بانه‌وره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بانه‌وره
نمایی سراسری از شهر بانه‌وره در اردیبهشت ۱۳۹۴
کوه ریاوکو در جنوب بانه‌وره
کوه آتشکده در شمال بانه‌وره
نمایی بهاری از بانه‌وره
کوه شاهو، کوه آتشکده، منطقه ییلاقی هانه‌سلیمان
غار سنگی حسین کوهکن در منطقه گردشگری میگوره از توابع بانه‌وره
بانه‌وره و مناطق زیبای داخل و اطراف آن
کشور ایران
استانکرمانشاه
شهرستانپاوه
بخشباینگان
سال شهرشدن۱۳۹۰[۱]
مردم
جمعیت۳٬۱۸۷ نفر(۱۳۹۵)
رشد جمعیت۵٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۷۰۰ متر[۲]
اطلاعات شهری
شهردارفیصل یوسفی
تأسیس شهرداری۱۳۹۰
ره‌آوردگردو، توت، بادام
روغن حیوانی و لبنیات
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۸۳۴۶۴۴
شناسهٔ ملی خودرو ایران
کد آماری۲۷۶۱

بانه‌وره یا بانِوْرِه[۳] (به کردی: بانەوڕێ) یکی از پنج شهر شهرستان پاوه در استان کرمانشاه می‌باشد که از نظر جمعیت در سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، با جمعیت ۳٫۱۸۳ نفری خود، در شمار بیست و یکمین شهر پرجمعیت استان کرمانشاه است و هم‌چنین مرکز دهستان شیوه‌سر نیز می‌باشد که در سال ۱۳۹۰ به شهر تبدیل گشت.[۴] اهالی بانه‌وره، مردمانی کرد از ایل جاف از طایفهٔ امامی هستند که در اوایل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، در این منطقه گرد هم آمدند و رفته‌رفته این شهر را به‌وجود آوردند. البته عده‌ای از این مردم هم‌اکنون در کردستان عراق زندگی می‌کنند.

تاریخچه[ویرایش]

بانوره امروزه شهری است که قدمت تأسیس آن به حدود ۴۰ سال قبل بازمی‌گردد و تا ۵۰ سال پیش این منطقه خالی از سکنه بوده و یک دشت خالی بوده‌است که از حدود ۴۰ سال پیش مقارن با جنگ ایران و عراق طوایف کرد امامی؛ از حاشیه مرز عراق به این منطقه آمده و شهر بانوره را بنا نهادند؛ شهر معروف باستانی «ءاتوور» که حدود سه هزار سال پیش توسط آشوریان به آتش کشیده شده‌است و اکنون در زیر تلی از خاک مدفون است در زیر شهر بانوره کنونی واقع است.[۵]

تأسیس[ویرایش]

نام اصلی این شهر بانوره است و به مردم ساکن در آن امامی می‌گویند و قسمت اعظم زمینی که بانوره امروزه در آن واقع است جزء املاک موسی بله ای (جد چهارم طایفه‌های موسی‌زاده و شریفی و محمودی؛ قسمت سبزرنگ شجره نامه مردم بله ای) بوده‌است.

