اسلام‌آباد غرب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اسلام‌آباد غرب
شاباد
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان اسلام‌آباد غرب
نام(های) قدیمی ئاروینیاوا، هارون‌آباد، شاه‌آباد
سال شهرشدن ۱۳۱۵[۱]
مردم
جمعیت ۹۴٬۶۹۹ نفر[۲]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۴٫۲ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۳۳۵ متر از سطح دریا
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه کمینه:۶/۲ درجه سانتی گراد. بیشینه:۳۰/۶ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه ۴۸۸ میلی‌متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۳۲۵۲۲و۰۸۳۲۵۲۳و۰۸۳۲۵۲۴
تابلوی خوش‌آمد به شهر

اسلام‌آباد غرب یکی از شهرهای استان کرمانشاه است. به لحاظ جمعیت و وسعت دومین شهر استان کرمانشاه بعد از شهر کرمانشاه است. همچنین این شهر بزرگترین شهرکلهرنشین ایران است.[۴]

نام[ویرایش]

شهر اسلام‌آباد در گذشته روستایی به نام ئارون آباد (هارون آباد) بود و یکی از آبادی‌های بخش باوندپور محسوب می‌شد. در سال ۱۳۱۴ نام آن به شاه آباد تغییر یافت و پس از انقلاب ۵۷، اسلام‌آباد نامیده شد.[۵] هم اکنون نیز بزرگان و ریش سفیدان شهر و منطقه آن را با همان نام ئارون آباد می‌خوانند. اما این شهر با توجه به استقرار حکومت‌های مختلف در این شهر و کلاً منطقه در دوران مختلف تاریخی نام‌های دیگری را نیز تجربه کرده و بر خود داشته که هیچگاه ماندگار نبوده و تنها از طرف حاکمان بر آن گذاشته شده و مورد اقبال مردم نبوده‌است. از جمله این نام‌ها می‌توان به «مَنَلی» یا «ری مَنَلی» در اوایل اسلام، «زیدیه» در دوران خلافت عباسیان، «شاه آباد غرب» (به کردی = شاباد)، در دوران پهلوی و زمان حکومت رضاخان اشاره کرد. پس از پیروزی انقلاب بهمن ۱۳۵۷ نام شهر توسط آیت‌الله محمد یزدی به اسلام‌آباد غرب تغییر پیدا کرد.[۶]

مشخصات جغرافیایی[ویرایش]

این شهر از شمال به شهرستان جوانرود، از خاور به شهرستان کرمانشاه، از جنوب به شهرستان شیروان و از باختر به شهرستان‌های سر پل ذهاب و گیلان غرب محدود می‌شود. در درازای جغرافیایی ۴۶ درجه و ۳۱دقیقه و در پهنای جغرافیایی ۳۴درجه و ۶دقیقه و در بلندی۱۳۳۵متری از سطح دریا، در۶۵ کیلومتری جنوب باختری کرمانشاه و در مسیر راه کرمانشاه – خسروی قرار دارد. آب و هوای این شهرستان معتدل و نیمه خشک و بارندگی سالانه به طور متوسط ۴۴۱ میلی‌متر است. مسیرهای دسترسی به‌این منطقه عبارت است از: - راه اصلی به سوی شمال خاوری تا شهر کرمانشاه به درازای ۶۵ کیلومتر - راهی تا مرکز شهرستان ایلام به درازای ۱۳۰ کیلومتر - راهی تا پل دختر به درازای ۱۴۸ کیلومتر - راهی تا قصر شیرین به درازای ۱۱۲کیلومتر به علت قرار داشتن بر سر راه اصلی مرکز ایران، مرز عراق، و مسیر ارتباطی کرمانشاه – قصر شیرین – خسروی (در کنار مرز) از اهمیتی ویژه‌ای برخوردار است.

