گیلانغرب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گیلانغرب
گیه لان
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان گیلانغرب
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی گیه لان - عمله
سال شهرشدن ۱۳۳۷[۱]
مردم
جمعیت ۷۲۲۱۵ نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۸۱۰ متر از سطح دریا
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه بیشینه: ۴۰ درجه سانتی گراد. کمینه: ۹ درجه سانتی گراد (این اطلاعات تقریبی و به صورت میانگین است)
میانگین بارش سالانه ۴۴۵ میلی‌متر
اطلاعات شهری
ره‌آورد خیار-گوجه فرنگی-بادمجان-بامیه-برخی از مرکبات-نان ساجی . بوديان
تابلوی خوش‌آمد به شهر

گیلانغرب، مرکز شهرستان گیلانغرب واقع در غرب استان کرمانشاه است. بیشتر مردم این شهر از ایل کلهر هستند که بزرگترین ایل کردستان می‌باشد. گیلانغرب در ایران بعنوان دومین شهر مقاوم کشور شناخته شده‌است. لقب دومین شهر مقاوم کشور ایران به سبب مقاومت مردم گیلان غرب درسال ۱۳۵۹ در مقابل حمله ارتش عراق، از جانب آیت الله خامنه‌ای به این شهر اختصاص داده شده‌است.[۲] بیشترین معادن قیر طبیعی ایران در گیلان غرب است. گیلان غرب از قطبهای مهم ادبی و جایگاه ادبیان نامدار در عرصه فعالیتهای ادبی کُردی کلهری در استان کرمانشاه و ایلام می‌باشد.

نام[ویرایش]

دلایل مستند نامگذاری گیلانغرب به این نام و وجه تسمیه گیه لان با طایفهٔ گیلانی کلهر:

در گذشته نوعی درختچهٔ خودرو " گیه ل " (gyal) مورت امروزی به وسعت چندین هکتار در سراب گیلانغرب وجود داشته که به "سراب گیه ل" یا "باغ گیه ل" معروف بوده است، و با توجه به این که در گذشته نام بعضی از مناطق را از روی اسم مواد، درختان و گیاهان آن منطقه نامگذاری کرده‌اند، مانند: چناران، اناران، نی ان (نیان)، زلان، قیلان، گولان=گلین، گیه لان، ناودار و ... . این دشت نیز با وجود سراب و باغ زیبای "گیه ل" (گیه ل: نام قدیم مورت) که گیاهی کمیاب، دارویی، شفابخش، مقدس و مورد توجه آیین زرتشت و گذشتگان بوده است و این منطقه نیز به نام " دشت گیه لان" = " gyalan " به معنی جایی که درخت " گیه ل " دارد نامگذاری شده است بنابراین اسم " گیه لان " = "gyalan " یک اسم کاملاً کردی می‌باشد که از ریشهٔ (گه یل = gyal = مورت) گرفته شده و هیچ وجه تسمیهی با گیلان شمال که برگرفته از (قوم گیل = gil = گیلک) می‌باشد را ندارد، گیه لان = gyalan آن در فارسی حذف شده و به اشتباه گیلان = gilan نوشته شده است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

گیلان غرب در طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۵۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۷ دقیقه یکی از شهرهای واقع در غرب استان کرمانشاه‌است. عرض شمالی و درجه و دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ واقع شده‌است. از طرف شمال به سرپل ذهاب و کرند، از مشرق به اسلام‌آباد و از طرف جنوب به ایوان غرب، سومار، مندلی و در مغرب آن نفت شهر و قصر شیرین واقع شده‌است.[۳] فاصله گیلان‌غرب تا تهران ۷۰۰ کیلومتر، تا مرکز استان ۱۵۰ کیلومتر، تا اسلام‌آباد ۹۰ کیلومتر، با قصر شیرین ۵۵ کیلومتر، با سر پل ذهاب ۵۰ کیلومتر، با مرکز استان ایلام ۱۱۰ کیلومتر و با خانقین۸۰ کیلومتر می‌باشد.[۳]

مشاهیر گیلانغرب[ویرایش]

مشاهیر تاریخی[ویرایش]

مشاهیر ورزشی[ویرایش]

مشاهير ادبي[ویرایش]

سعيد عبادتيان شاعر و نويسنده مشهور کردستان رضا موزونی ، نویسنده و پژوهشگر دکتر جلیل آهنگرنژاد روزنامه نگار برجسته پرویز بنفشی شاعر امید کلهر شاعر و نویسنده

اماکن باستانی[ویرایش]

