گیلانغرب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گیلانغرب
گیەڵان
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان گیلانغرب
بخش مرکزی
نام(های) دیگر گیلان-گیەڵان-گیڵان
نام(های) قدیمی عمله(ئەمڵه)
سال شهرشدن ۱۳۳۷[۱]
مردم
جمعیت شهرستان:۶۰۰۰۰؛شهرها(+سرمست):۲۶۰۰۰
رشد جمعیت منفی
جغرافیای طبیعی
مساحت ۴.۶ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۸۰۴ متر از سطح دریا
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه بیشینه حدود ۵۲ درجه سانتی گراد. کمینه: ۵- درجه سانتی گراد میانگین حدود ۲۲+ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه ۴۴۵ میلی‌متر
اطلاعات شهری
ره‌آورد خیار-گوجه فرنگی-بادمجان-بامیه-برخی از مرکبات-نان ساجی. و بودیان ...در نواحی و روستاهای سردسیر شرقی و شمال شرقی شهرستان که سمت شهرستان های اسلام آباد غرب و سرابله استان ایلام است مثلا شهر سرمست گردو و در نواحی گرمسیر و غربی که به سمت قصر شیرین و سومار است خرما
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۲۹ ج
تابلوی خوش‌آمد به شهر

گیلانغرب[۲] مرکز شهرستان گیلانغرب واقع در جنوب غرب استان کرمانشاه و شمال غرب استان ایلام است.تمامی مردم این شهر کرد و از طایفه های مختلف و البته همگی از ایل کلهر هستند که یکی از بزرگترین ایل های کل کردستان و دومین ایل بزرگ ایران میباشد.(برای مطالعه بیشتر در مورد ایل کلهر به کتاب تاریخ ایل کلهر نوشته ابراهیم اکبریان گیلان مراجعه شود)زبان مردم این شهر زبان کردی است که با گویش کلهری که از گویش های اصیل کردی است و لهجه اصیل مردم منطقه گیلان و خوار گیلان(سمت قصرشیرین و سومار)و چله(دهستان چله) و گواور(بخش گواور) ادا میشود. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۲۴۰۰۰ نفر بود که در مقایسه با سالهای قبل کاهش داشته است و دلیل آن مهاجرت بی رویه مردم شهرستان به سمت شهرهای بزرگتر استان و کشور به خاطر کار و مسائل دیگر است. این شهر بر سر مسیر اصلی قصرشیرین-ایلام قرار دارد همچنین جمعیت کل شهرستان هم حدود ۶۰۰۰۰ است که در این بین ۲۸۸۳۰ مرد و ۲۸۱۷۷ زن است و ۱۶۵۷۰ خانوار زندگی میکنند مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. گیلانغرب در ایران بعنوان دومین شهر مقاوم کشور شناخته شده‌است. بیشترین معادن قیر طبیعی ایران در گیلان غرب است. گیلان غرب از قطبهای مهم ادبی و جایگاه ادبیان نامدار در عرصه فعالیتهای ادبی کُردی کلهری در استان کرمانشاه و ایلام می‌باشد.

دفاع مقدس[ویرایش]

گیلانغرب در ایران بعنوان دومین شهر مقاوم کشور شناخته شده‌است. لقب دومین شهر مقاوم کشور ایران به سبب مقاومت کم نظیر مردم گیلان غرب درسال ۱۳۵۹ در مقابل حمله ارتش عراق، از جانب آیت الله خامنه‌ای به این شهر اختصاص داده شده‌است.[۳] در تقویم رسمی ایران هم چهارم مهر ماه روز ملی گیلانغرب(مقاومت مردم گیلانغرب) نام گرفته است.

نام[ویرایش]

دلایل مستند نامگذاری گیلانغرب به این نام و وجه تسمیه گیه لان با طایفهٔ گیلانی کلهر:

در گذشته نوعی درختچهٔ خودرو " گیه ل " (gyal) مورت امروزی به وسعت چندین هکتار در سراب گیلانغرب وجود داشته که به "سراب گیه ل" یا "باغ گیه ل" معروف بوده است، و با توجه به این که در گذشته نام بعضی از مناطق را از روی اسم مواد، درختان و گیاهان آن منطقه نامگذاری کرده‌اند، مانند: چناران، اناران، نی ان (نیان)، زلان، قیلان، گولان=گلین، گیه لان، ناودار و ... . این دشت نیز با وجود سراب و باغ زیبای "گیه ل" (گیه ل: نام قدیم مورت) که گیاهی کمیاب، دارویی، شفابخش، مقدس و مورد توجه آیین زرتشت و گذشتگان بوده است و این منطقه نیز به نام " دشت گیه لان" = " gyalan " به معنی جایی که درخت " گیه ل " دارد نامگذاری شده است بنابراین اسم " گیه لان " = "gyalan " یک اسم کاملاً کردی می‌باشد که از ریشهٔ (گه یل = gyal = مورت) گرفته شده و هیچ وجه تسمیهی با گیلان شمال که برگرفته از (قوم گیل = gil = گیلک) می‌باشد را ندارد، گیه لان = gyalan آن در فارسی حذف شده و به اشتباه گیلان = gilan نوشته شده است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