مردمان این شهر، بیشتر آنها از طایفهٔ امامی هستند.[۲] طایفهٔ امامی نیز از طوایف اتحادیهٔ ایلی مهم و نیرومند و معتبر کردستان هستند و در امور داخلی کاملاً خودمختار و مستقل هستند[۶] که قدمتی چندصدساله دارند. این طایفه در گذشته، زمستان‌ها به ناحیهٔ گرمسیری لاوران، دروله سفلی و علیا، کلور، کانی‌سالار، دره‌یاب، [[سیمان (پاوه)|سیمان، کوله‌ی امین و… که گرمتر بوده مهاجرت می‌کردند و در تابستان‌ها به ناحیهٔ سردسیری همچون شاهو، میگوره، هانه‌سلیمان و سوروان و… مهاجرت می‌کردند.[۲] همچنین عدهٔ زیادی از این طایفه نیز در کردستان عراق ساکن هستند. قدمت این شهر از نظر مسکن دائمی مردم؛ به حدود ۱۳۵۹ شمسی و اوایل انقلاب ۱۳۵۷ ایران برمی‌گردد. در سال ۱۳۵۹ با شروع جنگ ایران و عراق مردم چند روستای امامی که در مرز عراق و ایران بودند، زمینی که اکنون در سکونت دارند قسمتی از زمینهای میوی که از گذشته در مالکیت مردم بلئی بود و قسمتی از آن نیز در مالکیت روستای خانقاه بوده (که این قسمت نیز املاک طایفه موسی‌زاده در خانقاه بوده‌است که این طایفه نیز اصالتی بله ای دارند) به مبلغ ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان خریداری نموده[۷] که کم‌کم جمع زیادی از مردم طایفه امامی، در روستا جمع می‌شوند و رفته‌رفته آن را آباد می‌کنند.[۲] در سال ۱۳۹۰ نیز با تصویب وزیران عضو کمیسیون سیاسی و دفاعی و بنا به پیشنهاد وزارت کشور، به شهر تبدیل گشت.[۴]

وجه تسمیه[ویرایش]

  • روایتی در این مورد هست: اینکه در قدیم، مردم هورامی‌زبانِ خانقاه در زمینی که به اندازه هموار بوده پنبه کاشته‌اند و در زبان اورامی، زمین هموار و نسبتاً بلند را «بان» و به پنبه «وره» به همین مناسبت روستا را به نام «بانه‌وره» نام نهاده‌اند. طایفه‌های بزرگ امامی قبل از ساکن شدن در بانه‌وره، کوه‌های اطراف و چشمه‌های پرآب آن مانند زیستگاه تابستانی میگوره محل ییلاقی آنها بوده‌است و در فصل گرما همراه دام‌های خود به این محل سفر می‌کردند و در فصل سرما نیز به گرمسیر یعنی محل اصلی زندگیشان برمی‌گشتند.[۸]
  • البته روایتی دیگر هم هست: اینکه از داستان قدیمی نشأت می‌گیرد که در گویش هورامی کلمهٔ بانه‌وره، به معنای «بام فروریخته» است.[۲]

جغرافیا[ویرایش]

بانه‌وره در ۱۱۰ کیلومتری مرکز استان و در ۱۷ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان پاوه با مساحتی ۱۰۰ هکتاری قرار دارد که یکی از مرتفع‌ترین مکان‌های منطقهٔ اورامانات نسبت به سطح دریاست و در میان کوه‌های شاهو و آتشکده، ریاوکو و ماکوان محصور گشته‌است. مردمان بانه‌وره به زبان کردی و گویش کردی مرکزی سخن می‌گویند و هم‌چنین این شهر برخلاف شهر پاوه که به گویش هورامی سخن می‌گویند، به لهجهٔ جافی سخن می‌گویند.[۲][۹]

Colored dice with white background
کوه ریاوکو در جنوب شهر
Colored dice with checkered background
کوه آتشکده در شمال و شمال شرقی شهر
Colored dice with checkered background
کوه شاهو در شمال و شمال غربی
بانه‌وره در میان کوه‌های شاهو، آتشکده، ماکوان و ریاکو محصور گشته‌است.

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت آن ۳٬۱۸۷ نفر (۸۹۱ خانوار) بوده‌است.[۱۰]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۸۵۳٬۱۳۹—    
۱۳۹۰۳٬۰۴۳−۳٫۱٪
۱۳۹۵۳٬۱۸۷+۴٫۷٪
هرم جمعیتی بانه‌وره در سال ۱۳۹۰[۱۱]
مردانسنزنان
۷۹ ۶۵+ ۶۲
۴۷۱ ۳۰–۶۴ ۵۴۲
۵۱۳ ۱۵–۲۹ ۵۷۰
۳۸۶ ۰–۱۴ ۴۲۰

افراد سرشناس[ویرایش]

یوسف بیگ امامی[ویرایش]

قبرستان بَرمیل (به کردی: گۆڕستانی به‌رمیل) در بین دو روستای دروله سفلی و دروله علیا از توابع شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه، نزدیک به دو رود لیله و سیروان که قبر شاعر کرد یوسف بیگ امامی نیز در آن آرمیده‌است.

