لئونید برژنف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لئونید برژنف
برژنف ، سال ۱۹۶۷
دبیر کل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی
مشغول به کار
۱۹۶۴ – ۱۹۸۲
پس از نیکیتا خروشچف
پیش از یوری آندروپوف
دبیر اول کمیته مرکزی حزب کمونیست در اتحاد جماهیر شوروی
مشغول به کار
تاریخ انتصاب
۱۹۶۴
مشغول به کار
تاریخ انتصاب
۱۹۶۵
ریاست شورای عالی اتحاد شوروی
مشغول به کار
۱۹۶۰ – ۱۹۶۴
مشغول به کار
۱۹۷۷ – ۱۹۸۲
اطلاعات شخصی
تولد لئونید ایلیچ برژنف
۱۹ اکتبر ۱۹۰۶(۱۹۰۶-10-۱۹)
شهرک کامنکا، استان دنپروپتروفسک، اوکراین، امپراتوری روسیه
مرگ ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲ میلادی (۷۵ سال)
مسکو
ملیت Flag of the Soviet Union.svg اتحاد جماهیر شوروی
پیشه ، سیاستمدار

لئونید ایلیچ برژنف (به روسی: Леонид Ильич Брежнев) سیاست‌مدار و دبیر کل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۸۲ بود. وی در تاریخ ۱۹ دسامبر سال ۱۹۰۶ در شهرک کامنکا در استان دنپروپتروفسک در اوکراین امروزی که در آن زمان جزئی از امپراتوری روسیه بود زاده شد و در تاریخ ۱۰ نوامبر سال ۱۹۸۲ در مسکو درگذشت. او در سال ۱۹۶۴ دبیر اول و از سال ۱۹۶۵ به بعد دبیر کل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی بود.

پس از توطئه‌ای هماهنگ با همکاری تنی چند از اعضای حزب کمونیست شوروی از جمله "سوسولوف" نظریه پرداز حزب در آن دوره و برژنف به علاوه برخی از سران دستگاه‌های امنیتی خروشچف از دبیر اولی حزب کمونیست شوروی برکنار شد و لئونید برژنف به جای او به دبیر اولی حزب کمونیست برگزیده شد. اما این بار بر خلاف دورهٔ خروشچف که علاوه بر مقام دبیراولی حزب کمونیست مقام نخست وزیری شوروی را هم از سال ۱۹۵۸ را داشت(همانند استالین) این بار اعضای حزب تصمیم گرفتند که نوعی تقسیم قدرت در حزب به وجود بیاید. در نتیجه دبیراولی حزب به برژنف و نخست وزیری شوروی به "کاسیگین"رسید. در دورهٔ رهبری برژنف بر شوروی آزادی‌های محدودی که در دورهٔ خروشچف به مردم شوروی داده شده بود از میان رفت و پروژهٔ استالین زدایی خروشچف کنار گذاشته شد. البته هیچ گاه سطح دیکتاتوری و جنایت به زمان حکومت ژوزف استالین بر شوروی نرسید.[۱]

وی سال ۱۹۶۰ تا سال ۱۹۶۴ و از سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۲ ریاست شورای عالی اتحاد شوروی را به عهده داشت.

سالهای پایانی رهبری برژنف در رسانه‌های جمعی «رکود» نامیده شد. بحران همگانی در دولت شوروی، گرایشهای منفی در اقتصاد، توسعه بیش از حد دستگاه دیوانسالاری از ویژگیهای این دوره‌است.

در دوره زمامداری برژنف بنابر خواست حکومت افغانستان، نیروهای شوروی به این کشور اعزام گردید که پیامدهای دشواری را با خود داشت.

برژنف با کشور آمریکا در دوره ریاست جمهوری نیکسون همکاری فضایی برقرار ساخت که نتیجه آن پروژه آزمایشی آپولو-سایوز بود. در سال ۱۹۸۱ لهستان خود را از شوروی جدا کرد ولی همچنان به همکاری نظامی با این کشور ادامه داد.

