حسن باقری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حسن باقری
Hassan Bagheri.jpg
شناسنامه
نام کامل غلامحسین افشردی
لقب سقای بسیجیان
تاریخ تولد ۵ اسفند ۱۳۳۴
محل تولد تهران، ایران
تاریخ کشته‌شدن ۹ بهمن ۱۳۶۱
محل کشته‌شدن فکه، ایران
نحوه کشته‌شدن اصابت گلوله خمپاره
محل دفن تهران، ایران
اطلاعات نظامی
درجه سرلشکر
فرماندهی قرارگاه نصر
قرارگاه کربلا
محور دارخوین
جنگ جنگ ایران و عراق
عملیاتهای مهم فتح‌المبین، بیت‌المقدس
رمضان و طریق‌القدس


حسن باقری (۵ اسفند ۱۳۳۴، تهران - ۹ بهمن ۱۳۶۱، فکه) با نام واقعی غلامحسین افشردی معروف به سقّای بسیجیان[۱] جوان‌ترین فرماندهِ ایران در دوران جنگ ایران و عراق بود.[۲] وی به‌عنوان فرماندهِ قرارگاه‌های نصر و کربلا نقش مهمی در موفّقیّت نیروهای ایران در عملیات‌های فتح‌المبین و رمضان و هم‌چنین بیت‌المقدس و آزادسازی خرمشهر داشت.[۳] وی در هنگام کشته شدن، سِمت قائم‌مقامی فرماندهِ نیروی زمینی سپاه را برعهده داشت.[۴]

زندگی‌نامه[ویرایش]

تولد و نوزادی[ویرایش]

۲۵اسفند ۱۳۳۴ مصادف با سوم شعبان روز تولد حضرت اباعبدالله الحسین در تهران به دنیا آمد.[۴] منابع دیگری محل تولد دقیق او را روستای افشرد از توابع بخش خواجه شهرستان هریس از استان آذربایجان شرقی می دانند که بعدها به همراه خانواده به تهران مهاجرت نموده‌اند.[۵] وی دوره دبستان را در مدرسه مترجم الدوله و دوره متوسطه را در دبیرستان مروی تهران به پایان رساند.[۶]

تحصیلات[ویرایش]

در سال ۱۳۵۴ در رشته دامپروری دانشگاه ارومیه پذیرفته شد.[۷] سپس یکسال بعد در اسفند ۱۳۵۶ لباس سربازی را به تن کرد و پس از گذراندن دوران آموزشی در نقده، به ایلام فرستاده شد.[۲][۶] در آنجا با روحانیون شهر، از جمله سید یدالله صدری امام جمعه شهر ایلام ارتباط داشت و اخبار پادگان را به وی منتقل می‌کرد.[۸]

در سال ۱۳۵۷ در پی فرمان روح‌الله خمینی مبنی بر فرار سربازها از پادگان‌ها، با استفاده از غفلت مأمورین از سربازی فرار کرد.[۲][۹] به دلیل برخورداری از آموزش نظامی، به همراه سایر اعضای خانواده و دوستانش در تصرف کلانتری ۱۴ و پادگان عشرت آباد در تهران نقش بارزی داشت.[۸]

کشته شدن[ویرایش]

او در ۹ بهمن ۱۳۶۱[۱] وقتی در منطقه فکه مشغول شناسایی منطقه دشمن و آماده‌سازی عملیات والفجر مقدماتی بود، در سنگر دیده بان مورد اصابت گلوله خمپاره قرار گرفت و همراه با مجید بقایی کشته شد. باقری در هنگام مرگ ۲۷ سال داشت.[۹] محلّ دفن وی، قطعهٔ ۲۴ گلزار شهدای بهشت زهرای تهران است.[۴]

قبل از انقلاب[ویرایش]

درسال ۱۳۵۱ فعالیت‌های سیاسی خود را علیه حکومت محمدرضا پهلوی آغاز کرد.