یوسف بیگ امامی، شاعری از همین طایفه است که در دورهٔ «محمد پاشا فرزند کیخسرو بیگ» زیسته‌است و به زبان کردی‌هورامی شعر می‌گفته‌است؛ که علاءالدین سجادی در کتاب خود، «تاریخ ادب کردی» به‌عنوان شاعری گمنام از او نام برده‌است.[۱۲] پیرمرد، شاعر سرشناس مردمان کرد نیز در روزنامهٔ «ژین» از وی نامبرده و شعری کردی‌هورامی از او را به کردی‌سورانی ترجمه کرده و در شمارهٔ ۱۳۰۲ روزنامهٔ ژین منتشر نموده‌است.[۱۳] مزار او اکنون در منطقهٔ «برمیل» در روستای دروله از شهرستان جوانرود است. دیوان شعر وی که بیشتر آن در باب و مضامین خداشناسی و دینی است و در سال ۲۰۰۹ میلادی در عراق به اهتمام و آماده‌سازی حکیم ملا صالح چاپ و منتشر شد.[۱۲]

ئهٔ هوو! چه‌ن سه‌رچه‌نگ چه‌رخی چه‌پ وه‌رده‌مچه‌رخ چه‌ن چه‌رخیا، من مام نه‌مردم
یه گه‌ردوون مودام گه‌رده‌لوولشه‌ندڵداران، دڵان‌های چه‌ن تولشه‌ن
ئاڵه‌م به‌ر که‌نار وێم به حاڵی وێمئای چه‌ن گیان سه‌خت بیم، چه‌ن چه‌رخش داپێم

حسین کوهکن[ویرایش]

حسین کوهکن با نام اصلی حسین عثمانی، یکی‌دیگر از افراد سرشناس این شهر است که با داشتن تنها یک پا به مدت ۱۹ سال به کندن صخره‌ای در منطقهٔ میگوره از توابع بانه‌وره مشغول بوده که در نهایت غار سنگی حسین کوهکن را از آن می‌سازد که به خاطر همین کار فرهاد ثانی (دوم)[۱۴] یا فرهاد سدهٔ بیستم نیز مشهور است.[۱۵] او در ۹۳ نیز برای کمک مجهزسازی مدارس بخش باینگان نیز، حاصل دست‌رنج خود به آنها می‌بخشد. او هم‌چنین به چند مسجد دیگر در بانه‌وره نیز کمک کرده‌است و اعمال خیرخوانهٔ خود دریغ نکرده‌است.[۱۶][۱۷]

خالو حسین در اوایل انقلاب ۱۳۵۷ ایران با جسمی معلول، یک کلنگ و بیل شروع به تراشیدن صخره می‌کند تا برای خود کاشانه‌ای مهیا کند. او ۱۹ سال از عمر خود را برای ساخت خانه‌اش صرف می‌کند و جالب اینکه تمام این مدت این کار را با یک کلنگ و بیل انجام داده‌است. کلنگی که خود او آن را بسیار دوست می‌داشت و اعتقادش بر آن بود که جنس کلنگش از الماس است.[۱۸]

عبدالرحمان می‌رانی[ویرایش]

عبدالرحمان می‌رانی، یکی از فیلم‌سازان اهل این شهر است که فیلم مستند «فرش چوب» را به تهیه‌کنندگی مؤسسهٔ هنرسرای قانون[۱۹] را ساخت و برندهٔ جوایزی چون: «جایزه ویژهٔ جشنواره فیلم‌های مستند بانسکو»،[۲۰] «لوح تقدیر و مدال نقرهٔ یونیکا» در بیست و چهارمین جشنوارهٔ ملی و دوازدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کوتاه تهران[۲۱] و هم چنین موفق به دریافت جایزهٔ فرانسوا اود از جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کوتاه هامبورگ[۲۲] و جایزهٔ بهترین فیلم کوتاه مستند از جشنواره بین‌المللی فیلم لیدز شد.[۲۳]