برژنف در سال ۱۹۸۲ پس از چند ماه بیماری سرانجام درگذشت. پس از او یوری آندروپوف به جای او نشست.

ریچارد نیکسون (راست) و لئونید برژنف (چپ) درحال گفتگو در سال ۱۹۷۳

زندگی و ایام آغازین[ویرایش]

لئونید برژنف رهبر پيشين اتحاد جماهير شوروي سابق در ۱۹ دسامبر سال ۱۹۰۶م در خانواده اي فقير در اوكراين به دنيا آمد. وي پس از اتمام تحصيلات خود وارد حزب كمونيست شد و مدارج ترقي را پيمود. بِرژنِف در طي سال‌هاي بعد با حمايت ويژه خروشچف، به كميته مركزي حزب كمونيست راه يافت و در جريان جنگ جهاني دوم، تحت نظر مستقيم خروشچف، در سمت كميسر سياسي ارتش سرخ در اوكراين خدمت كرد. بِرِژنف در جريان نوزدهمين كنگره حزب كمونيست شوروي، به توصيه خروشجف به عضويت كميته مركزي حزب كمونيست برگزيده شد و پس از مرگ استالين نيز تحت توجه و حمايت خاص خروشچف به سرعت در تشكيلات حزبي ترقي كرد. بِرژنِف در سال ۱۹۶۰م به سمت رياست هيأت رئيسه شوراي عالي اتحاد جماهير شوروي كه يك مقام تشريفاتي و معاون رياست جمهوري بود، انتخاب شد و در نهايتْ در سال ۱۹۶۴م به مقام معاونت خروشچف در رهبري حزب، ارتقا يافت. بِرِژنف در همين موقعيت حساس، هنگامي كه خروشچف براي استراحت در خارج از كشور به سر مي‌برد، به ولي نعمت خود خيانت كرد و موجبات بركناري او را از نخست وزيري و رهبري حزب كمونيست شوروي فراهم ساخت. از اين زمان، بِرِژنف ۵۸ ساله رهبري شوروي سابق را به عهده گرفت. لئونيد بِرژنِف، پيرمردي از مجموعه امپراتوري پيرمردان در شوروي سابق بود كه حوادث مثبت و منفي فراواني را در دوران حكومت خود در داخل و خارج مرزهاي اين كشور تجربه كرد. او در حالي كه به سياست‌هاي تشنج‌زدايى اظهار شيفتگي مي‌كرد و براي هم‌زيستي مسالمت‌آميز تلاش مي‌نمود، از مسابقات تسليحاتي با رقباي غربي خود عقب نماند و بودجه عظيمي از كشورش را به توليد و انباشت انواع سلاح‌ها و برنامه‌هاي تسخير فضا اختصاص داد. وي صاحب دكتريني معروف به دكترين بِرِژنف بود كه بر اساس آن تمام كشورهاي سوسياليستي جهان به مثابه يك اردوگاه به شمار مي‌روند و با خلل آمدن به هر يك، بقيه بايد در رفع آن مداخله كنند. او معتقد بود كه پيوند نظامي، ضامن بقاي اردوگاه كمونيسم خواهد بود. بر مبناي همين دكترين بود كه در سال ۱۹۶۸م و ۱۹۷۹م، دستور تهاجم ارتش سرخ شوروي سابق به چكسلواكي و افغانستان را صادر كرد. چرا كه به نظر تئوريسين‌هاي حزب كمونيست، دفاع از نظام سوسياليستي در يك كشور، تنها، مسئله آن كشور نبود، بلكه در مرحله نخستْ، امري بود مربوط به كل نظام جهاني سوسياليستي، كه رهبري آن را شوروي در اختيار داشت.