پس از انقلاب[ویرایش]

حسن باقری در دوران نوجوانی

وی تا خرداد ۱۳۵۸، در کمیته انقلاب اسلامی و برخی نهادهای دیگر فعالیت داشت.[۹] در سال ۱۳۵۸ با ورود به روزنامه جمهوری اسلامی در سرویس فرهنگی و سیاسی فعالیت خود را آغاز کرد.[۲] در این مدت بنا به دعوت سازمان امل، از طرف این روزنامه به عنوان خبرنگار، سفر ۱۵ روزه‌ای به لبنان و اردن انجام داد و طی این سفر، گزارش تحلیلی جامعی از اوضاع نابسامان مسلمانان در آن منطقه تهیه کرد.[۱۰][۹] پس از بازگشت در خرداد ماه سال ۱۳۵۸، دیپلم ادبی گرفت و سپس دوباره در امتحان وررودی دانشگاه‌ها شرکت کرد و با رتبه ۱۰۴ در رشته حقوق قضایی دانشگاه تهران قبول شد.[۹]

وی اوایل ۱۳۵۹ به استخدام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در آمد.[۲] در همان سال با آغاز فعالیتش در اطلاعات سپاه، نام مستعار حسن باقری را برای خود برگزید.[۲][۹] وظیفه او در اطلاعات سپاه شناسایی گروهک‌ها بود.[۴]محسن رضایی میرقائد مسئوول وقت اطلاعات کل سپاه، نام مستعار حسن باقری را برای وی برگزید.[۱۱]

دوران جنگ[ویرایش]

باشروع جنگ میان ایران و عراق، در روز اول مهرماه ۱۳۵۹، به همراه عده‌ای از پاسداران در هنگامی که جایگاه نیروهای عراق در خوزستان تثبیت شده بود، راهی جبهه‌های جنوب شد.[۱۲][۹] رحیم صفوی حسن باقری را از فرماندهان نابغهٔ سپاه ایران می‌داند.،[۱۳] در دورانی که در جنگ حضور داشت با استفاده از تجربیاتی که در زمان خبرنگاری خود در ایران و لبنان به دست آورده بود، به جمع‌آوری اطلاعات، نقشه‌ها و کالک‌های عملیاتی و ضبط صدا در جبهه‌های ایران پرداخت و این اسناد را به گزارش‌های سازمان‌یافته تبدیل کرد.[۱۲]

تاسیس واحد اطلاعات و رزمی[ویرایش]

وی در اول مهرماه ۱۳۵۹ راهی جبهه جنوب شد و از بدو ورود اقدام به راه اندازی واحد اطلاعات رزمی کرد. او خود شخصاً بارها جهت دستیابی به اطلاعات از وضعیت دشمن به مواضع یگان‌های سپاه سوم ارتش بعث نفوذ می‌کرد.[۱۴] حسن باقری موسس واحد اطلاعات و عملیات سپاه است.[۱۵][۱۶] وی از ابتدای ورودش به اهواز در پایگاه منتظران شهادت به منظور دستیابی به اطلاعات مناسب از موقعیت دشمن، به همراه عناصر اطلاعاتی، به جمع‌آوری نقشه‌ها و پیاده کردن وضعیت مناطق عملیاتی روی آن‌ها پرداخت. فعالیت‌های او در این زمینه با سازماندهی عناصر اطلاعاتی و برگزاری آموزش مختصری برای آن‌ها، منجر به راه‌اندازی واحد اطلاعات عملیات در ستاد عملیات جنوب گردید. این واحدها پس از گذشت حدود ۳ ماه از شروع جنگ، در تمامی محورهای جنوب (از آبادان تا دزفول) مستقر شدند.[۸][۹]

حسن باقری، استعداد بالایی در تحلیل اطلاعات دشمن و پیش بینی حرکات احتمالی ارتش عراق، در آینده را داشت. از آن جمله پیش‌بینی وی در دی ماه سال ۱۳۵۹ مبنی بر حرکت ارتش عراق جهت الحاق محور شمال–جنوب منطقه سوسنگرد برای ارتباط جفیر و بستان بود که عراق در کمتر از یک هفته با نصب پل‌های نظامی متعدد و تلاش گسترده این کار را انجام داد.[۹][۸]

معاونت ستاد عملیات جنوب[ویرایش]

حسن باقری در دی ماه ۱۳۵۹ به عنوان یکی از معاونین ستاد عملیات جنوب انتخاب شد و در شکست محاصره سوسنگرد، فرماندهی عملیات امام مهدی، فتح، ارتفاعات الله‌اکبر و دهلاویه نقش مهمی داشت.[۴] این نبردها در شرایطی اجرا می‌شد که عملیات منظم نیروهای خودی با مشکل مواجه شده بود و اغلب بدون نتیجه می‌ماند. پس از برکناری ابوالحسن بنی‌صدر و با توجه به شرایط سیاسی آن زمان در ایران، در اجرای عملیات فرماندهی کل قوا شرکت داشت و پس از مجروح شدن یحیی رحیم صفوی، هدایت عملیات را به عهده گرفت.[۹]

