ایل گوران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
لباس مردم گوران

ایل گوران[۱] یکی از ایل‌های کرد است.[۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸] این ایل یکی از قدیمی‌ترین ایلات کردتبار واقع در منطقه کرمانشاه است.[۹][۱۰] این ایل از ایل‌های بزرگ ایران در گذشته باستان و حال بوده‌است مردم آن به گویش‌های گورانی سخن می‌گویند؛ که در شاهنامه فردوسی از آن یاد شده‌است و هم اکنون در مرکزیت یارسان می‌باشد. قسمت اعظم این ایل در شهرهای حلبچه ،سلیمانیه و تونجلی (سیواس) و اطراف آن ساکن هستند و اقلیتی از آن‌ها نیز در شرق کرمانشاه و جنوب غربی استان کردستان و به صورت پراکنده در سایر نقاط ایران می‌باشند.[۱۱]
فؤاد معصوم رئیس جمهور کرد عراق از جمله افراد مهم و شناخته شده این ایل می‌باشد.[۱۲][۱۳]

ایل گوران قدیم و ایل گوران جدید[ویرایش]

ایل گوران قدیم به مردم گورانی گفته میشود که در اواسط هزاره اول قبل از میلاد از حاشیه های دریای خزر روانه غرب ایران شدند که ابتدا زندگی کوچ نشینی داشتند و در مناطق خالی از سکنه کردستان مشغول ییلاق و قشلاق بودند که به مرور زمان یکجا نشین شدند که این مردم گوران در زمره اجداد مردم هورامی زبان کنونی میباشند .[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

ایل گوران جدید عمدتا به مردم جاف زبانی اطلاق میگردد که حدود یکصد سال اخیر به مناطقی از کرمانشاه نظیر مناطق سنجابی و قلخانی آمده و به آیین اهل حق و یارسان گرایش پیدا کردند و یکجا نشین شدند که به مرور زمان به آنها ایل گوران اطلاق گردید .[۱۹][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

ریشه ها و پیشینه مردم گوران قدیم[ویرایش]

مردم گوران قدیم که در زمره اجداد مردم هورامی زبان کنونی هستند در حدود هزاره اول قبل از میلاد ساکن شمال ایران تا نزدیکی کابل بوده اند که بازی گری و سرائیدن به کوچه ها پیشه ایشان باشد و هنچنین سرودگوی و گدایی کوچه ها که در هند ایشان را کاولی گویند و در ایران الف را حذف کنند و کولی گویند و در زمان ساسانیان و به خصوص توسط شاپور یکم هنگام بستن بند شوشتر چند هزار تن از این طایفه را از کابل احضار کرد و به خوزستان آورد تا روز مردان ایشان در بستن بند شوشتر کار کنند و شب زنان ایشان به کار آب به رقاصی و هم بستری سربازان ساسانی به سر ببرند که بعد ها با ازدیاد جمعیت در خوزستان و فارس تا لرستان پراکنده گشتند که در لرستان آنها را با نام گورانی[guroni]و لوتی [luti]، و نیز کاولی[kaweli] میشناختند(همچنین شعرا در اشعار لوری و لولی) و به مرور زمان نام گوران به علت کاربرد بیشتر بر آنها اطلاق گردید.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵]

گوران های لرستان به مرور زمان در کنار ایلات و عشایر لرستان استقرار یافته و ضمن نواختن موسیقی در داوِت [dawet] (عروسی) و چَمَر[čæmær] (مجلس ختم) و با ساخت انواع وسایل کشاورزی از جمله غربال، داس، انواع آشیر (وسیله باد دادن خرمن جهت جدا کردن دانه از کاه) و نیز سلاح‌های گرم دست‌ساز با عشایر وارد مبادله اقتصادی نیز می‌شدند و به مرور زمان از جنوب کرمانشاه تا جنوب کردستان پراکنده گشتند و در اواخر دوره ساسانی به مرور زمان یکجا نشین شدند که بعدها به آنها هورامی اطلاق گردید .[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳]

تاریخ[ویرایش]

