ایل گوران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
لباس مردم گوران

ایل گوران[۱] یکی از ایل‌های کرد است.[۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸] این ایل یکی از قدیمی‌ترین ایلات کردتبار واقع در منطقه کرمانشاه است.[۹][۱۰] این ایل از ایل‌های بزرگ ایران در گذشته باستان و حال بوده‌است مردم آن به زبان کردی سخن می‌گویند؛ گوران هم‌اکنون در مرکزیت یارسان می‌باشد. قسمت اعظم این ایل در شهرهای حلبچه ،سلیمانیه و تونجلی (سیواس) و اطراف آن ساکن هستند و اقلیتی از آن‌ها نیز در شرق کرمانشاه و به صورت پراکنده در سایر نقاط ایران می‌باشند.[۱۱]

تاریخ[ویرایش]

در اواخر پادشاهی ساسانیان کردهای گوران تحت فرماندهی رهبری به نام گواتانزا حکومتی تشکیل می‌دهند که پایتخت آن کرمانشاه و آتروپاتکان (آذربایجان و کردستان امروزی یا ماد کوچک) قلمرو آن بوده‌است.[۱۲] بدلیسی در شرفنامه نسب حاکمان برادوست ارومیه را از آل حسنویه گوران ذکر کرده که در زمان حمله آل بویه دیلمی به قلمرو آل حسنویه در همدان و کرمانشاه به آن مکان کوچیده اند ولادیمر مینورسکی مردم گوران را کردتبار با قدمت ۲٬۰۰۰ سال و بومیان منطقه می‌داند، ادبیات گوران چنان رسا و دلنشین است که امروزه در میان کردان شعر و ترانه خواندن را گورانی گفتن می‌نامند.[۱۲] کهنترین آثار به زبان گورانی هشت سطر از سده هفتم میلادی است که توسط کردشناس معروف آکوپوف ارمنی در سال ۱۹۶۷ منتشر شده‌است.[۱۳]

ریشه[ویرایش]

ریشه واژه گُوران، لغت گَوْر است و من حیث مجموع این واژه به معنای مردمان گَوْر می‌باشد.

گبر یا گَوْر واژه‌ایست در فارسی جدید(فارسی دری) به معنی زَرتُشتی است که بعدتر معنای توهین‌آمیز گرفت و به تمامی غیرمسلمانان اطلاق می‌شد؛ پیش‌تر این واژه را تغییریافته واژه عربی (کافر) می‌پنداشتند، ولی اکنون نظریه غالب این است که از واژه کردی gbr (خوانش: گَوْرا؛ به معنی بزرگ) است .[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

نتایج حاصل از تحقیقات علمی در خصوص ریشه یابی گُوران‌ها و خاستگاه‌هایشان بدین شرح می‌باشد

گُوران در دانشنامه ایرانیکا(Encyclopædia Iranica) به عنوان یکی از ایلات کُرد معرفی شده است.

پروفسور مینورسکی(Vladimir Minorsky) گوران‌ها را گروهی از مردمان کرد می‌داند.

علاوه بر تحقیقات تاریخی؛ پژوهش‌های زبان‌شناسی نیز در خصوص زبان گُوران‌ها به این نتایج رسیده:

گویش‌های گُورانی از شاخه زازاگُورانی (زبان‌ کردی) می‌باشد؛ گُورانی با زبان‌های کُردی مانند سورانی و کلهری که در همسایگی آن قرار دارد تفاوت چندانی ندارد و کُردی شمرده می‌شود؛و رابطه این زبان با کُردی مسلم است اما تحت تأثیر دیگر زبان‌ها قرار گرفته آن‌ها را از هم جدا کرده‌است.البته زبان گورانی و مردم گوران چون در میان لرهای که کرد هستند و سورانها و کلهرها قرارگرفته اند و از هر طرف محصور به کردها هستند می توان زبان و نژاد آنها را اصیل ترین زبان و نژاد کرد دانست و به قول استاد کشاورز هسته اولیه کرد هستند و خواستگاه قوم کرد. .[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