پیشینه تاریخی[ویرایش]

اسناد بسیاری قدمت اسلام‌آباد غرب را ثابت می‌کنند؛ که یکی از این ادله نام ئاروینیاوا می‌باشد که به اشتباه «هارون آباد» خوانده می‌شود. این نام زمانی بر این شهر نهاده شده که سرداری به نام «سولوسونو» در این شهر زندانی بوده و پس از رهایی از زندان دست به عمران این شهر زده و نام او به افتخار خدماتش بر این شهر می‌ماند، لقب این سردار «ئاروینیا» بوده. همچنین در کتاب تاریخ ماد[۷] اشاره شده که در کتیبه‌های آشوری، از شهری یاد می‌شود به همین نام «ئاروینایاوا» که محل آن را جنوب شهر تاریخی الی پی (حوالی کرماشان کنونی در شرق کردستان) است.
قدمت لایه‌های مکشوفه «تپه چقاگاوانه» در مرکز این شهر به گفته باستان شناسان و طبق اعلام میراث فرهنگی حداقل هشت هزار سال پیش بر می‌گردد. از مهم‌ترین آثاری که از این تپه بدست آمده لوحه‌های گلی این تپه باستانی است. الواح گلی طی کاوشهای محمود کردوانی در تپه باستانی چغاگاوانه در سال ۱۳۴۹ خورشیدی کشف و به موزه ملی ایران منتقل شد. طبق اظهار باستان‌شناسان این مجموعه شامل ۵۶ لوح گلی نسبتاً سالم و ۲۸ قطعه شکسته‌است که به (خط میخی) نوشته شده و مربوط به دوره بابل قدیم (حدود ۳۸۰۰سال پیش) است. موضوع بیشتر این نامه‌ها مرتبط با کشاورزی و دامداری از جمله ارسال یا دریافت محموله‌هایی چون جو، روغن و پارچه محاسبه کار انجام شده توسط کارگزاران و حیوانات بارکش است. همچنین در این گل نبشته‌ها نام اشخاص زیادی دیده می‌شود که بسیاری از آنان زنانی هستند که در کارگاه‌های پارچه بافی مشغول فعالیت بوده‌اند. علاوه بر گل نبشته‌ها، به همراه این بایگانی یک مهر استوانه‌ای با نقش یک نیایشگر در مقابل رب‌النوعی دیده می‌شود که بر تخت نشسته و عصای سلطنتی به شکل دو رعد در دست گرفته‌است. متن میخی روی این مهر اطلاعات مهمی را در زمینه نقوش آن در اختیار باستان شناسان قرار می‌دهد که از جمله آنها می‌توان به شمی توم، دختر نوری ری، خدمتگزار خدای رعد اشاره کرد. تپه باستانی چغاگاوانه حاوی بقایای سکونت انسان از حدود هشت هزار سال پیش تاکنون است.[۸]

میدان تاجگذاری اسلام‌آباد در دوره پهلوی

در دوران پس از اسلام می‌توان به ورود کریم خان به اسلام‌آباد و پیشواز علی خان ایوانی خان وقت کلهر و ازدواج دخترش شاه پسند (قدم خیر) با کریم خان اشاره کرد، این مکان هنوز با نام چشمه شاه‌پسند (تیه‌نی شاپسن) در نزدیکی اسلام‌آباد قرار دارد.

پیترو دلاواله در سفرنامه اش اینگونه ار اسلام‌آباد یاد می‌کند: «روز شنبه چهاردهم، بعد از اینکه سراشیبی تندی را پیمودیم؛ بر روی چمن‌زار وسیعی که از تپه‌های متعدد و زیبا احاطه شده و یکی از زیباترین مناظری بود که در عمرم دیده بودم، چادر زدیم. نزدیکترین ده که بر روی تپهٔ کوتاهی بنا شده و آبشاری از وسط آن می‌گذشت، هارون‌آباد نامیده می‌شد، که بعضیها به غلط، به آن هارون‌آوا می‌گفتند.[۹]»
به گزارش عصر ایران به نقل از شبکه خبری " ان بی سی " آمریکا طی حفاری‌هایی به رهبری " نیکولاس کونارد " باستان‌شناس دانشگاه " توبینگن" آلمان با هدف پژوهش در مورد منشاهای یکجانشینی، اهلی گری و کشاورزی در غرب ایران انجام شد، در منطقه تپه‌های چغا گاوانه در اسلام‌آباد غرب بقایایی از دانه‌های گندم، جو و عدس را از یک کلونی انسانی متعلق به ۱۲ هزار سال پیش کشف شد. با این یافته‌های جدید منشأ پیدایش کشاورزی‌های اولیه که پیشتر تصور می‌شد در منطقه‌ای در غرب " هلال حاصلخیز" در بین عراق و ترکیه و سوریه و اردن بوده، به ایران منتقل می‌شود.[۱۰]

