نودشه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۵°۱۰′۵۸″شمالی ۴۶°۱۵′۱۲″شرقی / ۳۵٫۱۸۲۶۸۶°شمالی ۴۶٫۲۵۳۲۲۲°شرقی / 35.182686; 46.253222

نودشه
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان پاوه
سال شهرشدن ۱۳۲۲ (خورشیدی)[۱]
مردم


نودشه شهری در نقطه صفر مرزی ایران و عراق، در ۱۵۰ کیلومتری شهر کرمانشاه و از توابع شهرستان پاوه یا اورامانات است. «نودشه» در میانه کوه‌هایی بلند، دره‌هایی عمیق و تنگ واقع شده و اطرافش را جنگل‌های بلوط، ون (گیاه) و درختان میوه و چشمه‌های زلال فراگرفته‌است. خانه‌هایش پله پله و به سمت کوه‌ها قرار دارند. این شهر و بعضی از آبادی‌های اطرافش در جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراق بمباران شیمیایی شد.[۲]

این شهر از شمال با مریوان و از سوی غرب با شهرهای شرقی کردستان عراق از جمله حلبچه و بیاره هم‌مرز است.

مردم نودشه به زبان هورامی (اورامی) سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال غربی است.

در منطقه نودشه همچنین تکیه‌ها و خانقاه‌های درویشی زیادی وجود دارد که در آن‌ها آیین‌های سماع و تهلیله اجرا می‌گردد.

واژه «نودشه» به معنی «نودژ» یا «دژنو» است.

پیشینه نودشه جدید و نودشه قدیمی[ویرایش]

طبق متون تاریخی دوره افشاریه نظیر دارالانشاء نادرى میرزا محمد مهدى‌بن محمدنصیر استرآبادى و زبده التواریخ محمد‌محسن مستوفى و... که مورد مطالعه اشخاص فراوانی نظیر پروفسور ولادیمیر مینورسکی و سِر هنری راولینسون قرارگرفته است؛پس از بازگشت نادرشاه افشار از فتح دوم بغداد؛ نادر شاه افشار که از هورامان عبور کرده مردم نودشه آن زمان را به همراه سپاه خود کوچ داده و به سمت استرآباد برده و در مکانی که بعدها به مناسبت کردبودن مردم نودشه نودیجه نام گرفت اسکان داده است و بعدها مردم مناطق دورتر و عشایر و ایلهای هورام مناطق دورتر در نودشه و مناطق اطراف آن ساکن شده و نودشه جدید را بنیان نهادند.

نودشه قدیمی و باستانی :

نودشه قدیمی و باستانی مکانی بوده است که ابتدا سکونت گاه مردمی به نام کرته یا کرتو بوده است که اطلاع چندانی از آنها در دست نیست و بعدها در حدود هزاره اول قبل از میلاد به مرور سکونت گاه دسته ای از مردم ایل گوان قدیم (اجداد مردم هورامی زبانی کنونی)گردیده است.[۳][۴]

نودشه جدید :

درسال ۱۱۵۱ (هجری قمری) نادر شاه افشار پس جنگ دوم بغداد و غلبه بر سردار مشهور عثمانی توپال عثمان پاشا و فتح بغداد، به هنگام عبور از اورامانات مردم مناطق مختلفی از اورامانات که یکی از این مناطق نودژ(نام قدیم نودشه) نام داشت تمامی مردم این منطقه که آن زمان را که منطقه‌ای پرجمعیت بود به سمت استرآباد (نام قدیم گرگان در استان گلستان) کوچ داد، که مردان دلیر و جنگجویی بودند و در عین حال هم تیر اندازان ماهر و هم باروت سازان قابلی بودند تا هم عاملین تجهیز سپاه او باشند و هم سدی عظیم در برابر ترکمن‌ها، که هرازگاه به استرآباد و اطرافش شبیخون می‌زدند و غارت و… می‌کردند؛نادرشاه مسئولیت مردم نودیجه را برعهده شخصی به نام «محمد بیگ نودیجه ای» گذاشت که با انسجام و اتحاد این مردم با طوایفی دیگر اورامانات، ترکمن‌ها میخکوب شدند؛پس از سرکوب ترکمن‌ها توسط طوایف مردم اورامانات و نودیجه (نودشه) نادر شاه اجازه برگشت به آن‌ها را نداد (البته به احتمال بسیار زیاد خود بزرگان مردم اورامانات و نودشه نیز خود تمایلی به برگشت نداشتند؛ چون زمینهایی که در کردکوی و نودیجه به پاس خدماتشان در اختیار آن‌ها گذاشته شده بود بسیار حاصلخیز تر و مرغوب تر بودند) و آن‌ها را در در اطراف کردکوی اسکان داد که امروزه این منطقه نودیجه نام دارد ؛این اسارت و تبعید مردم نودیجه (همان نودشه) که حدود سیصد سال قبل رخ داد به تبعید تمامی مردم نودیجه (همان نودشه) منجر گردید؛ به حدی که این منطقه خالی از سکنه شدند و بعدها مردم مناطق دورتر و همچنین عشایر و ایلهای هورام که در حال ییلاق و قشلاق در اورامانات بودند با مشاهده خالی از سکنه شدن این منطقه خوش آب و هوا،در ابن منطقه خوش آب و هوا و حاصلخیز سکونت یافتند و نودشه جدید را تاسیس کردند که قدمت این شهر جدید بیشتر از سیصد سال نمی‌رسد؛ اما نودشه ای‌هایی که اجداد آن‌ها از زمان‌های باستان در نودیجه (همان نودشه) ساکن بوده‌اند نوادگان همین مردم ساکن در آبادی‌های منطقه نودیجه در استان گلستان می‌باشند.[۵][۶] [۷] [۸] [۹] [۱۰] [۱۱]