فرماندهی محور دارخوین[ویرایش]

حسن باقری که فرماندهی محور دارخوین و جاده ماهشهر[۴] را در عملیات ثامن‌الائمه به عهده داشت، در عملیات شکست حصر آبادان در طرح‌ریزی، سازماندهی و کسب اخبار و اطلاعات دشمن نقش داشت.[۹]

معاونت فرماندهی عملیات طریق‌القدس[ویرایش]

نوشتار اصلی: عملیات طریق‌القدس

در عملیات طریق‌القدس که برای اولین بار قرارگاه مشترک بین سپاه و ارتش تشکیل گردید، او به عنوان معاونت فرماندهی کل سپاه در قرارگاه فرماندهی عملیات مشترک حضور یافت.[۹]

حسن باقری در مرحله آماده‌سازی عملیات، شب هنگام طی تصادفی، مصدوم شد و به بیمارستان منتقل گردید. برادر او در این مورد می‌گوید[۹]:

در بیمارستان در لحظاتی که معلوم نبود زنده می‌ماند یا خیر و با اینکه به سختی سخن می‌گفت می‌پرسید: پل سابله کارش به کجا کشید؟

با اینکه یک ماه دستور استراحت مطلق پزشکی به او داده بودند، وی پس از یک هفته بیمارستان را ترک کرد و به ستاد عملیات جنوب بازگشت.[۹]

فرماندهی قرارگاه نصر[ویرایش]

حسن باقری در کنار عکس امام خمینی.jpg

حسن باقری فرماندهی قرارگاه نصر را در زمان عملیات‌های فتح‌المبین، بیت‌المقدس و رمضان برعهده داشت.[۲][۳]

عملیات فتح‌المبین[ویرایش]

نوشتار اصلی: عملیات فتح‌المبین

با توجه به وسعت منطقه عملیاتی، قبل از شروع عملیات فتح‌المبین، چهار قرارگاه برای کنترل و هدایت عملیات مشخص گردید. به دلیل حساسیت بیشتر محور شمالی منطقه، حسن باقری به عنوان فرمانده قرارگاه نصر (قرارگاه مشترک ارتش و سپاه) در این جناح انتخاب گردید. در مرحله اول عملیات فتح‌المبین، قرارگاه نصر با موفقیت به تمامی اهداف تعیین شده رسید. همچنین در مرحله دوم عملیات نیز، ارتفاعات رادار (ابوصلبی‌خات) را تصرف کردند.[۹][۱۷]

عملیات بیت‌المقدس[ویرایش]

نوشتار اصلی: عملیات بیت‌المقدس

حسن باقری طرح عملیات بیت‌المقدس را برای آزادسازی خرمشهر در قرارگاه کربلا و در جمع سایر فرماندهان ارائه کرد.[۱۸] در این طرح قرار شد، ۴۰ تا ۵۰ هزار نیرو را از رودخانه کارون، شبانه به مواضع دشمن انتقال داده تا نقاط اصلی دشمن را به دست بگیرند.[۱۹] طرح این عملیات ۲۰ شبانه‌روز در قرارگاه کربلا با حضور فعال حسن باقری، علی صیاد شیرازی، غلامعلی رشید، محسن رضایی، یحیی رحیم صفوی و سایر فرماندهان یگان‌ها و لشکرهای سپاه و ارتش بررسی و تصویب شد.[۱۸]

در جریان آزادسازی خرمشهر در عملیات بیت‌المقدس، نیروهای حسن باقری در قرارگاه نصر، با محاصره دشمن و جلوگیری از پیشروی آنان در ناحیه شلمچه، زمینه محاصره و آزادسازی خرمشهر را توسط قرارگاه فتح فراهم کردند.[۲۰][۹]

عملیات رمضان[ویرایش]

نوشتار اصلی: عملیات رمضان

در جریان عملیات رمضان که در روز ۲۳ تیرماه ۱۳۶۱ در منطقه عملیاتی شلمچه که شرق بصره محسوب می‌گردید، نیروهای تحت فرماندهی وی با عبور از تله‌های انفجاری و مین، به عمق ۲۷ کیلومتری خاک عراق و به نزدیکی شهر بصره رسیدند.[۳][۲] وی در همین سال جبهه ماندن را به سفر حج ترجیح داد.[۲۱]