عبدالرحمان در سال ۱۳۵۵ متولد شده‌است و فارغ‌التحصیل الهیات، گرایش علوم قرآن و دارای مدرک کارگردانی از انجمن سینمای جوان، واحد تهران است.[۱۹]

چنور می‌رانی‌زاده[ویرایش]

چنور می‌رانی‌زاده نویسنده، بازیگر و کارگردان بانه‌وره‌ای است که در اولین تجربهٔ بازیگری خود در سال ۱۳۸۵ در فیلم کوتاه «به وسعت تاریخ» و بعداً نیز در فیلم کردی‌زبان «چیرۆکی ئاگر (داستان آتش)» بازی کرد.[۲۴] در سال ۱۳۹۱ فیلم کوتاه کردی‌زبان «آشنایی» را به نویسندگی و کارگردانی خود و تهیه‌کنندگی معصوم صفیعی ساخت.[۲۵]

چنور می‌رانی‌زاده، در سال ۱۳۵۸ در منطقهٔ امامی متولد گشته و ساکن شهر پاوه هستند[۲۴] و دارای مدرک کارشناسی فرش و کارشناسی حسابداری است.[۲۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وبگاه رسمی وزارت کشور ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ «معرفی بانه‌وره». ده‌نگی بانه‌وره، پایگاه اطلاع‌رسانی شهر بانه‌وره. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
  3. در میان مردمان این شهر و ناحیه این شهر با نام «بانه‌وره» شناخته شده‌است در حالی که در وزارت کشور با نام «بانوره» ثبت گردیده‌است.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «با ۱۲ تغییر در جغرافیای ۳ استان، ۴ شهر جدید به نقشهٔ تقسیمات کشوری اضافه شد». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. ۲۴ شهریور ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
  5. خبرنگار خبر آنلاین (۲۱ آذر ۱۳۹۷). «هورامان سرزمینی گم‌گشته در اعماق تاریخ». خبرگزاری تحلیلی خبر آنلاین.
  6. خالدی‌مکی، جاذبه‌های گردشگری اورامانات، غار قوری قلعه بزرگ‌ترین غار آبی آسیا و درازترین غار ایران، ۴۳–۴۴.
  7. خالدی‌مکی، جاذبه‌های گردشگری اورامانات، غار قوری قلعه بزرگ‌ترین غار آبی آسیا و درازترین غار ایران، ۴۳–۴۴.
  8. خالدی‌مکی، جاذبه‌های گردشگری اورامانات، غار قوری قلعه بزرگ‌ترین غار آبی آسیا و درازترین غار ایران، ۴۳–۴۴.
  9. خالدی‌مکی، جاذبه‌های گردشگری اورامانات، غار قوری قلعه بزرگ‌ترین غار آبی آسیا و درازترین غار ایران، ۴۳–۴۴.
  10. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در خرداد ۱۳۹۶.
  11. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ ژانویه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۱۵.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ فرزانه هدایتی‌زاده (۷ خرداد ۱۳۹۴). «مختصری دربارهٔ «یوسف بیگ امامی»». ده‌نگی بانه‌وره، پایگاه اطلاع‌رسانی شهر بانه‌وره. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ اوت ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۶ اوت ۲۰۱۵.
  13. ئاشنا، پیره‌مێرد و پێداچوونه‌وه‌یه‌کی نوێی ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش)، ۲۳۵–۲۳۷.
  14. اسدی، اکرم (۶ آذر ۱۳۹۳). «شاهکار خالو حسین کوهکن: «فرهاد دوم، خالق حقیقتی شبیه افسانه‌ها در دل کوه‌های اورامانات»». رادیو کوچه. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  15. قادر, ساڵح (14 October 2014). "که‌مئه‌ندامێکی کورد کێوێک کون ده‌کات" (به کردی مرکزی). شبکه کردی رووداو. Archived from the original on 17 September 2015. Retrieved 17 September 2015.
  16. مرادزاده، «چهره خبر: «خالو حسین» کوهکن، خیر مدرسه ساز شد»، جام‌جم.
  17. «اهدای تمام سرمایهٔ یک کوخ‌نشین به مدارس باینگان». خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا). ۱۹ آبان ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  18. رحیمی‌پور، محمود (۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۲). «مرصاد روایت می‌کند: داستان غلبهٔ اندوه یک مرد بر صخره‌ها - خالو حسین کوهکن؛ وارث تیشهٔ فرهاد». شبکهٔ اطلاع‌رسانی مرصادنیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «دستاوردهای تازهٔ «فرش چوب» در گفتگو با عبدالرحمن می‌رانی». وبگاه جماعت دعوت و اصلاح ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ آذر ۱۳۸۸.
  20. «فیلم ایرانی فرش چوب برنده جایزه ویژه جشنواره فیلم‌های مستند بانسکو شد». وبگاه رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - صوفیه. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۰ نومبر ۲۰۱۴. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک); پیوند خارجی در |ناشر= وجود دارد (کمک)
  21. «اعلام برگزیدگان جشنوارهٔ فیلم کوتاه تهران». بخش فرهنگ و سینمای وبگاه جام‌جم آنلاین. ۲۸ آبان ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  22. «جایزهٔ جشنوارهٔ فیلم کوتاه هامبورگ، به فیلم ایرانی رسید». پایگاه خبری فیلم کوتاه. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۹ خرداد ۱۳۸۸. پیوند خارجی در |ناشر= وجود دارد (کمک)
  23. "Leeds International Film Festival" (به فنلاندی). SpaceBimBom. December 21, 2014. Archived from the original on 28 April 2015. Retrieved April 29, 2015. External link in |ناشر= (help)
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ حق‌پناه (۲۴ تیر ۱۳۹۲). «گفت‌وگو با چنور می‌رانی بازیگر و کارگردان موفق و جوان پاوه‌ای». پایگاه خبری تحلیلی هزارماسوله. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  25. «اتمام مراحل تصویربرداری از فیلم کوتاه «آشنایی» در پاوه». خبرگزاری شبستان. ۲۶ مرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  26. می‌رانی‌زاده، چنور (۷ تیر ۱۳۹۴). «دلنوشته‌هایی از زندگی فیلمساز و هنرمند زن کرد؛ چنور می‌رانی‌زاده». ده‌نگی بانه‌وره، پایگاه اطلاع‌رسانی شهر بانه‌وره. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)