خیابان شهرداری یکی از قدیمی‌ترین خیابانهای اسلام‌آباد

دوران جنگ ایران و عراق[ویرایش]

این شهر بیش از ۳۰۰ بار در طول جنگ ایران و عراق مورد حمله موشکی و بمباران هوایی هواپیماهای رژیم عراق قرار گرفت؛ و حدود بیش از ۱۲۰۰ نفر از مردم این شهر در ایام جنگ کشته شده‌اند.

با آغاز جنگ ایران و عراق، اسلام‌آباد به لحاظ موقعیت جغرافیایی و سوق‌الجیشی خود، از اهمیت بالایی در تدارکات نیروهای نظامی ایران در جبهه‌های جنگ در محورهای جنگی استان کرمانشاه تبدیل شد. همه مهمات و نیروی انسانی نظامی که به سرپل ذهاب، قصر شیرین، گیلان غرب و ... ارسال می‌شد، از این شهر می‌گذشت. به دلیل نزدیکی این شهر به جبهه‌ها، این شهر در واقع به محل انباشت نیرو و مهمات تبدیل گشت. نیروهای عراقی با توجه به نقش این شهر در تدارک نیروهای ایرانی، از همان روزهای آغاز جنگ به بمباران مناطق نظامی، صنعتی و مسکونی این شهر با هواپیما و موشکهای زمین به زمین اسکاد روسی پرداختند. این شهر بر اثر بمبارانها تلفات جانی و مالی بسیار داده است. در روزهای پایانی جنگ، که نیروهای سازمان مجاهدین خلق با پشتیبانی نیروهای عراقی، در عملیات موسوم به فروغ جاویدان در استان کرمانشاه پیشروی کردند، در دشت حسن‌آباد که از توابع اسلام‌آباد غرب است، با نیروهای ایرانی برخورد کردند و شکست خورند. ترکیب جمعیتی اسلام‌آباد غرب بر اثر جنگ تغییراتی کرد و آوارگان شهرهای مرزی استان کرمانشاه بدین شهر پناه آورند و نیز بسیاری از مردم بومی شهر از ترس بمباران‌های هوایی به شهرهای مرکزی ایران گریختند و پس از جنگ نیز دیگر هرگز به وطن خود بازنگشتند.

مردم[ویرایش]

ساکنان اسلام‌آباد غرب کرد و عمدتاً از ایل کلهر می‌باشند. در ترکیب جمعیتی شهر از طوایف دیگری چون: گوران، زنگنه، سنجابی و ... نیز زندگی می‌کنند که کمتر از ده درصد جمعیت شهر را شامل می‌شوند.

دین و آئین[ویرایش]

اکثر مردمان شهر مسلمان و بر آئین شیعه اثنی عشری اند. اما اقلیتی از شهر نیز پیرو آئین یا دین یارسان می‌باشند که عموماً جزء طوایف گوران، قلخانی و سنجابی می‌باشند و همچنین تعداد انگشت شماری نیز یهودی و مسیحی می‌باشند.

مسجد جامع

زبان[ویرایش]

زبان مردم اسلام‌آباد غرب کردی با گویش کلهری است[۱۱] که با لهجهٔ خاص این شهر ادا می‌شود.

فرهنگ[ویرایش]

سالن‌های سینما[ویرایش]

سینما احسان، تنها سینمای اسلام‌آباد غرب، که سال‌ها از تعطیلی آن می‌گذرد.

اسلام‌آباد غرب دارای یک سینما به نام سینما احسان بود که سال‌ها از تعطیلی آن می‌گذرد و هم اکنون با تغییر کاربری به عنوان تالار عروسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حال حاضر هیچ سالن سینمایی در اسلام‌آباد غرب وجود ندارد.