فرماندهی قرارگاه کربلا[ویرایش]

پس از اتمام عملیات رمضان که قرارگاه نصر به عنوان نیروی احتیاط در آن عملیات شرکت داشت،[۹] وی از طرف محسن رضایی فرماندهِ وقت کل سپاه به سمت فرماندهی قرارگاه کربلا[۲] و جانشین فرماندهی کل در قرارگاه‌های جنوب منصوب گردید.[۲۲][۹] در قرارگاه کربلا ضمن پی ریزی عملیات مسلم بن عقیل، عملیات محرم را نیز طرح‌ریزی کرد.[۹] بعد از اتمام موفّقیّت‌آمیز عملیات محرم، به‌عنوان جانشین فرماندهی یگان زمینی سپاه منصوب گردید.[۹][۴]

الگوی مدیریتی[ویرایش]

تابوت حسن باقری

حسن باقری علاقه زیادی به کادرسازی و تربیت نیرو برای فرماندهی داشت. مهدی زین‌الدین از معروفترین پرورش یافتگان اوست که بعدها به فرماندهی لشکر ۱۷ علی ابن ابیطالب رسید.[۱۳] به عقیده محسن رضایی فرمانده سپاه ایران در زمان جنگ، موفقیت نیروهای مسلح ایران با روش توسعه تجربی حاصل شد[۲۳] که حسن باقری از متخصصین و مبدعین آن بود. این روش موجب تدوین نظام دفاعی شامل اندیشه دفاعی، اصول و قواعد عملیات، دکترین نظامی و اصول و قواعد رزم برای ایران گردید.[۲۳] این روش مبتنی بر اصول منطقی و تجارب پایه در سال اول نبرد نیروهای ایران و عراق بود، که با کمک اصول منطقی از تجارب پایه دانش دفاع انقلابی ساخته می‌شد. مستندسازی تجارب و مفهوم‌سازی تجربی و توسعه دانایی محور اساسی این روش به شمار می‌آید.[۲۴][۲۵]

آثار پیرامون وی[ویرایش]

مهم‌ترین آثاری که تاکنون دربارهٔ حسن باقری منتشر شده‌است، عبارتند از[۲۶]:

  • آخرین روزهای زمستان، مجموعه فاخر ده قسمتی تلویزیونی، ۱۳۹۱
  • سیرت سرداران (جلد ۱)، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۱۳۶۶
  • پیراهن سفید، حسن بنی‌عامری، بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس، ۱۳۷۴
  • سقای بسیج، سمیرا اصلان‌پور، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۶
  • چشم بیدار حماسه، محمد خسروی، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۶
  • چشم جبهه‌ها، سمیرا اصلان‌پور، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۶
  • هفت بند التهاب، عباس مشفق کاشانی، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۶
  • بی‌کرانه‌ها، عین‌الله کاوندی، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۶
  • تا ماه کامل شود، سمیرا اصلان‌پور، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۷
  • حماسه‌سازان عصر امام‌خمینی (ره) (جلد ۳)، پژوهشکده علوم انسانی و دانشگاه امام حسین (ع)، کنگره بزرگداشت سرداران شهید استان تهران، ۱۳۷۷
  • گزیده ادبیات داستان معاصر (مجموعه داستان ۱۸)، سمیرا اصلان‌پور، کتاب نیستان، ۱۳۷۸
  • نبردهای شرق کارون به روایت فرماندهان، سیدعلی بنی‌لوحی و هادی مرادپیری، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ۱۳۷۹
  • یادگاران (جلد ۴: کتاب باقری)، فرزانه مردی، روایت فتح، ۱۳۸۱
  • مسافر،[۲۷] داود بختیاری دانشور، دفتر ادبیات و هنر مقاومت، ۱۳۸۱
  • خانه کوچک، زندگی بزرگ: گفتگو با پروین داعی پور همسر سردار شهید حسن باقری،[۲۸] مرتضی سرهنگی، کمان، ۱۳۸۲
  • لوطی و آتش «زندگی نامهٔ سردار شهید حسن باقری»،[۲۹] رحیم مخدومی شربیانی، نشر صریر، ۱۳۸۴
  • شهید حسن باقری (غلامحسین افشردی)،[۳۰] غلامعلی رشید و سعید سرمدی، نشر شکیب، ۱۳۸۴
  • دکل ابوذر، فتح‌الله جعفری، دفتر ادبیات و هنر مقاومت، ۱۳۸۶
  • باقری (به صورت کتابچه)، علی اکبری، نشر یا زهرا (س)، ۱۳۸۷
  • نرم‌افزار چند رسانه‌ای حسن باقری، نشر شاهد، ۱۳۸۷
  • لوح فشرده یادواره سردار نصر (حسن باقری)، معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری منطقه ۱۳، ۱۳۸۷
  • شهید افشردی (باقری)،[۳۱] فرزام شیرزادی، انتشارات مدرسه، ۱۳۸۸