گیلان غرب در طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۵۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۷ دقیقه یکی از شهرهای واقع در غرب و جنوب استان کرمانشاه است. که از طرف شمال به سرپل ذهاب و کرند، از شمال شرق و شرق و جنوب شرق به اسلام‌آباد غرب و گردنه قلاجه و سرابله و ایوان غرب و ایلام و از طرف جنوب و جنوب غرب به سومار، مندلی و در مغرب آن نفت شهر و قصر شیرین واقع شده‌است.گیلانغرب در ارتفاع ۸۰۴ متری از سطح دریا واقع شده است و مرکز شهرستان جز مناطق گرمسیر استان محسوب میشود. گیلانغرب بر سر مسیر اصلی قصرشیرین-ایلام است و کل استان ایلام را به مرز خسروی و گذرگاه مرزی پرویزخان وصل میکند هر چه به طرف شرق و شمال شهرستان پیش بروید ارتفاع بیشتر و هوا رو به سردی میرود و هرچه به طرف جنوب و غرب و مرز عراق بروی هوا رو به گرمی و به ارتفاع های کم میرسید.به طور مثال از مرکز شهرستان که به سمت اسلام آباد غرب یا کرمانشاه پیش بروید پس از ۱۵ کیلومتر از ارتفاع ۸۰۰ متری شهر به ارتفاع ۱۱۰۰ متری در روستاهای اطراف در دهستان چله میرسید و پس از ۶۸ کیلومتر که به بخش گوواور که جز شهرستان محسوب میشود برسید میبینید که ارتفاع به ۱۵۰۰ متر نیز میرسد و برعکس هر چه به سمت عراق یا قصرشیرین پیش بروید کم‌کم به ارتفاع ۵۰۰ و کمتر در مرز سومار به ۲۹۰ متر و در خود قصرشیرین به ۳۵۰ متر میرسد و رو به گرمی و پستی میرود. [۴] فاصله گیلان‌غرب تا تهران ۶۵۰ کیلومتر، تا مرکز استان یعنی کرمانشاه ۱۵۵ کیلومتر تا مرکز استان ایلام یعنی شهر ایلام ۹۵ کیلومتر، تا مشهد ۱۵۵۵ کیلومتر، تا اهواز ۵۰۴ کیلومتر ،تا شيراز ۱۰۰۰ کیلومتر،تا بندر عباس ۱۵۸۰ کیلومتر،تا چابهار ۲۲۶۰ کیلومتر،تا تبریز ۷۳۲ کیلومتر،تا اصفهان ۶۸۰ کیلومتر، تا سرابله در استان ایلام ۸۰ کیلومتر تا مرز عراق از پایانه مرزی سومار و از پایانه مرز خسروی ۸۰ کیلومتر، تا اسلام‌آباد غرب ۹۰ کیلومتر، تا قصرشیرین ۵۵ کیلومتر، تا سرپل ذهاب ۵۰ کیلومتر، تا مرکز شهرستان ایوان واقع در استان ایلام ۵۵ کیلومتر تا مرز استان ایلام و استان کرمانشاه از جاده میاندار ۲۱ کیلومتر تا خانقین عراق ۹۰ ،تا سلیمانیه ۲۶۰ ،تا اربیل ۳۸۵، تا بغداد و کاظمین ۲۵۵ ،تا کربلا ۳۵۵ ،تا سامرا ۲۸۸، و تا نجف ۴۴۴ کیلومتر است.[۴]

مشاهیر گیلانغرب[ویرایش]

مشاهیر تاریخ[ویرایش]

  • میرزا رضای کلهر. بنیانگذار خط نستعلیق
  • علی احمد باقری باستان‌شناس
  • عده ای عبدالقادر گیلانی را از این منطقه می دانند که صد در صد نادرست است٬ چه که بر اساس تذکره هایی چون نفحات الانس عبدالقادر به یقین از گیلانِ واقع در شمال ایران است و همینکه جد مادری او یعنی ابوعبدالله صومعی از آن منطقه بوده و خود در خاطراتش بیان نموده که در نوجوانی هنگام رفتن به بغداد از همدان عبور نموده٬ این همه مثبت این معناست که آنجناب از گیلانِ شمال است.