در اواخر پادشاهی ساسانیان کردهای گوران تحت فرماندهی رهبری به نام گواتانزا حکومتی تشکیل می‌دهند که پایتخت آن کرمانشاه و آتروپاتکان (آذربایجان و کردستان امروزی یا ماد کوچک) قلمرو آن بوده‌است.[۳۴] ولادیمر مینورسکی مردم گوران را مردمی با قدمت ۲٬۰۰۰ سال می‌داندکه مدتها قبل از حاشیه های دریای به مناطق کردنشین آمده اند، ادبیات گوران چنان رسا و دلنشین است که امروزه در میان کردان شعر و ترانه خواندن را گورانی گفتن می‌نامند.[۳۴] کهنترین آثار به زبان گورانی هشت سطر از سده هفتم میلادی است که توسط گوران شناس معروف آکوپوف ارمنی در سال ۱۹۶۷ منتشر شده‌است.[۳۵]

ریشه[ویرایش]

ریشه واژه گُوران ، لغت گَوْر است و من حیث مجموع این واژه به معنای مردمان گَوْر می‌باشد.

گبر یا گَوْر واژه‌ایست در فارسی جدید(فارسی دری) به معنی زَرتُشتی است که بعدتر معنای توهین‌آمیز گرفت و به تمامی غیرمسلمانان اطلاق می‌شد؛ پیش‌تر این واژه را تغییریافته واژه عربی(کافر) می‌پنداشتند،ولی اکنون نظریه غالب این است که از واژه آرامی gbr (خوانش: گَبْرا یا گَوْرا؛ به معنی مرد) است که در فارسی میانه نیز به صورت هزوارش GBRA (خوانش: mard) به کار رفته‌است.[۳۶][۳۷][۳۸][۳۹][۴۰]

نتایج حاصل از تحقیقات علمی در خصوص ریشه یابی گُوران‌ها و خواستگاه هایشان بدین شرح می‌باشد

گُوران در دانشنامه ایرانیکا(Encyclopædia Iranica) به عنوان یکی از ایلات کُرد معرفی شده‌ که منشأ اولیه آن‌ها از منطقه‌ای غیر کُرد می‌باشد.

پروفسور مینورسکی(Vladimir Minorsky) گوران‌ها را گروهی از مردمان حاشیه دریای خزر می‌داند که مدت‌ها قبل از کرانه‌های دریای خزر به کردستان کوچ کرده و ابتدا در حاشیه مناطق کُردنشین زندگی کرده و سپس به مرور وارد کردستان گردیده و می‌گوید که آنان از قرن‌ها قبل ساکن حاشیه دریای خزر بوده‌اند.

علاوه بر تحقیقات تاریخی؛ پژوهش‌های زبان‌شناسی نیز در خصوص زبان گُوران‌ها به این نتایج رسیده :

گویش‌های گُورانی از شاخه زازاگُورانی(زبان‌های ایرانی شمال غربی) می‌باشد و نزدیکی آن‌ها بیشتر با زبان‌های کناره دریای خزر است؛ گُورانی با زبان‌های کُردی مانند سورانی و کلهری که در همسایگی آن قرار دارد متمایز است و کُردی شمرده نمی‌شود؛ البته گُورانی به شدت تحت تأثیر کُردی قرار گرفته‌است و رابطه این زبان با کُردی مسلم است اما تحت تأثیر دیگر زبان‌ها قرار گرفته آن‌ها را از هم جدا کرده‌ است.

که به‌طور خلاصه نتایج حاصل پژوهش‌های زبانشانسان بیانگر این نتیجه است که ریشه‌های زبان گُورانی با زبانهای مردمان حاشیه دریای یکی است.[۴۱][۴۲][۴۳][۴۴][۴۵]

در گذشته در منطقه کرمانشاه؛ طایفه‌های سنجابی؛ قلخانی و حتی از شمال تا نزدیکی کنگاور و دینور و از غرب تا نزدیکی خانقین و جنوب تا ایلام و شرق رودخانه سیمره و مناطق وسیعی از کُردستان محل ییلاق و قشلاق مردم گُوران بوده‌اند. طایفه‌ای از گُوران‌ها اکنون در منطقه سوادکوه مازندران در روستایی به نام اوریم ساکن اند که با زبان طبری( مازندرانی) صحبت می‌کنند و نیز گروهی از گُوران‌ها در منطقه طالقان(کرج) ساکن اند؛ شهر گونه کان یا جونقان در چهارمحال بختیاری گُوران می‌باشند؛ همچنین گوره کان یا جورقان در استان همدان از هم نژادان مردمان گُوران کرمانشاه هستند که در زمان صفویه و قبل از آن به همدان و شهرکُرد تبعید شده و در ضمن منطقه‌ای در جزیره قشم به نام گُوران می‌باشد. طایفه‌ای از گُوران‌ها که معروف به کرانی که مخفف بچه‌های هانی اند، دراستان فارس، شهرستان سپیدان، بخش بیضاء، روستای باباکوهک(کرانی) با نام خانوادگی گوران نیک بنیاد زندگی می‌کنند که در زمان‌های قدیم به این منطقه تبعید گردیده‌اند.[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹][۵۰]

