عملیات آخوندک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عملیات آخوندک
بخشی از جنگ ایران و عراق
OperationPrayingMantis-IS Alvand.jpg
ناوچه ایرانی سهند - «آی.اس سهند (۷۴)» پس از برخورد بمب‌های هواپیماها و کشتی‌های آمریکایی
زمان ۲۹ فروردین ۱۳۶۷
مکان خلیج فارس
نتیجه پیروزی نیروی دریایی آمریکا
علت جنگ برخورد ناوچه موشک انداز ساموئل بی رابرتز با مین دریایی ایرانی
جنگندگان
US flag 48 stars.svg نیروی دریایی آمریکا ایران نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
نیروها
یک ناو هواپیمابر
یک واحد آبی خاکی
چهار ناوشکن
یک ناو موشک‌انداز
سه ناوچه
دو ناوچه
یک قایق توپ‌دار
شش قایق تندرو (تخمین)
دو هواپیمای اف-۴
دو سکوی نفتی
تلفات
سقوط یک بالگرد
و کشته شدن دو تفنگدار (خلبان)
غرق شدن ناوچه سهند.
کشته شدن ۴۵ نفر از خدمه.
غرق شدن قایق توپدار جوشن.
کشته شدن ۱۱ تن از خدمه
غرق شدن سه قایق تندرو
آسیب دیدن یک ناوچه
آسیب دیدن دو سکوی نفتی
Cited by آکادمی نیروی دریایی آمریکا Prof. Craig L. Symonds as being decisive in establishing U.S. naval superiority.

عملیات آخوندک (به انگلیسی: Operation Praying Mantis) حملهٔ نیروی دریایی آمریکا به دو سکوی نفتی ایران در اواخر جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۷ است که به تلافی برخورد یک مین دریایی رهاشده از کشتی مین‌گذار ایران اجر به ناوچهٔ آمریکایی ساموئل بی. رابرتز (به انگلیسی: USS Samuel B. Roberts) اجرا شد. به دنبال این حمله نیروی دریایی دو کشور با یکدیگر درگیر شدند که خسارت‌های فراوانی به نیروهای ایران وارد شد.

توان رزمی ارتش آمریکا در عملیات[ویرایش]

نیروی دریایی آمریکا در این عملیات نیروهای مشارکت‌کننده را به ۳ گروه تقسیم کرد:[۱]

۱-گروه عملیات سطحی براوو شامل:

  • USS Merrill (DD-976) ناوشکن
  • USS Lynde McCormick (DDG-8) ناوشکن
  • USS Trenton (LPD-14) کشتی آبی خاکی
  • Marine Air-Ground Task Force (MAGTF) 2-88

۲-گروه عملیات سطحی چارلی شامل:

  • USS Wainwright (DLG/CG-28) ناو
  • USS Bagley (FF-1069) ناوچه
  • USS Simpson (FFG-56) ناوچه
  • SEAL platoon

۳-گروه عملیات سطحی دلتا شامل:

  • USS Jack Williams (FFG-24) ناوچه
  • USS O’Brien (DD-975) ناوشکن
  • USS Joseph Strauss (DDG-16) ناوشکن

شرح نبرد[ویرایش]

در ۲۹ فروردین ۱۳۶۷ نیروهای نظامی آمریکا با چند گروه سطحی نبرد را آغاز کردند. ابتدای کار هجوم به دو سکوی نفتی ایران بود. عملیات با هماهنگی نیروی هوایی امریکا از ناو هواپیمابر «یواس اس انترپرایز» آمریکا و دو گروه سطحی آغاز شد. گروهی به همراه دو ناوشکن و یک کشتی تدارکاتی آبی-خاکی به سکوی نفتی ساسان (سلمان) هجوم بردند، گروه دیگر هم -که یک ناو موشک انداز و دو ناوچه بود- به سکوی نفتی سیری حمله کردند. تفنگداران دریایی آمریکا از شاخهٔ واکنش سریع به سکوی نفتی ساسان حمله کردند و شروع به جمع‌آوری مدارک و کارگذاشتن مواد منفجره برای از کار انداختنش کردند.