منابع چاپی[ویرایش]

  • حبیبی، پژمان (۱۳۹۰). زندگی‌نامه حسین کوهکن: پهلوان و هنرمند معاصر کُرد. سنندج: زانست و آراس. ص. ۱۴۴. شابک ۹۷۸۶۰۰۹۱۱۲۲۶۵. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  • ئاشنا, ئومێد (2001). پیره‌مێرد و پێداچوونه‌وه‌یه‌کی نوێی ژیان و به‌رهه‌مه‌کانی (پیرمرد و بازنگری جدیدی بر زندگی و آثارش) (به کردی مرکزی). هه‌ولێر (اربیل): ده‌زگای چاپ و بڵاوکردنه‌وهٔ ئاراس. p. ٤٤٨. |access-date= requires |url= (help)
  • خالدی‌مکی، محمد (۱۳۸۳). جاذبه‌های گردشگری اورامانات، غار قوری قلعه بزرگ‌ترین غار آبی آسیا و درازترین غار ایران. کرمانشاه: مؤسسهٔ فرهنگی، هنری و سینمایی کوثر. ص. ۱۴۴. شابک ۹۶۴۷۰۳۱۶۶۱. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  • مرادزاده، فاطمه (۲۰ آبان ۱۳۹۳). «چهره خبر: «خالو حسین» کوهکن، خیر مدرسه ساز شد». جام‌جم. تهران، ایران (۴۱۱۷): ۲۰ (آخر). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۷ آوریل ۲۰۱۴. از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در عدم تطابق|سال= / |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرون[ویرایش]