در گذشته در منطقه کرمانشاه؛ طایفه‌های سنجابی؛ قلخانی و حتی از شمال تا نزدیکی کنگاور و دینور و از غرب تا نزدیکی خانقین و جنوب تا ایلام و شرق رودخانه سیمره و مناطق وسیعی از کُردستان محل ییلاق و قشلاق مردم گُوران بوده‌اند. طایفه‌ای از گُوران‌ها در طول تاریخ به شمال ایران کوچ کردند اکنون در منطقه سوادکوه مازندران در روستایی به نام آوریم ساکن اند که با زبان طبری (مازندرانی) صحبت می‌کنند و نیز گروهی از گُوران‌ها در منطقه طالقان (کرج) ساکن اند؛ شهر گونه کان یا جونقان در چهارمحال بختیاری گُوران می‌باشند؛ همچنین گوره کان یا جورقان در استان همدان از هم نژادان مردمان گُوران کرمانشاه هستند که در زمان صفویه و قبل از آن به همدان و شهرکُرد تبعید شده و در ضمن منطقه‌ای در جزیره قشم به نام گُوران می‌باشد.طایفه‌ای از گُوران‌ها در استان ایلام بخش زرین اباد روستای هفتکده و همچنین طایفه ای دیگر از گوران که معروف به کرانی که مخفف بچه‌های هانی اند، دراستان فارس، شهرستان سپیدان، بخش بیضاء، روستای باباکوهک (کرانی) با نام خانوادگی گوران نیک بنیاد زندگی می‌کنند که در زمان‌های قدیم به این منطقه تبعید گردیده‌اند.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸] >

گوران در دانشنامه ایرانیکا به عنوان یکی از ایلات کرد معرفی شده‌است.[۱۹] گوران ایلی ساکن دهستان گوران میان قصر شیرین و کرمانشاه در کردستان هستند. شرف‌خان بدلیسی ایل گوران را درزمرهٔ چهار گروه کردها نام برده‌است همچنین مینورسکی آنان را جز اصلیترین مردمان کرد می‌داند که در مناطق کردنشین زندگی می‌کردند.نام آنان برای نخستین بار در فهرست ایلات کرد نوشتهٔ شهاب الدین احمدی آمده‌است. [۲۰] همچنین میشاییل گونتر گوران را یکی از ایلات قدیمی کرد که بیشتر جمعیت آن‌ها ساکن سلیمانیه هستند معرفی نموده‌است.[۲۱]

طوایف[ویرایش]

این ایل چهار طایفه دارد که عبارتند از:
۱ـ طایفه بیوه نیج
۲ـ طایفه چوپانکاره
۳ـ طایفه حیدری
۴ـ طایفه تفنگچی[۲۲]

منابع[ویرایش]

  1. ایل گوران در پایگاه اطلاع‌رسانی عشایر استان کرمانشاه
  2. Edmonds, Cecil. Kurds, Turks, and Arabs: politics, travel, and research in northeastern Iraq, 1919-1925. Oxford University Press, 1957.
  3. home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pd
  4. http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes
  5. The Kurdish National Movement: Its Origins and Development by Wadie Jwaideh page 307
  6. سرزمین و مردم ایران، عبدالحسین سعیدیان،انتشارات علم و زندگی، تهران1377، ص193و194
  7. دانشنامه دانش گستر، تهران مؤسسه علمی فرهنگی دانش گستر
  8. https://books.google.nl/books?id=dgDi9qFT41oC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=Guran+Kurds&source=bl&ots=CbBce4U9LR&sig=3QMiYFve7GTsyORPYkzUQLDpFvo&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjfgenozNrNAhXLwBQKHfC4D8MQ6AEIUDAG#v=onepage&q=Guran%20Kurds&f=false
  9. در کتاب شهریاران کُرد صفحه ۲۷۸ اورامی ها (هورامان) لُرتبار میداند و آنها را با مردم بختیاری و لرستان هم نژاد می داندhttp://www.iranicaonline.org/articles/asayer-tribes The Gūrān tribe is one of the oldest in this region.]
  10. http://www.ashayer.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=160
  11. ایرج افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی،انتشارات نگارستان، چاپ اول، زمستان1387
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ http://iranvillage.ir/modules.php?name=News&file=article&sid=4868 روستاهای ایران-روستای بازگیر گوران /سرپل ذهاب/ کرمانشاه
  13. کردان گوران، گ. ب آکوپف. 1375- تهران، انتشارات هیرمند
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه. 1396/11/18. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ هادی محمودی. «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. 1396/11/1396. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ «هُورامی‌ها و ریشه‌های مردمانش». پایگاه خبری نوریاو، 1396/11/18. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ فواد، کمال (۱۹۷۱). گویشهای زبان کُردی و زبان ادبی و نوشتاری. تهران: مجلهٔ انجمن دانش‌پژوهی کُرد.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ مینورسکی، ولادمیر (۱۹۷۳). کُردها نوادگان مادها. بغداد: مجلهٔ انجمن دانش‌پژوهی کُرد.
  19. In religion the Gūrān are generally Ahl-e Ḥaqq (q.v.). They are thought to be of non-Kurdish origin.
  20. "GURĀN – Encyclopaedia Iranica".
  21. [۱]
  22. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=نژاد_و_تیره_در_استان_کرمانشاه#.D9.83.D8.B1.D8.AF.D9.87.D8.A7
  • زبده تاریخ کرد و کردستان نوشته محمد امین زکی بیگ
  • تاریخ کرد و کردستان نوشته بابا مردوخ روحانی
  • کتاب کرد نوشته ولادمیر مینورسکی