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ سردار سرلشکر شهید حسن باقری
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ آیا «جومونگ ایرانی» را هم می‌شناسیم؟!
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ مروری بر دست‌نوشته‌های شهید حسن باقری «غلامحسین افشردی»
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ سرلشکر شهید حسن باقری
  5. [۱]
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ زندگینامه، عکس و تصاویر شهید حسن باقری (غلامحسین افشردی)
  7. حسین بهزاد و گلعلی بابایی،همپای صاعقه(کارنامه عملیاتی لشکر ۲۷ محمد رسول الله، ج اول)، سوره مهر، چ۴، ص ۸۰۶
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ زندگی نامه شهید باقری (افشردی)
  9. ۹٫۰۰ ۹٫۰۱ ۹٫۰۲ ۹٫۰۳ ۹٫۰۴ ۹٫۰۵ ۹٫۰۶ ۹٫۰۷ ۹٫۰۸ ۹٫۰۹ ۹٫۱۰ ۹٫۱۱ ۹٫۱۲ ۹٫۱۳ ۹٫۱۴ ۹٫۱۵ ۹٫۱۶ ۹٫۱۷ ۹٫۱۸ ۹٫۱۹ حسن باقری (افشردی) قائم مقام فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  10. حسین بهزاد و گلعلی بابایی،همپای صاعقه(کارنامه عملیاتی لشکر ۲۷ محمد رسول الله)، سوره مهر، چ ۴، ص۸۰۶
  11. حسین بهزاد و گلعلی بابایی،همپای صاعقه(کارنامه عملیاتی لشکر ۲۷ محمد رسول الله)، سوره مهر، چ ۴، ص۸۰۶
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ خبرنگاری شهید «حسن باقری» به داد جنگ رسید
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ صفوی: شهید «باقری» نابغه دوران جنگ
  14. حسین بهزاد و گلعلی بابایی،همپای صاعقه(کارنامه عملیاتی لشکر ۲۷ محمد رسول الله)، سوره مهر، چ ۴، ص۸۰۷
  15. آثار باقی‌مانده از شهید
  16. شمخانی:در دفاع مقدس پرونده سازی نمی‌شد
  17. ناگفته‌هایی از جنگ به روایت شهید حسن باقری
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ طراحی پیچیده عملیات بیت‌المقدس توسط شهید باقری همه فرماندهان را متعجب کرد
  19. عبور از کارون ابتکار حسن باقری بود
  20. ارزیابی سرلشکر شهید حسن باقری از عملیات بیت‌المقدس
  21. حسین بهزاد و گلعلی بابایی،همپای صاعقه(کارنامه عملیاتی لشکر ۲۷ محمد رسول الله)، سوره مهر، چ ۴، ص۸۰۷
  22. این صدای پرطنین...
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ روش توسعه تجربی با الگوگیری از شیوه مدیریتی شهید باقری
  24. محسن رضایی. روش توسعه تجربی. . فصلنامه فرهنگ مدیریت، ش. ۱۲ (بهار ۱۳۸۵): ۱۵۱-۱۷۲. 
  25. روش توسعه تجربی
  26. کتابشناسی سرلشکر شهید غلامحسین افشردی (حسن باقری)
  27. مسافر: براساس زندگی شهید غلامحسین افشردی (حسن باقری)
  28. خانه کوچک، زندگی بزرگ: گفتگو با پروین داعی پور همسر سردار شهید حسن باقری
  29. لوطی و آتش «زندگی نامهٔ سردار شهید حسن باقری»
  30. شهید حسن باقری (غلامحسین افشردی)
  31. کتاب «شهید افشردی (حسن باقری)» منتشر شد

پیوند به بیرون[ویرایش]