نیروهای دریایی آمریکا در حال بررسی ادوات جنگی ایران بر روی سکوی نفتی ساسان

ایران با اعزام قایق‌های تندرو بوگهامار و حمله به چند هدف متفاوت، کشتی‌ای تدارکاتی با پرچم آمریکا و کشتی‌ای با پرچم پاناما در خلیج فارس به این حمله پاسخ گفت. سپس هواپیماهای آ-۶ای آمریکا با راهنمایی ناوچه‌های آمریکایی به سوی قایق‌های تندرو رفت. هواپیماها چند بمب خوشه‌ای راک‌آی به قایق‌های تندرو انداخته، یکی را غرق کرد و به چندی آسیب رساند که پس از خسارت دیدن به جزیره ابوموسی پناه بردند.

سپس قایق توپ دار کلاس کمان جوشن، به کارزار آمد و چند «موشک هارپون» به‌سوی ناو آمریکایی «واین رایت» (به انگلیسی: USS Wainwright) پرتاب کرد، در پاسخ ناوچه «سیمپسون» (به انگلیسی: USS Simpson) چهار موشک ریم-۶۶ استاندارد انداخت و در همین میان «وین رایت» هم با پرتاپ دو «موشک استاندارد» این حمله را پی گرفت. سازهٔ اصلی کشتی ویران شد و باعث شد فوری غرق شود. ناوچه «بیگلی» (به انگلیسی: USS Bagley) آمریکا هم یک فروند «هارپون» بدان شلیک کرد که بدان نخورد. سه کشتی آمریکا با نزدیک شدن به جوشن با استفاده از آتش‌بار توپخانه غرقش کردند.

دو فروند «اف-۴» نیروی هوایی به «وین رایت» نزدیک شده، که با پرتاب چند فروند «موشک استاندارد» از منطقه گریختند.

هنگامی که ناوچه سهند که از بندر عباس حرکت کرده بود به کشمکش با چند واحد سطحی نیروهای دریایی آمریکا رفت، هواپیماهای اینترودر که داشتند گشت‌زنی مراقبتی برای «جوزف استراس» (به انگلیسی: Uss joseph struss) آمریکا می‌کرد، ناوچه را ردیابی کردند.

ناوچهٔ سهند که پس از حمله در تاریخ ۲۹ فروردین ۱۳۶۷ برابر ۱۸ آوریل سال ۱۹۸۸ میلادی می‌سوزد

ناوچه سهند چند موشک به هواپیماهای «اینترودر» شلیک کرد که هواپیماها با دو موشک «هارپون» و چهار «بمب هدایت لیزری» اسکیپر پاسخ گفتند؛ ناوشکن «جوزف استراس» هم یک موشک هارپون. بیشتر سلاح‌های شلیک‌شده به کشتی ایرانی خورد، شعله‌های آتش از عرشهٔ سهند به آسمان سرکشید و رفته‌رفته به مخزن مهمات کشتی رسید و ترکید و کشتی را غرق کرد.

با وجود غرق شدن سهند یکی از پیشرفته‌ترین کشتی‌های ناوگان ایران، ایرانیان همچنان به نبرد ادامه دادند، کمی بعدتر در همان روز، خواهر خواندهٔ سهند ناوچه سبلان به کارزار آمد و با آتش چند فروند موشک زمین‌به‌هوا به اینترودرها بهشان حمله کرد. اینترودر با پرتاب یک «بمب هدایت‌شوندهٔ لیزری» به سبلان کشتی را کامل از کار انداخت که حتی نمی‌توانست حرکت کند که البته بعد یدک‌کش‌های ایرانی به بندر عباس بازش گرداند. در این هنگام مقامات ارشد در «واشنگتن» که در جریان بودند به واحدهای آمریکایی دستور دادند که نبرد را ترک کنند. فرمانده اول ناوچهٔ سهند ناخدا بهروز شاهرخ‌فر و فرمانده دوم ناخدا علی‌رضایی بود.