چگونگی رسیدن به قدرت[ویرایش]

شوراي عالي اتحاد جماهير شوروي روز پنجم ماه مه۱۹۶۰ در مسكو تشكيل شد. در اين شورا تغييرات بسيار مهمي در دستگاه سياسي و رهبري شوروي به عمل آمد. مهمترين تصميم كه گرفته شد برگزيدن لئونيد برژنف به عنوان رئيس كشور بود. برژنف كه پنجاه و سه ساله بود جايگزين مارشال «كليمنت وروشيلوف» شد. برژنف از سن هفده سالگي يك كمونيست مبارز بود. او ابتدا عضو سازمان جوانان جزب كمونيست شوروي «كومسومول» (KOMSOMOL) بود. از پايان سالهاي سي مسؤوليت هاي گوناگون در حزب كمونيست داشت. برژنف در دوران جنگ دوم مسؤول اداري جبهه اوكراين بود و در پايان جنگ مدال ژنرال ارتش شوروي را به دست آورد. برژنف از سال۱۹۵۲ به عضويت كميته مركزي حزب كمونيست شوروي برگزيده شد و بعداً به عضويت دبيرخانه حزب درآمد. پس از مرگ استالين زمان كوتاهي با بي مهري سياسي روبرو شد. همه سمتهاي خود را از دست داد و مسؤوليت گذشته اش در ارتش را به دست آورد. هنگامي كه دبير حزب جمهوري قزاقستان شد دوباره مسؤوليت مهمي يافت. نيكيتا خروشچف كه برژنف را خوب مي شناخت در سال۱۹۵۶ دبيرخانه حزب را به او سپرد. پس از نبرد قدرت در سال۱۹۵۷ عضو هيأت رئيسه پرزيدوم حزب شد. برژنف در دايره دوستان خروشچف قرار گرفت. كساني كه از رهبري حزب كنار گذاشته شدند عبارت بودند از: الكسي كريچنكو، نيكاي بليايف پادگورني، الكسي كاسيكين، مارشال ساخاروف، فرمانده كل ستاد ارتش سرخ شد.

سیاست داخلی[ویرایش]

در عرصه داخلي، اقدامات بِرژنِف را اين‏گونه مي‏توان بيان نمود: كنار نهادن روش محافظه‏كارانه و توقف استالين زدايى، كه به سركوب عناصر ناراضي و مخالف انجاميد؛ تقويت جايگاه و موقعيت سياسي حزب كمونيست، استفاده از تمامي ابزار و امكانات اداري در جهت كنترل فرهنگ و عقيده؛ افزايش نفوذ ارتش و كادر نظامي و نيز نظامي‏گري در عرصه تبليغات و آشناسازي دانش‏آموزان با عملكرد پيروزمندانه ارتش سرخ شوروي در جنگ جهاني دوم و بالاخره تأكيد فزاينده بر ناسيوناليسم روسي. اين مسائل البته به شخصيت بِرژنِف باز مي‏گشت كه در پرتو بهره‏برداري از اين مسائلْ قدرت خود را به اوج مي‏رساند و مقامات دبيركلي حزب كمونيست، رياست جمهوري و فرماندهي كل قواي مسلح را در اختيار گرفت.

سیاست خارجی[ویرایش]

هم‏چنين مهم‏ترين پيمان‏هاي منع آزمايش‏هاي هسته‏اي ميان امريكا و شوروي، در دوران زمام‏داري او به امضا رسيد.

انتقادات[ویرایش]

