی[۱]) یکی از گویش‌های گورانی.[۲][۳]

گستردگی و گویشوران[ویرایش]

هورامان سرزمینی است در دو کشور ایران و عراق که میان مناطق کردنشین واقع شده‌است. هورامی‌ها در ایران در دو استان کرمانشاه و کردستان و در عراق در استان سلیمانیه حضور دارند که به سه بخش اورامان لهون به مرکزیت شهر پاوه، اورامان تخت و اورامان ژاورود تقسیم می‌شود، تمرکز اصلی اورامی زبانان در دو شهر پاوه و مریوان در ایران و شهر حلبچه در عراق است.[۴] هورامی‌ها در شهرهای کرمانشاه، سنندج، قروه، دماوند، سلیمانیه، اربیل و بغداد جمعیت قابل توجهی دارند.
فؤاد معصوم رئیس جمهور کرد عراق از جمله گویشوران مهم و شناخته شده هورامی می‌باشد.[۵][۶]

مردمان هورامی[ویرایش]

در خصوص هُورامی‌ها دقیق‌ترین تحقیقات ثابت کرده که مردمان هُورامی یکی از زیر مجموعه‌های ایل گُوران (گُوران‌ها شاخه ای از آریایی‌ها بودند که در هزاره سوم قبل از میلاد، با مادها یکی بودند و در سیبری زندگی می‌کردند و به هردوی آنها آریایی گفته می‌شد و مقارن با هم از سیبری مهاجرت کردند که شاخه ای که ساکن غرب ایران شد ماد نام گرفت و شاخه ای که در حاشیه دریای خزر ساکن گردید پارت نام گرفت) می‌باشند که به طور کامل تمامی تحقیقات داخلی و خارجی و مستشرقان بر این امر اتفاق نظر داند.[۷][۸][۹][۱۰]

به طور خلاصه نتایج حاکی از تحقیقات تاریخی و نسب شناسی و ریشه یابی و همچنین آواشناسی گویش هورامی حاکی از این است که هورامی ها مردمانی از ایل گوران هستند که از حدود هزاره اول قبل از میلاد(تقریبا ۳۰۰۰ سال پیش) از حاشیه های دریای خزر به مناطق مجاور کُردستان آمده اند که ابتدا زندگی کوچ نشینی داشتند و به مرور زمان وارد مناطق کُرد نشین شده و در حومه شهرهای کُردنشین مشغول ییلاق و قشلاق بوده و سپس اکثریت آنها در مناطق خالی از سکنه کردستان ساکن شده و روستاه هایی را ایجاد کردند و با مردمان کرد ساکن در این مناطق در هم آمیختند و سبک لباس پوشیدن آنها به مرور زمان تغییر کرد و با فرهنگ و خصوصیات مردم این مناطق خو کرده و گویش هورامی (که ابتدا زیرمجموعه گورانی قدیم که از زبانهای حاشیه دریای خزر بود) ؛ رفته رفته با زبانهای کُردی در هم آمیخته شد، به نحوی که امروزه گویش هورامی بیشتر به گویش های زبانهای کُردی شبیه است تا گویش های زبانهای حاشیه دریای خزری ؛بر اساس عمده تحقیقات علمی در این خصوص؛ واژه هُورام از واژه هُورامان (به معنای سرزمین اهورا؛ سرزمین مقدس) آمده است.[۷][۸][۹][۱۰]

"آن دسته از مردم گُوران که در زمان ساسانیان به مرور زمان به ادیان الهی یهودیت و مسیحیت گرایش پیدا کردند و از زندگی کوچ نشینی دست کشیده و به زندگی یکجانشینی روی آوردند و برای حفظ جان در قسمت‌هایی از سرزمین کُردستان که صعب العبورتر بود ساکن شدند که پس از سکونت در آن، به این سرزمین که در آن سکنی گزیدند؛ هُورامان (به معنای سرزمین مردان خداپرست) اطلاق گردید و به مرور زمان به این دسته از مردم گُوران که در آن ساکن گردیده بودند نام هُورامی (به معنای خداپرست) نهاده شد و دیگر کمتر به آنها گُوران گفته می‌شد."[۷][۸][۹][۱۰]

تا این زمان مردمان حاشیه دریای خزر و سایر مناطق ایران و همچنین مردم کُردستان پیرو آئین‌هایی چون میترائیسم و مهرپرستی و خورشیدپرستی و ماه پرستی و آتش‌پرستی و… بودند و عده ای نیز پیرو زَرتُشت (البته دین زَرتُشتی نیز انحراف یافته بود و پیرو دو خدایی بودند) و تنها این عده که برای حفظ جان به سرزمین صعب العبوری که بعد ها هُورامان نام گرفت؛ پناه برده و در آن اسکان یافتند و پیرو ادیان الهی یهودیت و مسیحیت بودند، یکتاپرست بودند. (لازم به ذکراست که ادیان الهی یهودیت و مسیحیت در این زمان هنوز انحراف نیافته بودند و یکتاپرست بودند)[۷][۸][۹][۱۰]

تقسیم‌بندی‌ها[ویرایش]

تقریباً همه منابع معتبر زبانشناسی هورامی را گویشی از زبان گورانی دانسته‌اند، زبان گورانی متعلق به شاخه زازا-گورانی از شاخه زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و با زازایی هم خانواده است.[۱۱] از دیدگاه مکنزی گویش اورامانی مانند دیگر گویش‌های گورانی، دارای برخی مشخصات آوایی است و از آن نظر، به گویش‌های مرکز ایران نزدیک‌تر است[۱۲] اما بااین حال از دیدگاه دانشنامه بریتانیکا اورامانی به عنوان یکی از گویش‌های زبان گورانی است.[۱۳] در طول زمان، به خاطر همسایگی با گویش‌هایی مانند سورانی، دادوستد واژگان میان اورامانی و این گویش‌ها بسیار بوده‌است.

منابع[ویرایش]

  1. کرد یا کردها مدخلی جامعه شناختی بر گوران شناسی
  2. "Kurdish language." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 23 Nov. 2010
  3. Edmonds, Cecil. Kurds, Turks, and Arabs: politics, travel, and research in northeastern Iraq, 1919-1925. Oxford University Press, 1957.
  4. ساخت‌های فعلی استمراری تأکیدی در گویش هورامی
  5. http://www.pavehpress.ir/یک-هورامی-رئیس-جمهور-عراق-شد/
  6. http://fa.alkawthartv.com/news/89109
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش (بند 3 ؛ هورامی ها ؛ پاراگراف 2 ؛ بند 2 ؛ گوران ها ؛ پاراگراف 8 و بند4 ؛ نتیجه گیری ؛ پاراگراف 9 )». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. ۱۳۹۶/۱۱/۱۸. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش (بند 2 هورامی ها ؛ پارگراف 3 و بند 4 پاراگراف 9)». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش‌پژوهی کُرد، 1971. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلهٔ انجمن دانش‌پژوهی کُرد، 1973. 
  11. ساخت‌های فعلی استمراری تأکیدی در گویش هورامی صفحهٔ ۲
  12. D. N. Mackenzie Avromani, Encyclopædia Iranica
  13. http://www.britannica.com/topic/Iranian-languages