امپراتوری بریتانیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گسترهٔ سرزمین‌های امپراتوری بریتانیا در سال ۱۹۲۲

امپراتوری بریتانیا (به انگلیسی: British Empire) به مجموعه قلمروها، مستعمرات، متعلقات و مناطق تحت حکومت پادشاهی متحد بریتانیای کبیر گفته می‌شود که بنیان آن از سده‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی آغاز شد و تا پایان قرن بیستم ادامه داشت.

امپراتوری بریتانیا در دوران طلایی خود، به بزرگترین امپراتوری تاریخ تبدیل شد و برای بیش از یک قرن ابرقدرت مطلق به شمار می‌رفت. مساحت نواحی تحت حکومت امپراتوری بریتانیا در سال ۱۹۲۲ به بیش از ۳۳ میلیون کیلومتر مربع و جمعیت امپراتوری به بیش از ۴۵۰ میلیون نفر رسید، و بدین ترتیب امپراتوری بریتانیا بر بیش از یک چهارم از خشکی‌های کره زمین و یک چهارم جمعیت جهان در آن دوران تسلط داشت. سرزمین‌های تحت فرمان این امپراتوری در سراسر جهان پراکنده بود و گفته می‌شد که «خورشید هیچگاه در امپراتوری بریتانیا غروب نمی‌کند». گستردگی امپراتوری بریتانیا به پراکندگی میراث سیاسی و فرهنگی بریتانیا و زبان انگلیسی در سراسر جهان انجامید.

در عصر کاوش در سده‌های ۱۵ و ۱۶ میلادی، کشورهای پرتغال و اسپانیا به عنوان پیشروان و پیشتازان اکتشاف و دریانوردی، مستعمرات و مسیرهای بازرگانی بسیاری را در سراسر جهان تاسیس کردند و از این راه ثروت بسیاری اندوختند. در رقابت با آنها، کشورهای فرانسه، انگلستان و هلند نیز کوشش‌های خود را برای ایجاد مستعمرات و شبکه‌های تجاری در سرزمین‌های قاره آمریکا و آسیا افزایش دادند. ایجاد پادشاهی بریتانیای کبیر پس از اتحاد پادشاهی‌های انگلستان و اسکاتلند، و پیروزی این کشور در چندین جنگ بر فرانسه و هلند، بریتانیا را تبدیل به قدرت استعماری برتر در آمریکای شمالی و شبه‌قاره هند نمود. با اینکه بریتانیا سیزده مستعمره مهم خود را پس از استقلال آمریکا در سال ۱۷۸۳ از دست داد، اما گسترش مستعمرات در آسیا، آفریقا و اقیانوسیه و پیروزی بر ناپلئون در سال ۱۸۱۵، بریتانیا را برای بیش از یک قرن به قدرت بلامنازع جهان تبدیل کرد و به آن کشور امکان داد که حیطه قدرت خود را بیش از پیش در جهان بگستراند. در این دوران، برخی از مستعمرات بریتانیا که دارای ساختار جمعیتی مهاجر سفیدپوست بودند خودمختاری نسبی دریافت کردند و برخی از آنان تبدیل به قلمروهای بریتانیا شدند.

تسلط مطلق اقتصادی بریتانیا با رشد کشورهای آلمان و ایالات متحده آمریکا در پایان قرن نوزدهم میلادی به تدریج به چالش کشیده شد. درگیری‌های اقتصادی و نظامی بریتانیا با آلمان نهایتاً به آغاز جنگ جهانی اول انجامید که در آن بریتانیا برای پیروزی، از نیروهای نظامی مستعمرات خود بهرهٔ بسیار برد. جنگ جهانی اول بار مالی سنگینی بر دوش بریتانیا گذاشت، و با اینکه مساحت سرزمین‌های امپراتوری پس از این جنگ به بیشترین حد خود رسید، بریتانیا مقام خود را به عنوان قدرت بی‌رقیب نظامی و صنعتی دنیا از دست داد. پس از آن و در جنگ جهانی دوم، علی‌رغم اینکه بریتانیا در شمار برندگان جنگ بود، اما هزینه‌های گزاف جنگ به پیکره امپراتوری صدمات بسیاری وارد کرد. به فاصله دو سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، بریتانیا به با ارزش‌ترین و پرجمعیت‌ترین مستعمره خود یعنی هندوستان، استقلال اعطا کرد.

در نیمه دوم قرن بیستم و در راستای فرایند مستعمره‌زدایی قدرت‌های اروپایی، بیشتر مستعمرات و مناطق تحت کنترل امپراتوری بریتانیا استقلال یافتند. این فرایند با بازگشت هنگ کنگ به چین در سال ۱۹۹۷ به پایان رسید. بسیاری از مستعمرات سابق امپراتوری پس از استقلال به عضویت اتحادیه کشورهای همسود بریتانیا درآمدند. شانزده کشور عضو این اتحادیه «قلمروهای همسود» نامیده می‌شوند که در آنها ملکه الیزابت دوم ریاست دولت را به عهده دارد. چهارده سرزمین هنوز مستقیماً تحت حاکمیت دولت بریتانیا هستند که به آنها «سرزمین‌های فرادریایی بریتانیا» گفته می‌شود.

گاه‌شمار امپراتوری بریتانیا[ویرایش]

سفرهای اکتشافی ناخدا جیمز کوک در اقیانوسیه منجر به ایجاد مستعمرات جدیدی مانند استرالیا و زلاندنو شد.
سده ۱۶ و ۱۷
مستعمرات امپراتوری بریتانیا در سال ۱۸۹۷ میلادی با رنگ قرمز در نقشه و یا زیر نامشان مشخص شده‌اند.
سده ۱۸ و ۱۹
نگاره‌ای از سسیل رودز موسوم به «از کیپ تاون تا قاهره» در اشاره به تصمیم کشور برای ساخت راه‌آهن سراسری آفریقا برای پوشش مستعمرات در آن قاره.
سده ۱۹ و ۲۰
کنفرانس امپراتوری در سال ۱۹۲۶ به میزبانی جرج پنجم پادشاه بریتانیا (فرد میانی در ردیف جلو) و نخست‌وزیران هفت قلمرو امپراتوری بریتانیا
جنگ جهانی اول
جنگ جهانی دوم
دوران پس از جنگ
  • ورشکستگی اقتصادی ناشی از هزینه‌ها و خرابی‌های جنگ
  • انتقال برتری نظامی به دو قطب جدید شرق و غرب: شوروی و آمریکا
  • گزینش سیاست اعطای استقلال و حاکمیت به مستعمرات سابق بدون درگیری
  • تلاش برای حفاظت از مستعمرات تازه‌استقلال‌یافته در برابر کمونیسم
  • استقلال هند
  • ملی شدن کانال سوئز
  • ملی شدن نفت ایران
دهه ۱۹۷۰ - استقلال گسترده مستعمرات
دهه ۱۹۸۰
دهه ۱۹۹۰ - پایان امپراتوری

جستارهای وابسته[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ امپراتوری بریتانیا موجود است.

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «British Empire»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۹).

پیوند به بیرون[ویرایش]