تکیه معاون‌الملک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۴°۱۸′۴۹″شمالی ۴۷°۰۴′۱۳″شرقی / ۳۴٫۳۱۳۵۵۱°شمالی ۴۷٫۰۷۰۳۷۶°شرقی / 34.313551; 47.070376

مجموعه بناهای تکیه معاون‌الملک
Tekiye-moavenolmolk.JPG
ناممجموعه بناهای تکیه معاون‌الملک
کشور ایران
استاناستان کرمانشاه
اطلاعات اثر
نوع بنامذهبی
کاربریبرگزاری نمایش‌ها و آیین‌های مذهبی، رفع اختلافات قومی و عشایری، محل اجتماع، تکیه
دیرینگیدوره قاجار
دورهٔ ساخت اثردوره قاجار ۱۲۸۱ خورشیدی
بانی اثرحسن خان معینی ملقب به معاون الملک
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۹۴۵
تاریخ ثبت ملی۱۰ آذر ۱۳۵۴

تکیه معاون الملک، در استان کرمانشاه از عهد قاجاریه به بعد تکایای متعدد و معتبری درمرکز شهر ساخته شد است. این مراسم با شکوه بسیار زیادی برگزار می‌شده‌است. در زمانی که تکیه‌ها هنوز برقرار نشده بودند یکسری از افراد شهر در برخی از محلات که افراد معتقد و زحمت کشی بودند: یکسری مراسم سوگواری برگزار می‌کردند. حاج سید در کوچه معروف به حاج سید تکیه را بنا کرد؛ که پس از آن معاون‌الملک شکوه و زیبای خود را بنا کرد. این تکیه بعد از طی کردن فراز و نشیب‌هایی به تکیه معاون الملک مشهور گردید. این تکیه همچنان در لب آبشوران استان کرمانشاه برپاست. سیدمحمد معاون متخلص به واله درتاریخ بنای این تکیه چنین می‌گوید:

این حسینیه چو از حسن عمل گشت تمامسال تاریخش «واله» ز لب بانی خواست
گفت بانیش «معاون» پی تاریخ بگوکین حسینیه ز ما بهر عزای شهداست

در سال ۱۳۲۷ به دنبال جریان مشروطه خواهان به سرکردگی ظهیر الملک اقدام به تخریب و به توپ بستن منزل مسکونی و تکیه که محل تجمع مردم بود، نمودند. بر اثر به آتش کشیدن تکیه تمامی آئینه کاری‌ها از بین می‌رود و قسمتی از خود بنا تخریب می‌گردد. در ادامه این جریانات خانواده معاون‌الملک در صدد مبارزه و انتقام بر می‌آیند و با کمک گرفتن از مردم سنقر و اطراف آن در تاقبستان تجمع می‌کنند و برای مبارزه آماده می‌شوند؛ که پس از مدتی با وساطت جمعی از سادات و کارگزاران و رجال شهر کرمانشاه بین خانواده معاون‌الملک و ظهیرالملک صلح برقرار می‌گردد. تکیه معاون‌الملک' از جمله آثار زیبا و باشکوه است که از دوره قاجاریه در کرمانشاه به یادگار مانده‌است. این بنای تاریخی در بافت قدیم شهر کرمانشاه در محلهٔ آبشوران قدیم و در خیابان «حداد عادل» واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۹۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱][۲]

تاریخچه[ویرایش]

کاشیکاری در ورودی تکیه
نمایی از داخل تکیه

تکیه در سال ۱۲۸۲ خورشیدی به بهره‌برداری رسید و در آن زمان به منظور برگزاری آیین‌ها و مراسم‌های مذهبی و رفع اختلافات قومی و عشایری به کار می‌رفت. سازنده بنا معمار اصغر معمار باشی بود که در سر در بنا نیز این مسئله ذکر شده‌است. در سال ۱۲۸۷ خورشیدی در گرماگرم مبارزات جنبش مشروطه خواهی، گروهی از مستبدان به علت آنکه تکیه معاون‌الملک محل اجتماع مشروطه خواهان شده‌بود، با استفاده از توپ این بنا را به آتش کشیدند.[۳]

رخدادهای تاریخی[ویرایش]

اسماعیل‌خان معاضدالملک در سال ۱۳۰۲ خورشیدی (۱۹۲۳ میلادی) هنگامی که در حال رفتن به محل کار خود بود، از سوی یک افسر در حاشیۀ محلۀ آبشوران کرمانشاه و در مقابل تکیۀ معاون‌الملک مورد حمله قرار گرفت و با شلیک گلوله به قتل رسید.[۴]