  • قصر سراب وجود تپه‌ای تاریخی در سراب گیلان غرب که آثار بجای مانده از آن شبیه به یک قصر است که عده‌ای آنرا مربوط به دورهٔ ساسانی و عده‌ای دیگر فراتر از دوره ساسانی می‌دانند همچنین بوته‌های کمیاب مورت مقدس در پایین دست قصر سراب یافت می‌شود که نشانی از قدمت فراوان آن می‌باشد.
  • قڵا (قلعه) تپه‌ای در وسط شهر گیلان غرب بوده که معروف به قڵا (قلعه) می‌باشد که آنگونه پیداست این ساختمان خرابه سه طبقه بوده‌است که بسیاری بر این عقیده هستند این تپه می‌تواند یک زیگورات مربوط به دوره ایلامیان باشد.
  • حهسهن زوور دار خرابه‌ای در پایین دست شهر گیلان غرب واقع شده‌است که در میان مردم منطقه به حسن زوردار معروف می‌باشد. مساحتی حدود سیصد متر دارد. این قلعه که متأسفانه بعلت حفاریهای بیش از حد و عبور یک کانل آب از کنار آن چیز زیادی از آن باقی نمانده‌است. به احتمال زیاد این قلعه مقر حکومت خاندان کُرد حسنویه بوده‌است که زمانی نسبتاً طولانی بر منطقه غرب کشور سیطره داشته‌اند.
  • عهمله قیوت بلندای آمله قوت (Amalah ghut)که یک برج طبیعی بر فرازانارک در جانب جنوبی شهر گیلان غرب است. در محل آثاری از ساروج و گچ وجود دارد. آثاری از زندگی انسانهای گذشته در اطراف آن وجود دارد که سبب عدم وجود سند یا کاوشی در آن ناشناخته مانده‌است. البته عده زیادی اعتقاد دارند که مربوط به زمان ساسانیان است و درزمان حمله اعراب به ایران خراب شده است چون اعراب از طرف گیلانغرب و شهر حلوان (سرپل ذهاب) به ایران حمله‌ور شده‌اند آن موقع گیلانغرب دشتی حاصلخیز و وسیع بوده است. منطقه آمله قوت طوری است که بر تمام دشت ویژنان، دشت گیلان، قصرشیرین و بر ناودار تا اتفاعات مشرف بر ایوان غرب مسلط است و جای مناسبی برای دیدبانی گذشتاگان بوده‌است.
  • چیاێ ئاسنگهرانه (تپه آهنگران)[۴]

تفرجگاهای طبیعی[ویرایش]

  • سراب مورت گیلان غرب:
  • دربند گلین :
  • پارک طبیعی ناودار (میاندار) :
  • مِلیَنَه :
  • پاچه :
  • تنگه گلم:
  • منطقه سر سبز چله:

بلایای طبیعی[ویرایش]

  • وزش باد استثنایی: شب ۲۶ آذز ۱۳۸۵ ه. ش باد بسیار شدیدی شروع به وزیدن کرد که خسارتهای زیادی را به منطقه وارد ساخت و بسیاری از درخت‌ها را از جا کند ادراه هواشناسی سرعت این باد را صدو سی کیلومتر بر ساعت اندازه‌گیری کرده بود. از معمرین و افراد مسن منطقه هیچ‌کدام چنین باد مخربی را به یاد نداشته‌اند و با غضب خدا از آن یاد می‌کردند.
  • گرد و غبار: در سالهای اخیر تعداد روزهایی که فضای جنوب و غرب کشور و بالطبع هوای منطقه گیلان غرب تحت تأثیر توده‌های هوای آلوده و گرد و غبار و مضرات ناشی از آن قرار گرفته، افزایش یافته‌است.
  • زلزله: بیش از دویست لرزه در سال 1392 که موجب شد بیش از ده روز مردم در سرما بدور از خانهایشان و در چادر زندگی کنند (بزرگترین این لرزه ها 5.7 ثبت شد).

پانویس[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. «تاریخ گیلانغرب دومین شهرمقاوم کشور، سند زنده مقاومت مردم خطه غرب است». ایرنا، ۲۹/۰۶/۱۳۹۰. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ علیزاده، تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب، ۲۰۲.
  4. علیزاده، علی‌اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، تابستان ۱۳۹۰. ۱۷۹−۱۸۵. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 

منابع[ویرایش]

  • علیزاده، علی‌اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸–۹۶۴-۲۶۹۹–۵۷-۵. 
  • رضا قمرپور. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران.