شیرکوه (یزد)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۱°۳۶′ شمالی ۵۴°۰۴′ شرقی / ۳۱.۶۰۰°شمالی ۵۴.۰۶۷°شرقی / 31.600; 54.067

نمای ده بالا از شیرکوه یزد

ارتفاعات شیرکوه در جنوب شهر یزد در مرکز ایران واقع شده است.

گرچه از نظر تقسیم‌بندی کوه‌های منفرد ایران از آن یاد شده لیکن در حقیقت بخشی از رشته‌کوه زاگرس می‌باشد. ارتفاع بلندترین نقطه آن از سطح آب‌های آزاد در حدود ۴۰۷۵ متر است.

مسیرها[ویرایش]

برای صعود به آن مسیرهای گوناگونی وجود دارد از جمله:

  • دره سوسن
  • دره شمس
    • لابیدشیر
  • بیدکبکان
  • لابیدسرخ
  • لایخچال
  • لاگردو
  • آب‌ریز

آب‌ریز دارای دو مسیر فرعی به نامهای دره نجیب و لاسرگون می‌باشد. وجه تسمیه آن نیز وجود تنگه‌ای است با شیب تند و طولانی به نام دره نجیب که مشکل‌ترین بخش صعود می‌باشد.

برای رسیدن به شیرکوه باید به شهر تفت در سی کیلومتری یزد و از آنجا به روستائی ییلاقی به نام ده بالا رفت که ۲۶۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و حدود ۲۰ کیلومتر از شهر تفت فاصله دارد و این مسیر حدود یک ساعت و نیم طول می‌کشد. شیرکوه بلندترین ارتفاع استان یزد را داراست و در بیشتر فصول سال پوشیده از برف است و یکی از منابع تأمین آب روستاهای اطراف تفت، یزد ومهریز ومنشاد می‌باشد. شیرکوه همچنین یکی از نقاط سردسیر و خوش آب وهوای استان محسوب می‌شود و بیشتر توانمندان یزدی ویلایی در روستاهای اطراف این کوه بویژه در ده بالا(تفت)، طزرجان و بنادک سادات دارند. به نظر می‌رسد وجه تسمیه این کوه به دلیل شباهت آن به یک شیر خفته از فاصله دور می‌باشد.

زمین‌شناسی[ویرایش]

شیرکوه از یک زیربنای گرانیتی تشکیل یافته است که سن آن در بین زمین شناسان پیوسته مورد بحث و گفتگو بوده است. بر روی این زیربنای گرانیتی بیش از ۱۰۰۰ متر سنگ آهک و دولومیت که به دوره کرتاسه تعلق دارند قرار گرفته است. بخش بزرگی از این تشکیلات آهکی، به ویژه در نواحی جنوبی شیرکوه فرسایش یافته و از بین رفته است. در نتیجه زیربنای گرانیتی در پهنه وسیعی نمایان گشته و در دسترس مطالعه قرار گرفته است. جابه‌جا، در زیر رسوبات دولومیتی و آهکی کرتاسه چند لایه سرخ رنگ (Red Beds) دیده می‌شود که از جنوب به شمال مرتباً بر ضخامت آنها افزوده می‌شود. در حاشیه جنوبی این کوهستان، تشکیلات آذرین خروجی که به اواخر دوران سوم و دوران چهارم تعلق دارند ظاهر می‌گردند. در کنار این تشکیلات، موادی که از فرسایش سطحی حاصل شده‌اند و به دوره پلئیستوسن تعلق دارند رفته رفته در بستر سفلای دره‌ها و در دشتهای اطراف کوهستان ته‌نشین شده‌اند. همزمان با تشکیل این رسوبات، لایه‌هایی از تراورتن نیز در این منطقه به وجود آمده است. مواد فرسایشی و تراورتن‌های فوق‌الذکر جوان‌ترین تشکیلات زمین‌شناسی این منطقه محسوب می‌شوند و مخصوصاً در حاشیه شمالی شیرکوه نمایانند.[۱]

ژئومورفولوژی[ویرایش]

هوازدگی بر اثر یخبندان هر چند که امروزه خفیف تر از دوره پلئیستوسن است، با وجود این هنوز در این منطقه موثرتر و مهمتر از هوازدگی شیمیایی است. فرسایش رودخانه‌ای، در اغلب فصول سال اثر مهمی بر این منطقه ندارد. در این منطقه فرسایش بادی نیز در ارتفاعات زیاد در مقایسه با سایر پدیده‌ها اهمیت چندانی ندارد. آثار پدیده‌های مربوط به فعالیتهای دوریخچالی یا حاشیه یخچالی از ارتفاع ۲۵۰۰ متری به بالا ظاهر می‌گردند. مهمترین این آثار، از اثر پدیده‌های سلیفلوکسیون به وجود آمده‌اند. از بین پدیده‌های ژئومورفولوژی شیرکوه، تراسهای رودخانه‌ای از مناظری است که بیش از سایر پدیده‌ها جلب نظر می‌کند.[۲]

منابع[ویرایش]

  1. هاگه دورن, ه. «برخی مشاهدات ژئومرفولوژی در منطقه شیرکوه». جغرافیا (نشریه انجمن جغرافیدانان ایران). ترجمهٔ احمد شمیرانی و ایرج مومنی (انجمن جغرافیدانان ایران) اول, ش. دوم (بهار 2537 شاهنشاهی): 13 و 14. 
  2. هاگه دورن, ه. «برخی مشاهدات ژئومرفولوژی در منطقه شیرکوه». جغرافیا (نشریه انجمن جغرافیدانان ایران). ترجمهٔ احمد شمیرانی و ایرج مومنی (انجمن جغرافیدانان ایران) اول, ش. دوم (بهار 2537 شاهنشاهی): 14 , 15, 16.