مشاهیر موسیقی[ویرایش]

صنایع دستی[ویرایش]

موج بافی (رختخواب پیچ)، قالی بافی، چیخ بافی، نمد مالی، موزائیک کاری، معرق کاری، منبت، گیوه بافی، طراحی فرش

پوشش مردم[ویرایش]

یکی از قدیمی‌ترین پوشش‌های زنان این منطقه به ویژه در نقاط روستایی و عشایری سربند یا سَروَن (با نام محلی گُل وَنی) است که غالباً مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته هم اکنون این پوشش بیشتر در مراسمات مختلف به کار گرفته می‌شود و از رواج زیادی در میان زنان ایل کلهر برخوردار است.

زنان ایل کلهر با سربند اصیل و مخصوص این منطقه

ورزش[ویرایش]

مشاهیر ورزشی[ویرایش]

اقتصاد[ویرایش]

منطقه ویژه اقتصادی اسلام‌آباد غرب[ویرایش]

در تاریخ ۱۳۸۵/۹/۳۰ ایجاد منطقه ویژه اقتصادی اسلام‌آباد غرب مصوب، و در تاریخ ۱۳۸۹/۷/۴ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در ۱۳۸۹/۸/۱۱ قانون ایجاد منطقه ویژه اقتصادی مذکور از سوی رئیس جمهور وقت ابلاغ گردید؛ که در ابتدا سازمان همیاری شهرداری‌های استان کرمانشاه به عنوان مجری منطقه ویژه معرفی و از تاریخ ۱۳۹۰/۵/۱۲ وظیفه سازمان مسئولی به منطقه ویژه زاگرس تفویض گردید

کارخانه قند[ویرایش]

کارخانه قند اسلام‌آباد غرب، تأسیس ۱۳۱۴.

کارخانه قند اسلام‌آباد غرب در سال ۱۳۱۴ احداث شدکه در جریان جنگ ایران و عراق قسمتی از کارخانه تخریب شد. هم اکنون با ظرفیت ۱۵۰۰ تن چغندر در روز، به تولید شکر، تصفیه شکرخام و تبدیل آن به قندکله و شکر سفید می‌پردازد. در سالهای متوالی این کارخانه به عنوان واحد نمونه کیفی انتخاب گردید. قند اسلام‌آباد مرغوبترین قند ایران می‌باشد به طوری که فقط کشاورزان چغندر کار ازآن بهره می‌برند[۱۲]

کارخانه کاشی کاژه[ویرایش]

بزرگترین شرکت تولیدکننده کاشی، سرامیک و گرانیت در بخش خصوصی کشور و دومین تولیدکننده در بین کارخانجات دولتی و خصوصی و بخش عمومی می‌باشد.

منابع تأمین انرژی[ویرایش]

نیروگاه سیکل ترکیبی اسلام‌آباد غرب و نیروگاه سیکل ترکیبی دالاهو از منابع تأمین انرژی در این منطقه هستند.

کشاورزی و دامداری[ویرایش]

آب کشاورزی شهرستان از رودها و چاه‌ها فراهم می‌شود و گوناگونی محصولاتی چون گندم، جو، بنشن، گیاهان علوفه‌ای، تره بار، سیب، گلابی، به، انار، انجیر، انگور، زردآلو، و بادام نشان از رونق کشاورزی در منطقه دارد. کشاورزی در شهرستان اسلام‌آباد غرب سنتی و نوع کشتی آبی و دیمی است. باغ‌داری نیز رواج زیادی داشته و محصولات آن از جمله صادرات این شهرستان محسوب می‌شود. دام‌داری با شیوه سنتی در این شهرستان رواج دارد و شامل پرورش بیش ازنیم میلیون راس دام و فرآورده‌های آن به مقدار قابل ملاحظه‌ای صادر می‌شود. پرورش طیور به دو روش صنعتی به میزان ۷۰ درصد و سنتی به میزان ۳۰درصد صورت می‌گیرد که بیش تر به مصارف داخلی می‌رسد. صادرات شاباد شامل محصولاتی چون گندم، جو، بنشن، تره بار، گردو، بادام و فرآورده‌های دامی و قالی می‌شود.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

