نیوزیلند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

New Zealand نیوزیلند
پرچم نشان ملی نیوزیلند
شعار ملی:
سرود ملی: God Defend New Zealand
پایتخت  - مختصات جغرافیایی	ولینگتون ‎ 17°58′ N 102°36′ E
بزرگ‌ترین شهر	آوکلند
زبان رسمی	زبان انگلیسی / زبان مائوری
نوع حکومت • ملکه • فرماندار کل	مشروطه پادشاهی الیزابت دوم آناند ساتیاناند
قرارداد وایتانگی استقلال ازانگلیس	۲۶ سپتامبر ۱۹۰۷
مساحت  - کل    - آبها (٪)	‪۲۶۸٬۶۸۰ km² ‫(۷۵ام) ۰٫۷
جمعیت  - برآورد ۱۳۸۵  - تراکم جمعیت	‪۴٬۳۰۸٬۰۰۰ ‫(۱۸ام) ‪۴۲٫۸/km² ‫(۱۵۷ام)
تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید)  - کل  - سرانه	براورد ۲۰۰۷ ۱۲۸/۱ میلیارد دلار () ۳۰۲۳۴ دلار (۲۸ام)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۰۶)	۰٫۹۴۳ (۱۹ام) – بالا
واحد پول	دلار نیوزیلند (‏NZ$)
منطقه زمانی  - در تابستان (DST)	(UTC+12) (UTC+13)
کد بین‌المللی خودرو	IR
دامنه اینترنتی	.nz
پیش‌شماره تلفن	+64+

نیوزیلَند يا زلاندِ نو کشوری در جنوب غربی اقیانوس آرام است، اين كشور از دو جزيره بزرگ و تعداد زيادی جزيره كوچک تشكيل شده و مناطق خودمختار نيو، جزایر کوک، توکلائو و راس را هم در بر می‌گيرد.

نیوزیلند فاصله زیادی با دیگر خشكی‌های كره زمین دارد، به طوریکه استرالیا نزديكترین همسایه اين سرزمین در دو هزار كیلومتری آن قرار دارد، دريای ميان این دو كشور به دریای تاسمان معروف است. نزدیكترین همسايگان اين كشور از شمال جزاير تونگا، فیجی، نیوکالدونیا هستند.

بیشتر جمعیت نیوزيلند را مهاجران اروپايی (به‌ویژه بریتانیايی و ایرلندی) تشكيل می‌دهند. مهمترين اقليت هم رنگين پوستان مائوری هستند كه از هزار سال پیش ساكن اين سرزمین شده‌اند، اقلیتهای كوچكتر ساکن نیوزیلند آسیایی‌ها و پولينزی‌ها هستند كه بیشتر در شهرهای بزرگ سكونت دارند.

رئیس حكومت زلاندنو ملکه الیزابت دوم است، فرماندار كل كه با پیشنهاد پارلمان زلاندنو انتخاب می‌شود، مسئولیت امضای قوانين را برعهده دارد، هرچند قدرت او و ملكه كاملا تشریفاتی است و پارلمان كه در انتخابات عمومی برگزيده می‌شود تنها مرجع قانون‌گذاری در كشور است و نخست‌وزير را كه در رأس قوه مجریه قرار می‌گيرد انتخاب می‌كند.

انگليسی زبان اصلی نود و پنج درصد مردم اين كشور و نخستين زبان رسمی زلاندنو است. زبان مائوری ديگر زبان رسمی اين كشور است.

[ویرایش] مردم

جمعیت نیوزیلند ۴٫۳ میلیون نفر است. حدود ۷۸٪ آنان خود را اروپايی معرفی می‌كنند. اروپائیان زلاند نو به «Pākehā» معروف هستند.این کشور از لحاظ نژادی به دو بخش عمده و بزرگ تقسیم شده است. بیشتر اروپائی‌ها تبار بریتانیایی يا ایرلندی دارند و مهاجرانی كه از آلمان، ایتالیا، یوگسلاوی، هلند، اتریش و سوئیس آمده اند هم جمعيت قابل توجهی دارند. در سرشماری سال ۲۰۰۶ مائوری‌ها ۱۵ درصد، آسیایی‌ها 9.2% و پولینزی‌های غير مائوری ۶/۹٪ جمعيت را تشكیل می‌دادند. (هر شخص در سرشماری می‌تواند خود را از دو گروه قومیتی معرفی کند)

انگلیسی و مائوری زبان‌های اصلی اين كشور است.