البته امروزه شجره نامه ها و اسنادی توسط برخی طایفه های ساکن در پاوه و نودشه در دست است که بر اساس آنها قدمت سکونت گاه اجداد خود را به 800 سال و حتی صدر اسلام نیز می رسانند که تحقیقات در خصوص این شجرنامه ها ثابت کرده است که این شجره نامه ها تخیلی بوده و تناقضات غیر قابل اغماضی در آن وجود دارد و هیچکدام از این شجره نامه صحیح نمی باشند .[۱۲]

پوشش گیاهی[ویرایش]

پوشش گیاهی کوهستانهای اطراف شهر نودشه تابعی از پوشش گیاهی سلسله جبال زاگرس است. درختان بلوط ف زالزالک وحشی، بادان کوهی، گلابی وحشی، انجیر کوهی و پسته وحشی (ون) در این کوه‌ها به وفور دیده می‌شوند و منظری زیبا را بسان تابلویی رنگارنگ به گردشگران عرضه می‌نماید

دین، زبان و فرهنگ[ویرایش]

دین شهروندان نودشه اسلام و پیرو مذهب شافعی که یکی از مذاهب چهارگانه اهل سنت است می‌باشد. شهروندان این شهر به زبان هورامی (اورامی) که یکی از شاخه‌های زبان ایران کهن تکلم می‌نمایند. مردم نودشه به دلیل اسکان در منطقه‌ای زیبا و در عین حال کوهستانی و سخت مردمانی پرتلاش بوده و به دلیل وجود عالمان زیادی که از دامان این شهر برخاسته‌اند همواره به دارالعلم مشهور بوده‌است یکی از بزرگترین علمای این شهر علامه نودشی بوده‌است که در عصر خود به دلیل هوش و ذکاوت فراوانی که داشته‌است مفتی اعظم مناطق کردنشین بوده‌است که علاوه بر فقه در ریاضیات و نجوم تبحری خارق‌العاده داشته‌است. امروزه نیز فرزندان علامه نودشی، جوانان پرتلاش شهر سالانه در رشته‌های مختلف دانشگاهی خوش می‌درخشند و به جرات می‌توان گفت کمتر خانواده‌ای در شهر نودشه یافت می‌شود که دو یا سه نفر از اعضای آن تحصیلات عالیه دانشگاهی آنهم در دانشگاه‌های معتبر کشوری نداشته باشند.

خوراک و مناسبتها[ویرایش]