  • سراب شرف آباد
سراب شرف آباد
منطقه میان تنگ منصوری
  • تپه چغاگاونه
طبیعت اسلام‌آباد در فصل بهار

تپه چغا گاوانه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در اسلام‌آباد غرب، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ تیر ۱۳۴۸ با شمارهٔ ثبت ۸۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

  • سد شیان
  • سراب هرسم
  • امامزاده علی‌اکبر
  • منطقه جنگلی گلال سیاه

منطقه‌ای در جنوب غرب شهرستان اسلام‌آباد غرب که شامل تپه‌های فراوان و مملو از درختان بلوط است که در فصل بهار بعنوان یک تفرجگاه کاملاً طبیعی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

  • امامزاده قاضی الکیا
  • امامزاده حسن روتوند
  • میان تنگ منصوری «ناوتنگ منصوری»
  • آتشکده شیان

بر اساس تحقیقات باستان‌شناسی در محل شیان کرمانشاه که به خاطر احداث سدی در منطقه انجام شد آثاری از هزاره دوم پ م تا دوران اسلامی کشف شد. در این محل آتشکده عظیمی مربوط به دوران اشکانی ساسانی نیز کشف شد که اولین آتشکده مکشوفه در ناحیه کرمانشاه است. اضلاع آتشکده ۱۹٫۵متر در ۱۴٫۵ متر است و از این لحاظ یکی از بزرگترین آتشکده‌های ساسانی به شمار می‌رود.

آتشکده شیان
  • آتشکده میل میلگه:

آتشکده میل میلگه یکی از آتشکده‌های اواخر دوره ساسانی است که در ۳۲ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اسلام‌آباد غرب در منطقه‌ای به نام منطقه میلگه و در حاشیه روستایی به نام میلگه باباخان قرار دارد. این اثر ارزشمند تاریخی یکی از آتشکده‌های دوره ساسانی است که همانند سایر آتشکده‌های آن دوره از مصالح لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده است. این بنای تاریخی که هسته اصلی و باقیمانده بنای بزرگتری است متشکل از چهار جرز سنگی است که در بخش داخلی آن نیز سکویی جهت قراردادن آتشدان و تعدادی پایه گچی و سنگی قرار دارد که در نوع خود بی نظیر و منحصر به فرد است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «فرمانداری شهرستان اسلام‌آباد غرب». پورتال استان کرمانشاه. بازبینی‌شده در ۳۱ آگوست ۲۰۱۰. 
  4. بختیاری، سعید. اطلس گیتاشناسی استانهای ایران. چاپ یکم. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی. شابک: ‎۹۶۴–۳۴۲–۱۶۵–۱‏. 
  5. کتاب سبز (بانک اطلاعات استان کرمانشاه)، سید ضیاء الدین خرمشاهی، کانون تبلیغاتی دالاهو، دی ۱۳۷۵، صفحهٔ ۱۶۵
  6. پایگاه اینترنتی کلمه، کندن محاسن روحانی مبارزی که نام شاه آباد را به اسلام‌آباد تغییر داد/ آیت الله یزدی کرمانشاه را به رابط قم و نجف تبدیل کرد، بازدید در ۲۷ فوریه ۲۰۱۶.
  7. ا.م. دیاکونوف، ترجمه کریم کشاورز، تاریخ ماد، چاپ ششم، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۸۰.
  8. پورتال استانداری کرمانشاه - http://www.portal-ks.ir
  9. سفرنامه پیترو دلاواله،انتشارات علمی فرهنگی، ص۱۳،۱۴
  10. http://www.asriran.com/fa/news/283809/کشف-جدید-دانشمندان-ایران-منشأ-کشاورزی-در-12-هزار-سال-پیش-بودعکس
  11. سلطانی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج۱. تهران؛ مؤسسه فرهنگی نشر سها، ۱۳۷۴. ص۳۳
  12. شرکت قند پانیزفام، کارخانه قند اسلام‌آباد غرب؛ بازدید در ۶ ژانویه ۲۰۱۴ میلادی.