نرخ باروری در نیوزیلند به نسبت كشورهای توسعه يافته بسیار بالا است. هر زن نیوزیلندی به‌طور ميانگين ۲/۲ فرزند را در طول عمر خود به‌دنیا می‌آورد. امید به زندگی هر کودک دختر ۸۱/۹ سال و هر پسر ۷۷/۹ سال است.

نیوزیلند یک كشور عمدتا شهرنشین است. ۷۲٪ مردم در ۱۶ منطقه شهری اين كشور زندگی می‌كنند و نيمی از آن‌ها در چهار شهر اصلی آوکلند، ولینگتون و کرایست چرچ به‌سر‌ می‌برند.

نود‌و‌نه درصد بزرگسالان نيوزيلندی باسواد هستند. البته ۲۲٪ آن‌ها از تحصیلات رسمی برخوردار نیستند. بیش از ۱۴٪ مردم نیز مدرک دانشگاهی دارند.

دولت نیوزیلند سیاست بسیار بازی نسبت به مهاجران دارند. در سند استقلال نیوزیلند حاکمان این کشور تعهد کرده‌اند که هر سال معادل یک درصد جمعیت این کشور مهاجر بپذیرند. در حال حاضر بيست‌و‌سه درصد جمعيت كشور در خارج از این سرزمین به‌دنیا آمده‌اند كه يكی از بالاترین رقم‌ها در دنياست. بیست‌و‌نه درصد آن‌ها بریتانیایی يا ایرلندی هستند. مهاجران آسیای شرقی به‌ویژه چینی‌ها در سال‌های اخير افزايش زيادی يافته‌اند.

[ویرایش] تاریخ

قرارداد وایتانگی در فوريه ۱۸۴۰ نیوزیلند را بخشی از شاهنشاهی بریتانيا كرد.

نخستین ساکنان نیوزیلند اقوام پولینزی ساكن جزایر اق‍انوس آرام بودند که در حدود قرن هشتم تا سیزدهم میلادی به این سرزمین رسیدند. پولینزی‌های نیوزیلند ملت و تمدن متمایزی را به نام مائوری تشكيل دادند و برخی از آنها با سفر به جزایر چاتهام تمدنی را در آن جزاير بنيان نهادند.

در ۱۶۴۹ آبل جانسون تاسمان دریانورد هلندی اولین اروپایی بود که در سواحل نیوزیلند فرود آمد. كشته‌شدن چند تن از ملوانان كشتی جانسون توسط مائوری‌ها موجب شد كه اروپايی ها علاقه‌ای به ارتباط دوباره با اين جزیره نداشته باشند.

یکصد و بیست سال پس از سفر ناخدا جانسون، در سال ۱۷۶۹ جیمز کوک ناخدای بریتانیایی در حین سفرهای دریایی خود در اقیانوس آرام به نیوزیلند رفت و نقشه دقیقی از این جزیره کشید. ارتباط اروپایی‌ها و مائوری‌ها پس از سفر جیمز کوک ادامه‌يافت، بسیاری از كشتی های ماهیگیری و تجاری اروپايی و امريكايی به اين سرزمين رفته و در ازای فروش كالاهای خود به‌ویژه مصنوعات فلزی و اسلحه جات مایحتاج ضروری خود مانند آب آشامیدنی، پوست، آثار هنری، مواد غذايی و حتی گاهی سکس را از آن‌ها دریافت می‌كردند.

مهاجرت به نیوزیلند از قرن نوزدهم آغاز شد. اولین مهاجران عمدتاً گروه‌های مذهبی از جمله انگلیکن‌ها، کاتولیک‌ها، پرسبی‌ترین‌ها، متدیست‌ها و باپتیست‌ها بودند که از انگلستان و اسکاتلند می‌آمدند. در سال ۱۸۴۰ قرارداد وایتانگی میان دولت بریتانیا و مائوری‌ها این کشور را را تحت‌الحمایه بریتانیا و بخشی از این امپراتوری ساخت. در ۱۸۵۶ اولین دولت خودمختار در این کشور پاگرفت و در ۱۸۷۶ دولت مرکزی سراسر خاک جزیره را تحت تسلط خود درآورد.