انواع غذاهای محلی و لذیذ در شهر نودشه توسط زنان کدبانوی شهر تهیه می‌شوند. یاپراخ یا دلمه برگ مو، ترخینه محلی، کیلانه، کلوچه فرحی، آش گیاهان کوهستانی شامل چندین گیاه غنی از ویتامین و املاح معدنی، آبگوشت و… از غذاهای محلی نودشه می‌باشد. شهروندان نودشه همچون سایر مسلمانان اعیاد دینی از جمله عید فطر، عید قربان و میلاد پیامبر اسلام را ارج می‌نهند و آداب و رسوم این ایام را به طرز زیبایی به جا می‌آورند یکی از مراسم‌های ایام عید فطر و قربان که در کل منطقه و شاید همه دنیا منحصربه‌فرد می‌باشد تهیه کباب در شامگاه روز عرفه قربان و رمضان است در این روزها ده‌ها راس دام ذبح شده و تمامی شهروندان در شامگاه با روشن نمودن آتش در پشت بامهای خود کباب گوشت میل می‌نمایند در این روزها به دلیل ذبح گوشت توسط خیرین به صورت صدقه هیچ خانواده‌ای بدون گوشت نبوده و این رسم توسط همه شهروندان زنده نگه داشته می‌شود. همچون سایر مناطق ایران زمین شهروندان نودشه عید باستانی نوروز را به شادی و سرور می‌نشینند در این خصوص نیز باز شهروندان نودشه رسمی مختص خود دارند که از پیشینیان خود به ارث برده‌اند در حالی که سایر مردم ایران در روز چهارشنبه سوری آتش روشن می‌کنند شهروندان نودشه همچون رسم کهن و باستان در ساعات پایانی آخرین روز اسفند آتش روشن نموده و بدین‌صورت غم و سختیهای سال پیش را با امید به روشنایی در فردای سال نو خاکستر می‌نمایند

صنایع دستی و سوغات[ویرایش]

یکی از زیباترین و منحصربه‌فردترین صنایع دستی شهر نودشه ساخت زیر گیوه و گیوه بافی (به زبان محلی؛ که‌ڵاش) است. مردان هنرمند این دیار کهن در ساخت زیر گیوه‌های عالی متبحر می‌باشند. پس از آن که زیر گیوه ساخته و تهیه گردید زنان شهر نودشه با دستان و انگشتان هنرمند خویش ماهرانه صدها گره را در کنار هم می‌چینند تا سر انجام یکی از بهترین پا افزارهای جهان را تولید نمایند. اولین جایی در جهان که گیوه در آن ساخته شد شهر نودشه بوده و بعد از آن به شهر طویله کردستان عراق، کوسه هجیج در اطراف نودشه و بعد از آن به روستای دل و دیگر مناطق هورامان رفته‌است. چه بسیار از هنرمندان و استادکاران قدیمی کوسه هجیج، دل و طویه در نودشه به شاگردی مشغول بوده و این فنون را از استادکاران خبره نودشه آزموده‌اند.

شهر نودشه تنها شهری است که اکثریت قریب به اتفاق زنان و دختران آن گیوه بافی را فراگرفته‌اند چه بسیار دختران و زنانی که تحصیلات عالیه را گذرانده‌اند ولی در اوقات فراغت گیوه بافی می‌نمایند و هنر آفرینی می‌کنند. به جرات می‌توان گفت ساخت زیر گیوه و گیوه بافی آن‌ها در سطحی عالی با تولید بسیار مرغوب فقط مختص شهر نودشه است. سوغات شهر علاوه بر صنایع دستی شامل انواع میوه‌های تابستانی و پاییزی اعم از انگور نوع بسیار مرغوب دیمی، گردو، انار، توت و انجیر می‌باشد.

منابع[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وبگاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. http://www.chemical-victims.com/HomePage.aspx?TabID=4001&Site=chemical&Lang=fa-IR
  3. هادی محمودی. «هُورامی ها و ریشه های مردمانش». وب سایت علمی فرهنگی پینوس. ۱۳۹۶/۱۱/۲۳. 
  4. مردوخ کردستانی، شیخ محمد. تاریخ کُرد و کُردستان مردوخ(جلد اول). تهران: کتابخانه ملی تحت شماره ۱۵۹۳، 1353. 
  5. انجمن گفتگوی گلستان. «کردهای کردکوی». گلستان. 1390/12/04. 
  6. هادی محمودی. «اسارت و تبعید مردم پاوه و نودشه توسط نادر شاه افشار». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس. 1396/04/15. 
  7. «اسارت و تبعید مردم پاوه و نودشه توسط نادر شاه افشار». پایگاه خبری تحلیلی سلام پاوه، 1396/04/15. 
  8. «اسارت و تبعید مردم پاوه و نودشه توسط نادر شاه افشار». پایگاه خبری تحلیلی نوریاو، 1396/04/17. 
  9. مینورسکی، ولادیمیر. کردان مهاجر به مازندران و استر آباد و خراسان. تهران: خوارزمی، 1340. 
  10. راولینسون، سر هنری. عشایر رکاب نادر شاه. تهران: سامان جهان سوز، 1338. 
  11. آرام، احمد. کردنامه ایلئوس. تهران، 1336. 
  12. «دانا مهرنوس .ورود اسلام به پاوه و اورامانات». پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس، 1396/12/01. doi:http://www.pavehpress.ir/?p=78379.