معماری[ویرایش]

بخش عباسیه
بر تخت‌نشینی مختار

امتیاز قابل ملاحظه و استثنایی این بنا در کاشی کاری آن است. به گفته کارشناسان میراث فرهنگی کرمانشاه کاشی‌های برجسته و نیمه برجسته با نقوشی از ایران باستان و بسیار زیبا و رنگ‌های صددرصد طبیعی که در این بنا به کار رفته در جهان بی‌همتاست. تصاویری که بر روی کاشی‌ها حک شده شامل صحنه‌هایی از غزوات محمد ٫ نبردهای علی، حوادث کربلا، تصاویر سلاطین باستانی ایران از جمله پادشاهان هخامنشی و تصاویری از تخت جمشید است که در نوع خود بی‌نظیر است. معماری این نبا را حسن خان معاون الملک در ابتدا به حسین نقاش تهرانی و سیدابوالقاسم مانی واگذار می‌کند که پس از چندی حسین کاشی پز تهرانی میناچی را نیز برای باسازی بنا به کرمانشاه دعوت می‌کند. تکیه معاون الملک دارای سه در ورودی است که در غربی به خیابان حداد عادل در شمالی به کوچه معاون الملک و در جنوبی به کوچه ایلخانی مشرف است.[۵]

بخش‌ها[ویرایش]

این بنا از سه قسمت حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده‌است.[۶]

حسینیه[ویرایش]

مجموعه بنا در حدود شش متر از سطح خیابان پایین‌تر است به‌طوری‌که برای ورود به حسینیه باید از ۱۷پله بزرگ عبور کرد. در کنار پله‌های ورودی، سقاخانه کوچکی وجود دارد که به وسیله کاشیهایی با نقوش پابوالفضل تزیین شده‌است.[۷]

حسینیه صحن کوچکی است که در اطراف آن حجره‌های دوطبقه و طاق نماهای متعددی قرار گرفته‌است که سراسر دیوارهای آن با کاشی‌های زیبا آراسته شده‌است. داخل طاق نماهای این بخش به وسیله تابلوهای کاشی کاری شده پوشیده شده که صحنه‌هایی از عزاداری شامل سینه زنی قمه زنی و تصاویری از خلفا و سلاطین ایران و بارگاه سلیمان را نشان می‌دهد. همچنین اشعاری از واله کرمانشاهی در توصیف بنا و تاریخ خاتمه کاشی کاری آن نیز در این قسمت به چشم می‌خورد.[۸]

عباسیه[ویرایش]

بنای عباسیه به صورت صحن وسیعی است که در قسمت شرقی آن بنای دوطبقه‌ای ساخته شده و در قسمت جنوبی آن ایوانی با دو ستون آجری برپا شده‌است. دیوارهای عباسیه نیز با کاشی هفت رنگ تزیین شده که بر روی آن‌ها صحنه‌هایی از ورود یوسف به کنعان و بارگاه علی و پسرش حسین دیده می‌شود. در این صحن تصاویری نیز از شخصیت‌های مذهبی و سیاسی و مهره‌هایی از رجال دوره قاجار بر روی کاشی‌ها نقش بسته‌است. تکیه معاون‌الملک اثری زیبا و باشکوه است که همواره گردشگران بسیاری را به سوی خود می‌کشاند.[۹]

موزه‌ها[ویرایش]

در قسمت عباسیه دو موزه فرهنگی با نام‌های موزه موزه مردم‌شناسی کرمانشاه و موزه پوشاک و زیور آلات استان کرمانشاه وجود دارد.[۱۰]

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. "مخزن مدرک‌ها. راهنما: نام تکیه را به‌طور کامل در «بخشی از عنوان مدرک» تایپ کنید و Enter را کلیک کنید". دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر. Archived from معاون‌الملک|view:10667_6141-booklet| the original Check |url= value (help) on 26 October 2015.
  2. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.
  3. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.
  4. همشهری استانی: «میرزا اسماعیل‌خان معاضدالملک» در قرن سیزدهم هجری شمسی در کرمانشاه به دنیا آمد، نوشته‌شده در ۱۸ اسفند ۱۳۹۴؛[پیوند مرده] بازدید در ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.
  5. "بی نظیرترین کاشیکاری دنیا". جام جم آنلاین.
  6. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.
  7. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.
  8. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.
  9. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.
  10. سلطانی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱)، ۲۰۹.

منابع[ویرایش]

  • سلطانی، محمدعلی (۱۳۸۱). جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جلد ۱). تهران: سها. شابک ۹۶۴۶۲۵۴۰۷۱.