لئونيد برژنف از ۱۹۶۴م تا پایان عمر، نقش اول را در تئا‌تر شوروی بازی می‌کرد و تاریخ‌نگاران به دلایل متعدد - از جمله: افراط برژنف در الکل، تحصیلات ناکافی و بی‌توجهی به ژورنالیسم شوروی به‌عنوان آموزشگر عمومی و برنده‌ترین ابزار در جنگ سرد و مقابله با ماشین عظیم رسانه‌ای آمریکا و برای مثال سپردن سردبیری روزنامه دولت به داماد خود که تجربه و آموزش این کار را نداشت، خارج ساختن انتصابات دولتی از دست کمیسیون‌های گزینش و قرار دادن در دست خود و نزدیکانش که نتیجه‌اش سوء مدیریت، سوء استفاده از اموال عمومی، ولخرجی و پیچیدگی هرچه بیش‌تر بوروکراسی بود، لغو حسابرسی‌های دولتی توسط کمیته‌های حزب کمونیست و درنتیجه رواج فساد اداری و حیف و میل، رعایت حال اقوام و دوستان که یکی از نتایج آن قاچاق الماس توسط دخترش بود، تعطیل کردن دفتر عرایض که از زمان انقلاب بلشویکی اکتبر ۱۹۱۷م به نامه‌های مردم و گزارش‌های عوام‌الناس از وضعیت و افشاگری‌ها رسیدگی و اقدام می‌کرد و برخی از نامه‌ها را جهت اطلاع مردم به روزنامه‌ها می‌داد، صدور دکترین‌های متعدد و زیان‌آور و برای مثال: دکترین «ایراد وارد آوردن به یک مقام و یک دولت کمونیست انتقاد از همه دنیای سوسیالیست است و باید با آن مقابله شود»، ندانستن زبان خارجی و متکی بودن به گزارش‌های رسمی و عمدتاً کهنه و بالاخره ادامه رهبری بر کشور حتی از بستر بیماری... - او را عامل تزلزل نظام ایدئولوژیک شوروی و شکست مارکسیسم دانسته‌اند که بعداً به‌وسیله گورباچف فروریخت.

مرگ[ویرایش]

لئونيد بِرژنِف سرانجام پس از ۱۸ سال رهبري بلامنازع شوروي، در دهم نوامبر ۱۹۸۲م بر اثر سكته قلبي در سن ۷۶ سالگي درگذشت و يوري آندروپوف به جانشيني او انتخاب شد. در دوران رهبري بِرژنِف بر شوروي، حكومت اين كشور تا اقصي‏نقاط افريقا و آسيا گسترش يافت ولي آخرين ماجراجويى او در افغانستان به شكست انجاميد. دوران حاكميت بِرژنِف در نوعي از محافظه‏كاري همراه با شدت عمل خلاصه مي‏شد. تلاش در جهت كاهش اختلاف در سطح درآمدها، اجراي طرح‏هاي بزرگِ خانه‏سازي، امور بهداشتي و آموزشي، تمركز سياسي و ايدئولوژيك، افزايش هزينه‏هاي دفاعي و كاهش نرخ رشد اقتصادي، برخي از اقدامات و نتايج به دست آمده در دوره طولاني مدت حكومت بِرژنِف به حساب مي‏آيد. در دوران حكومت بِرژنِف، فساد در سازمان‏هاي حزبي و دولتي شوروي گسترش يافت، به طوري كه همين مسئله يكي از عوامل اصلي نابساماني‏ها و فروپاشي شوروي در كمتر از ده سال پس از مرگ او بود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

[۲] [۳] [۴] [۵] [۶] [۷]

  1. از لنین تا گورباچوف, محمود طلوعی, چاپ سوم، ۱۳۷۰
  2. مشارکت کننده گان در ویکی پدیای روسی
  3. بکر، سیمور. اشرافیت و امتیاز (مربوط به آن) در اواخر امپراتوری روسیه، در مرور تاریخی آمریکا ۹۲:۴ (اکتبر۱۹۸۷) صفحات ۱۰۰۷-۱۰۰۶.
  4. فابریکانس، جونیور، چارلز اچ. ۱۹۹۹. "فئودالیزه کردن حکومت. ژورنال دموکراسی ۱۰(۲): ۵۳-۴۷.
  5. ماس، والتر جی. «تاریخی از روسیه. جلد۲:»از ۱۸۵۵ به بعد". چاپ دوم. انتشارات آنتم،۲۰۰۵، فصل۲۲.
  6. رمینگتون، توماس. بنای سوسیالیسم در روسیه بلشویکی، پیتزبورگ: انتشارات دانشگاه پیتزبورگ،۱۹۸۴.
  7. هابسباوم، اریک. دوره انقلاب(۱۸۴۸-۱۷۸۹)، تاریخ انتشار ۱۹۹۶.
  • از لنین تا گورباچوف، محمود طلوعی، چاپ سوم ۱۳۷۰

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لئونید برژنف موجود است.