به‌طور خلاصه نتایج حاکی از تحقیقات تاریخی و نسب‌شناسی و ریشه یابی و همچنین آواشناسی زبان گُوران‌ها حاکی از این می‌باشد که گُوران‌ها مردمانی هستند که از حدود هزاره اول قبل از میلاد(تقریبا ۳۰۰۰ سال پیش) از حاشیه‌های دریای خزر به مناطق مجاور کُردستان آمده اند که ابتدا زندگی کوچ نشینی داشته اند و به مرور زمان وارد مناطق کُرد نشین شده و در حومه شهرهای کُردنشین مشغول ییلاق و قشلاق بوده اند و سپس اکثریت آن‌ها در مناطق خالی از سکنه کردستان ساکن شده و روستاه‌هایی ایجاد کرده و با مردمان این مناطق در هم آمیخته اند و سبک لباس پوشیدن آن‌ها به مرور زمان تغییر کرد و با فرهنگ و خصوصیات مردم این مناطق خو کرده و زبانشان نیز رفته رفته با زبانهای کُردی در هم آمیخته شد، به نحوی که امروزه زبان گُورانی بیشتر به زبانهای کُردی شبیه است تا زبانهای حاشیه دریای خزری[۵۱][۵۲][۵۳][۵۴][۵۵]

گوران در دانشنامه ایرانیکا به عنوان یکی از ایلات کرد معرفی شده‌است که تصور شده‌است منشأ اولیه آن‌ها از منطقه‌ای غیر کرد باشد.[۵۶] گوران ایلی ساکن دهستان گوران میان قصر شیرین و کرمانشاه در کردستان هستند. شرف‌خان بدلیسی ایل گوران را درزمرهٔ چهار گروه کردها نام برده‌است اما مینورسکی آنان را متعلق به گروهی از فارسی‌زبان می‌داند که در حاشیهٔ مناطق کردنشین زندگی می‌کردند و مدت‌ها قبل از کرانه‌های دریای خزر به آن جا کوچ کرده بودند. نام آنان برای نخستین بار در فهرست ایلات کرد نوشتهٔ شهاب الدین احمدی آمده‌است. مینورسکی می‌گوید که آنان از قرن‌ها قبل ساکن آن جا بوده‌اند.[۵۷] البته در مورد این نظر مینورسکی تردید فراوانی وجود دارد با توجه به منابعی که اصل آن‌ها را هم کرد دانسته‌اند و همچنین نظر میشاییل گونتر که زبان قبلی آن‌ها را دیلمی (گیلک) معرفی نموده‌است، همچنین این نویسنده گوران را یکی از ایلات قدیمی کرد که بیشتر جمعیت آن‌ها ساکن سلیمانیه هستند معرفی نموده‌است.[۵۸]

طوایف[ویرایش]

این ایل چهار طایفه دارد که عبارتند از:
۱ـ طایفه بیوه نیج
۲ـ طایفه چوپانکاره
۳ـ طایفه حیدری
۴ـ طایفه تفنگچی[۵۹]

منابع[ویرایش]