نیوزیلند در سال ۱۹۰۷ استقلال خود را از بریتانیای کبیر کسب کرد. نیوزیلند پس از آن عضو اتحادیه کشورهای همسود شد و سمت تشریفاتی ریاست حكومت را نیز همچنان در اختیار پادشاه بریتانیا گذاشت. جانشین پادشاه در زلاندنو فرماندار كل است كه به توصیه نخست‌وزیر انتخاب می‌شود. امروزه نیوزیلند نه فقط با بریتانیا بلکه با استرالیا، آمریکا و ژاپن نیز روابط نزدیک و مناسبات اقتصادی گسترده‌ای دارد.

[ویرایش] پراكندگی زیستی

کیوی پرنده ملی نیوزیلند

درخت پوهوتوكاوا یکی از گیاهان خاص نیوزیلند

دورافتادگی اين سرزمین به ايجاد يک حیات جانوری و گیاهی منحصر به‌فرد منجر شده، هرچند ورود حيوانات غیر بومی توسط مهاجران آسیب‌های زیادی به حيات وحش این سرزمین وارد كرده و بسیاری از گونه‌های جانوری اين سرزمين منقرض يا در خطر انقراض قرار گرفته‌اند.

هشتاد درصد حيوانات اين سرزمین بومی نیوزیلند هستند، موجوداتی كه نياكان آنها هزاران سال پیش از مسیر دريا وارد آن شده و با توجه به ویژگیهای محیطی آن تغيير شكل یافته‌اند.

وجود پرندگانی كه قدرت پرواز ندارند و دارای رفتاری كاملا غير تهاجمی هستند، يكی از خصیصه‌های حيات وحش نيوزيلند است كه بدليل عدم وجود جانوران درنده و مار در نیوزیلند پدید آمده‌است. کیوی يكی از اين پرندگان است كه نشان ملی اين كشور شده‌است. از حشرات شگفت‌انگيز اين سرزمین می‌توان وتا را نام‌برد؛ بزرگترين حشره جهان كه تا اندازه موش خانگی رشد می‌كند.

نیوزیلندی‌ها در سال‌های اخير با تلاش برای کاهش گونه‌های جانوری و گياهی مهاجر و جایگزینی آن‌ها با گياهان و حيوانات بومی و احداث ذخیره‌گاه‌های زيستی برای احیای طبیعت كشورشان تلاش كرده‌اند.

[ویرایش] مذهب

مسیحیت مهم‌ترین دین نیوزیلند است، ۵۶٪ مردم اين كشور مسیحی هستند. انگلیکانها، کاتولیکها، پرسبیترنها، متدیستها و باپتیست مهمترين گروه‌های مسیحی هستند. سی‌و‌پنج درصد مردم خود را بدون اعتقاد به مذهب معرفی كرده‌اند. بودیسم، هندوئیسم، اسلام و مذاهب دیگر هم ‌پنج درصد جمعیت نیوزیلند را تشكيل می‌دهند.

[ویرایش] حكومت

نیوزیلند يک حكومت مشروطه سلطنتی و دارای يک دمکراسی پارلمانی است. بالاترین مقام در اين شاهنشاهی ملکه الیزابت دوم است كه در قانون عناوین شاهنشاهی ۱۹۷۴ ملكه نیوزیلند و رئيس كشور لقب گرفته‌است. فرماندار كل كه با توصیه نخست‌وزیر زلاندنو منصوب می‌شود، نماينده ملكه و شخص اول كشور است. آناند ساتیاناند در حال حاضر اين سمت را برعهده دارد.

اين كشور همانند بريتانیا قانون اساسی مدون ندارد، اما قانون مشروطه سال ۱۹۸۶ مقررات پايه اين حكومت را بیان كرده‌است. نخست وزیر رئیس دولت است و توسط پارلمان انتخاب می‌شود، نخست وزیر فعلی اين كشور هلن کلارک از حزب كار نیوزیلند است.

[ویرایش] سیاست

در انتخابات سراسری كه هر سه سال يک‌بار برگزار می‌شود، صد‌و‌بیست نماینده پارلمان اين كشور انتخاب می‌شوند. پس از انتخابات سال ۲۰۰۵ حزب كار در ائتلاف با حزب ترقی خواه به رهبری جيم اندرتون قدرت را به‌دست گرفت. جان کی دبیر كل حزب ملی رهبر اپوزیسیون است دو حزب «آينده متحد» و «ابتدا نیوزیلند» هم از مخالفان دولت هستند كه «ائتلاف تدارک و اعتماد» را تشكيل داده‌اند. حزب سبز ديگر حزب مهم اين كشور هم متعهد شده است كه به نفع ائتلاف راست گرای تدارک و اعتماد رأی ندهد. حزب مائوری و حزب قانون هم در اپوزیسیون مخالف دولت قرار دارند.