در جریان این درگیری ۴۵ تن از خدمهٔ ناوچه سهند و ۱۱ تن قایق توپدار جوشن کشته شدند و نیز ۲۲ نفر از خدمهٔ سهند به شدت مجروح گشتند.[۲]

پس از نبرد[ویرایش]

بنای یادبود کشتگان ایران در عملیات آخوندک در بهشت‌زهرای تهران

با انجام عملیات واحدهای ناوگان آمریکا خسارات زیادی به نیروی دریایی ایران و تجهیزات استراق سمع بر دو سکوی نفتی ایرانی وارد کردند. البته سبلان در ۱۹۸۹ (۱۳۶۷ یا ۶۸) تعمیر شد و بعد از آن زمان به‌روز شده‌است و همچنان در خدمت نیروی دریایی است. سکوهای نفتی هم تعمیر شده کار می‌کند.

در این عملیات دو تن از خلبانان بالگرد کبرای توپ‌دار آمریکایی نیز کشته شدند. کبرا از متعلقات «ترینتون» (به انگلیسی: USS Trenton) آمریکایی بود که هنگام پرواز پیرامون وین رایت در ۲۴ کیلومتری جنوب غربی جزیره ابوموسی کمی پس از تاریکی سقوظ کرد. لاشهٔ دو خلبان را غواصان نیروی دریایی آمریکا در ماه اردیبهشت یا خرداد پیدا کردند، بدنهٔ بالگرد هم کمی بعدتر در آن ماه از آب بیرون کشیدند. منبع‌های رسمی نیروی دریایی آمریکا گفته‌اند که هیچ نشانه‌ای از برخورد بر روی بدنه بالگرد به چشم نخورده‌است و احتمالاً بالگرد برای گریز از آتش نیروهای ایران افتاده‌است.

ساموئل بی. رابرتز در جابه‌جایی پس از برخورد آتش بدان‌ها

یک ماه پس از آن ناو موشک‌انداز «وینسنز» (به انگلیسی: USS Vincennes) برای مراقبت برای بیرون رفتن ساموئل بی رابرتز و افزایش توان نظامی آمریکا پس از درگیری‌های متناوب با ایران به منطقه احضار شد. تنش فوق‌العاده باعث شد تا خدمه وینسنز به‌سوی هواپیمای پرواز شماره ۶۵۵ ایران ایر در پروازی تجاری عادی شلیک کنند که باعث کشته شدن ۲۹۵ نفر سرنشینان غیرنظامی و خدمه این هواپیما در ۱۲ تیر انجامید. پنتاگون تحقیقاتی را در باره این حادثه انجام داد که با گذشت بیش از ۲۰ سال هنوز گزارش این تحقیقات برای عموم منتشر نشده است. دولت آمریکا، مدعی شد که خدمه ناو امریکایی هواپیمای ایرباس ایران ایر را به اشتباه هواپیمای اف-۱۴ متعلق به نیروی هوایی ایران تشخیص داده اند و دولت ایران را در این اشتباه شریک دانست. دولت ایران هنوز بر این ادعا تاکید دارد که وینسنز با علم بر این که هواپیما غیرنظامی است آن را هدف قرار داده‌است.

پی آمد[ویرایش]

به گفته علی‌اصغر کاظمی استاد علوم سیاسی و دریابان سابق، این عملیات باعث شد تا نیروی دریایی ایران استراتژی جنگی خود را تغییر داده و یک راهبرد چریکی را انتخاب کند. چراکه ایرانی ها متوجه شد در یک نبرد کلاسیک در برابر نیروی دریایی ایالات متحده٬ نمی‌تواند نیروی خود را حفظ کند.[۳]

دیوان دادگستری بین‌المللی[ویرایش]

در ۶ نوامبر ۲۰۰۳ دیوان دادگستری بین‌المللی دادخواست ایران برای دریافت خسارت تحت این عنوان که ایالات متحده پیمان دوستی دو کشور در سال ۱۹۵۵ را زیر پا گذاشته را رد کرد. این دادگاه همچنین دادخواست متقابل ایالات متحده مبنی بر خیانت ایران به پیمان فوق را رد کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «U.S. Naval Options for Influencing Iran». Naval War College Review، آوریل ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۱. 
  2. ایرنا
  3. Irans Naval Forces FAS, THE OFFICE OF NAVAL INTELLIGENCE, 2009

پیوند به بیرون[ویرایش]