  1. ایل گوران در پایگاه اطلاع‌رسانی عشایر استان کرمانشاه
  2. Edmonds, Cecil. Kurds, Turks, and Arabs: politics, travel, and research in northeastern Iraq, 1919-1925. Oxford University Press, 1957.
  3. home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pd
  4. http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes
  5. The Kurdish National Movement: Its Origins and Development by Wadie Jwaideh page 307
  6. سرزمین و مردم ایران، عبدالحسین سعیدیان،انتشارات علم و زندگی، تهران1377، ص193و194
  7. دانشنامه دانش گستر، تهران مؤسسه علمی فرهنگی دانش گستر
  8. https://books.google.nl/books?id=dgDi9qFT41oC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=Guran+Kurds&source=bl&ots=CbBce4U9LR&sig=3QMiYFve7GTsyORPYkzUQLDpFvo&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjfgenozNrNAhXLwBQKHfC4D8MQ6AEIUDAG#v=onepage&q=Guran%20Kurds&f=false
  9. The Gūrān tribe is one of the oldest in this region.
  10. http://www.ashayer.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=160
  11. ایرج افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی،انتشارات نگارستان، چاپ اول، زمستان1387
  12. http://www.pavehpress.ir/یک-هورامی-رئیس-جمهور-عراق-شد/
  13. http://fa.alkawthartv.com/news/89109
  14. هادی محمودی. «هُورامی ها و ریشه های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. ۱۳۹۶/۱۱/۱۹. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ هادی محمودی. «هُورامی ها و ریشه های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی نوریاو. ۱۳۹۶/۱۱/۱۸. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ هادی محمودی. «هُورامی ها و ریشه های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. 1396/11/18. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجله‌ی انجمن دانش پژوهی کُرد، 1971. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلۀ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1973. 
  19. هادی محمودی. «هُورامی ها و ریشه های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. ۱۳۹۶/۱۱/۱۹. 
  20. Edwards, j. , (2009), Language and Identity, Cambridge University, New York.
  21. Amanolahi, S. Norbeck, E. , (1975), The Luti, an Outcaste Group of Iran. Rice University Studies 61(2): 1-12.
  22. Duranti, a. , (2004), Linguistic anthropology, Cambridge University, New York.
  23. واژه نامه پارس ویکی. «لوری». پارس ویکی. 
  24. ابوالقاسم فردوسی. «پادشاهی بهرام گور». گنجور. 
  25. بخش تحقیقات سازمان امور عشایر ایران. «ایلات و طوایف عشایر». سازمان امور عشایر ایران. 
  26. Edwards, j. , (2009), Language and Identity, Cambridge University, New York.
  27. Amanolahi, S. Norbeck, E. , (1975), The Luti, an Outcaste Group of Iran. Rice University Studies 61(2): 1-12.
  28. Duranti, a. , (2004), Linguistic anthropology, Cambridge University, New York.
  29. بخش تحقیقات سازمان امور عشایر ایران. «ایلات و طوایف عشایر». سازمان امور عشایر ایران. 
  30. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش (بند 3 ؛ هورامی ها ؛ پاراگراف 2 ؛ بند 2 ؛ گوران ها ؛ پاراگراف 8 و بند4 ؛ نتیجه گیری ؛ پاراگراف 9 )». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. ۱۳۹۶/۱۱/۱۸. 
  31. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش (بند 2 هورامی ها ؛ پارگراف 3 و بند 4 پاراگراف 9)». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  32. فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش‌پژوهی کُرد، 1971. 
  33. مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلهٔ انجمن دانش‌پژوهی کُرد، 1973. 
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ http://iranvillage.ir/modules.php?name=News&file=article&sid=4868 روستاهای ایران-روستای بازگیر گوران /سرپل ذهاب/ کرمانشاه
  35. کردان گوران، گ. ب آکوپف. 1375- تهران، انتشارات هیرمند
  36. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. 1396/11/18. 
  37. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. 1396/11/1396. 
  38. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  39. فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1971. 
  40. مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلۀ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1973. 
  41. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. 1396/11/18. 
  42. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. 1396/11/1396. 
  43. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  44. فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1971. 
  45. مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلۀ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1973. 
  46. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. 1396/11/18. 
  47. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. 1396/11/1396. 
  48. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  49. فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1971. 
  50. مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلۀ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1973. 
  51. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. 1396/11/18. 
  52. هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. 1396/11/1396. 
  53. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  54. فواد، کمال. گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1971. 
  55. مینورسکی، ولادمیر. کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلۀ انجمن دانش پژوهی کُرد، 1973. 
  56. In religion the Gūrān are generally Ahl-e Ḥaqq (q.v.). They are thought to be of non-Kurdish origin.
  57. "GURĀN – Encyclopaedia Iranica" (in انگلیسی). 
  58. [۱]
  59. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=نژاد_و_تیره_در_استان_کرمانشاه#.D9.83.D8.B1.D8.AF.D9.87.D8.A7