از مارس ۲۰۰۵ تا اوت ۲۰۰۶ نیوزیلند تنها كشور دنيا شد كه ریاست هر سه قوه آن برعهده بانوان بود؛

• ملكه الیزابت
• فرماندار كل سیلویا کارترایت
• رئیس دیوان عالی نیوزیلند سیان الیاس
• سخنگوی مجلس نمایندگان مارگارت ویلسون

جالب اینكه در آن هنگام مدیر عامل تله‌كام نيوزيلند بزرگترین شركت تجاری كشور هم خانم ترزا گاتونگ بود.

نیوزیلند به‌طور تاریخی از پیشگامان جنبش رفع تبعیض جنسیتی بوده است. این کشور در سال ۱۸۹۳ اولین کشور جهان بود که حق رأی زنان در انتخابات را به رسمیت شناخت. البته تا سال ۱۹۱۹ زنان این کشور حق عضویت در پارلمان نیوزیلند را نداشتند.

[ویرایش] اقتصاد

برج آسمان در آوکلند بزرگترین شهر و مركز اقتصادی نیوزیلند

نیوزیلند اقتصاد پیشرفته و پررونقی دارد. تولید ناخالص داخلی اين كشور در سال ۲۰۰۷ به ۱۲۸/۱ میلیارد دلار و تولید سرانه آن به ۳۰۲۳۴ دلار رسید كه در ردیف بیست و هشتم دنیا و نزدیک به كشورهای اروپای جنوبی قرار می‌گيرد (اسپانیا بیش از ۳۳ هزار دلار و آمریکا بیش از ۴۶ هزار دلار است).

از سال ۲۰۰۰ تاكنون سطح درآمد ميانه خانواده‌های نیوزیلندی افزایش چشمگیری داشته است. باوجود اين‌كه سطح درآمدهای مردم این كشور پائینتر از بسیاری از كشورهای جهان اول قرار دارد، اما تحقیقات بین‌المللی نشان داده كه مردم اين كشور دارای سطح بالای رضایت از زندگی هستند:

• شاخص توسعه انسانی صندوق توسعه اقتصادی-اجتماعی ملل متحد در سال ۲۰۰۶: نوزدهم
• كيفیت زندگی مجله اكونومیست در سال ۲۰۰۶: پانزدهم^[۱]
• بررسی رضایت از زندگی انستیتو لگاتوم در سال ۲۰۰۷: اول
• سطح كامروايی عمومی انستیتو لگاتوم در سال ۲۰۰۷: پنجم^[۲]
• بررسی كيفیت زندگی مؤسسه مرسر در سال ۲۰۰۷: آوکلند پنجمین و ولینگتون دوازدهمین شهر مناسب برای زندگی در دنيا هستند^[۳].
• ضریب جینی ("توزیع عادلانه درآمد"): ۳۶/۲ (پنجاه و چهارم)
• شاخص صلح جهانی در سال ۲۰۰۹: ۱/۲ (اول)^[۴]
• آزادی مطبوعات (از خبرنگاران بدون مرز): پانزدهم^[۵]
• شاخص فساد اقتصادی: یكی از سه كشوری كه كمترین فساد اقتصادی را دارند.^[۶]

[ویرایش] فرهنگ

[ویرایش] منابع

[ویرایش] پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با نیوزیلند موجود است.

• پورتال دولت نیوزیلند

ن . ب . و اتحادیه کشورهای همسود بریتانیای کبیر • آفریقای جنوبی • استرالیا • اوگاندا • آنتیگوا و باربودا • باربادوس • باهاما • برونئی • بلیز • بنگلادش • بوتسوانا • پاپوآ گینه نو • پاکستان • تانزانیا • ترینیداد و توباگو • تونگا • تووالو • دومینیکا • جزایر سلیمان • سیرالئون • سیشل • سنت لوسیا • سنت وینسنت و گرنادین • سوازیلند • سری لانکا •غنا • قبرس • فیجی • کامرون • کانادا • کنیا • کیریباتی • گامبیا • موریس • موزامبیک • نامیبیا • نائورو • نیجریه • نیوزیلند • وانوآتو • هند