مشاهیر ورزشی[ویرایش]

مشاهیر ادبی[ویرایش]

سعید عبادتیان شاعر و نویسنده مشهور کردستان رضا موزونی، نویسنده و پژوهشگر دکتر جلیل آهنگر نژاد روزنامه‌نگار برجسته پرویز بنفشی شاعر امید کلهر شاعر و نویسنده

اماکن باستانی[ویرایش]

  • قصر سراب وجود تپه‌ای تاریخی در سراب گیلان غرب که آثار بجای مانده از آن شبیه به یک قصر است که عده‌ای آنرا مربوط به دورهٔ ساسانی و عده‌ای دیگر فراتر از دوره ساسانی می‌دانند همچنین بوته‌های کمیاب مورت مقدس در پایین دست قصر سراب یافت می‌شود که نشانی از قدمت فراوان آن می‌باشد.
  • قڵا (قلعه) تپه‌ای در وسط شهر گیلان غرب بوده که معروف به قڵا (قلعه) می‌باشد که آنگونه پیداست این ساختمان خرابه سه طبقه بوده‌است که بسیاری بر این عقیده هستند این تپه می‌تواند یک زیگورات مربوط به دوره ایلامیان باشد.
  • حهسهن زوور دار خرابه‌ای در پایین دست شهر گیلان غرب واقع شده‌است که در میان مردم منطقه به حسن زوردار معروف می‌باشد. مساحتی حدود سیصد متر دارد. این قلعه که متأسفانه بعلت حفاریهای بیش از حد و عبور یک کانل آب از کنار آن چیز زیادی از آن باقی نمانده‌است. به احتمال زیاد این قلعه مقر حکومت خاندان کُرد حسنویه بوده‌است که زمانی نسبتاً طولانی بر منطقه غرب کشور سیطره داشته‌اند.
  • عهمله قیوت بلندای آمله قوت (Amalah ghut)که یک برج طبیعی بر فرازانارک در جانب جنوبی شهر گیلان غرب است. در محل آثاری از ساروج و گچ وجود دارد. آثاری از زندگی انسانهای گذشته در اطراف آن وجود دارد که سبب عدم وجود سند یا کاوشی در آن ناشناخته مانده‌است. البته عده زیادی اعتقاد دارند که مربوط به زمان ساسانیان است و درزمان حمله اعراب به ایران خراب شده است چون اعراب از طرف گیلانغرب و شهر حلوان (سرپل ذهاب) به ایران حمله‌ور شده‌اند آن موقع گیلانغرب دشتی حاصلخیز و وسیع بوده است. منطقه آمله قوت طوری است که بر تمام دشت ویژنان، دشت گیلان، قصرشیرین و بر ناودار تا ارتفاعات مشرف بر ایوان غرب مسلط است و جای مناسبی برای دیدبانی گذشته گان بوده‌است.
  • چیاێ ئاسنگهرانه (تپه آهنگران)[۵]

تفرجگاه‌های طبیعی[ویرایش]

  • سراب مورت گیلان غرب:
  • دربند گلین :
  • پارک طبیعی ناودار (میاندار) :
  • مِلیَنَه :
  • پاچه :
  • تنگه گلم:
  • منطقه سر سبز چله:
  • گردنه قلاجه(منطقه حفاظت شده قلاجه)

بلایای طبیعی[ویرایش]

  • وزش باد استثنایی: شب ۲۶ آذر ۱۳۸۵ ه. ش باد بسیار شدیدی شروع به وزیدن کرد که خسارتهای زیادی را به منطقه وارد ساخت و بسیاری از درخت‌ها را از جا کند ادراه هواشناسی سرعت این باد را صدو سی کیلومتر بر ساعت اندازه‌گیری کرده بود. از معمرین و افراد مسن منطقه هیچ‌کدام چنین باد مخربی را به یاد نداشته‌اند و با غضب خدا از آن یاد می‌کردند.
  • گرد و غبار: در سالهای اخیر تعداد روزهایی که فضای جنوب و غرب کشور و بالطبع هوای منطقه گیلان غرب تحت تأثیر توده‌های هوای آلوده و گرد و غبار و مضرات ناشی از آن قرار گرفته، افزایش یافته‌است.
  • زلزله: بیش از دویست لرزه در سال ۱۳۹۲ که موجب شد بیش از ده روز مردم در سرما بدور از خانهایشان و در چادر زندگی کنند (بزرگترین این لرزه‌ها ۵٫۷ ثبت شد).

پانویس[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. املا در پایگاه ملی نام‌های جغرافیایی ایران
  3. «تاریخ گیلانغرب دومین شهرمقاوم کشور، سند زنده مقاومت مردم خطه غرب است». ایرنا، ۲۹/۰۶/۱۳۹۰. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ علیزاده، تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب، ۲۰۲.
  5. علیزاده، علی‌اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، تابستان ۱۳۹۰. ۱۷۹−۱۸۵. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 

منابع[ویرایش]

  • علیزاده، علی‌اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸–۹۶۴–۲۶۹۹–۵۷–۵. 
  • رضا قمرپور. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران.