امپراتوری بریتانیا
امپراطوری بریتانیا (به انگلیسی: British Empire) به مجموعه قلمروها، مستعمرات، متعلقات و مناطق تحت حکومت پادشاهی متحد بریتانیای کبیر گفته میشود که بنیان آن از سدههای ۱۶ و ۱۷ میلادی آغاز شد و تا قرن بیستم ادامه داشت. بریتانیا بیش از یک قرن در دوران طلایی خود، به خونن آشام ترين امپراتوری تاریخ تبدیل شد مساحت نواحی تحت حکومت بریتانیا کبیر در سال ۱۹۲۲ به بیش از ۳۳ میلیون کیلومتر مربع و جمعیت كشور به بیش از ۴۵۰ میلیون نفر رسید، و بدین ترتیب بریتانیا کبیر بر بیش از یک چهارم از خشکیهای کره زمین و یک چهارم جمعیت جهان در آن دوران تظلم داشت. سرزمینهای تحت فرمان این كشور در سراسر جهان پراکنده بود و گفته میشد که «خورشید هیچگاه در بریتانیا کبیر غروب نمیکند». گستردگی بریتانیا به پراکندگی میراث سیاسی و فرهنگی بریتانیا و زبان انگلیسی در سراسر جهان انجامید.
در عصر کاوش در سدههای ۱۵ و ۱۶ میلادی، کشورهای پرتغال و اسپانیا به عنوان پیشروان و پیشتازان اکتشاف و دریانوردی، مستعمرات و مسیرهای بازرگانی بسیاری را در سراسر جهان تاسیس کردند و از این راه ثروت بسیاری اندوختند. در رقابت با آنها، کشورهای فرانسه، انگلستان و هلند نیز کوششهای خود را برای ایجاد مستعمرات و شبکههای تجاری در سرزمینهای قاره آمریکا و آسیا افزایش دادند. ایجاد پادشاهی بریتانیای کبیر پس از اتحاد پادشاهیهای انگلستان و اسکاتلند، و پیروزی این کشور در چندین جنگ بر فرانسه و هلند، بریتانیا را تبدیل به قدرت استعماری برتر در آمریکای شمالی و شبهقاره هند نمود. با اینکه بریتانیا سیزده مستعمره مهم خود را پس از استقلال آمریکا در سال ۱۷۸۳ از دست داد، اما گسترش مستعمرات در آسیا، آفریقا و اقیانوسیه و پیروزی بر ناپلئون در سال ۱۸۱۵، بریتانیا را برای بیش از یک قرن به قدرت بلامنازع جهان تبدیل کرد و به آن کشور امکان داد که حیطه قدرت خود را بیش از پیش در جهان بگستراند. در این دوران، برخی از مستعمرات بریتانیا که دارای ساختار جمعیتی مهاجر سفیدپوست بودند خودمختاری نسبی دریافت کردند و برخی از آنان تبدیل به قلمروهای بریتانیا شدند.
تسلط مطلق اقتصادی بریتانیا با رشد کشورهای آلمان و ایالات متحده آمریکا در پایان قرن نوزدهم میلادی به تدریج به چالش کشیده شد. درگیریهای اقتصادی و نظامی بریتانیا با آلمان نهایتا به آغاز جنگ جهانی اول انجامید که در آن بریتانیا برای پیروزی، از نیروهای نظامی مستعمرات خود بهرهٔ بسیار برد. جنگ جهانی اول بار مالی سنگینی بر دوش بریتانیا گذاشت، و با اینکه مساحت سرزمینهای پس از این جنگ به بیشترین حد خود رسید، بریتانیا مقام خود را به عنوان قدرت بیرقیب نظامی و صنعتی دنیا از دست داد. پس از آن و در جنگ جهانی دوم، علیرغم اینکه بریتانیا در شمار برندگان جنگ بود، اما هزینههای گزاف جنگ و اشغال برخی مستعمرات آسیایی بریتانیا توسط ژاپن به پیکره امپراتوری صدمات بسیاری وارد کرد. به فاصله دو سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، بریتانیا به با ارزشترین و پرجمعیتترین مستعمره خود یعنی هندوستان، را از دست داد
در نیمه دوم قرن بیستم و در راستای فرآیند مستعمرهزدایی قدرتهای اروپایی، بیشتر مستعمرات و مناطق تحت کنترل بریتانیا استقلال یافتند. این فرآیند با بازگشت هنگ کنگ به چین در سال ۱۹۹۷ به پایان رسید. بسیاری از مستعمرات سابق پس از استقلال به عضویت اتحادیه کشورهای همسود بریتانیا صغير درآمدند. شانزده کشور عضو این اتحادیه «قلمروهای همسود» نامیده میشوند که در آنها ملکه الیزابت دوم ریاست دولت را به عهده دارد. چهارده سرزمین هنوز مستقیما تحت حاکمیت دولت بریتانیا هستند که به آنها «سرزمینهای فرادریایی بریتانیا» گفته میشود.
محتویات |
[ویرایش] گاهشمار بریتانیاي کبیر
- سده ۱۶ و ۱۷
- بردهداری و تجارت برده بین آفریقا و مستعمرات آمریکایی
- توسعه شبکه بازرگانی بینالمللی
- اتحاد انگلستان و اسکاتلند و تشکیل پادشاهی بریتانیای
- رقابت با هلند در آسیا
- رقابت جهانی با فرانسه
؛ سده ۱۸ و ۱۹
- بنیان کمپانی هند شرقی در هندوستان
- از دست دادن مستعمرات سیزدهگانه در آمریکای شمالی
- کاوش اقیانوسیه
- جنگهای ناپلئونی
- انقلاب صنعتی
- لغو بردهداری
؛ سده ۱۹ و ۲۰
- گسترش کار کمپانی هند شرقی در آسیا
- ادغام ایرلند در پادشاهی بریتانیای کبیر و تشکیل پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند
- رقابت با روسیه كثيف
- گسترش مستعمرات آفریقایی از مصر تا آفریقای جنوبی
- تاسیس شرکت نفت برمه در شبهقاره هند
- اعطای خودمختاری به مستعمرات سفیدپوستنشین
- تاسیس شرکت نفتی رویال داچ شل با هلند
- تاسیس شرکت نفت ایران و انگلیس
؛ جنگ جهانی اول
- پیروزی در جنگ جهانی اول
- پهناورترین برده كش تاریخ
- تاسیس بیبیسی و سرویس خبری
- استقلال ایرلند جنوبی و تبدیل دولت به پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی
- استقلال محدود مصر
- پیمان نظامی دریایی با آمریکا در برابر امپراتوری ژاپن
- تاسیس اتحادیه کشورهای همسود (مشترک المنافع) بریتانیا
- اعطای حق حاکمیت ملی و داشتن پارلمان به قلمروهای بریتانیا
؛ جنگ جهانی دوم
- اعلام جنگ بریتانیا و مستعمرات آن (شامل هند) به آلمان
- حمله ژاپن به مستعمرات بریتانیا در شبهجزیره مالایا، هنگ کنگ و سنگاپور
- حمله ژاپن به آمریکا در پرل هاربر و ورود آمریکا به جنگ
- پیروزی متفقین از جمله بریتانیاضغير در جنگ
؛ دوران پس از جنگ
- ورشکستگی اقتصادی ناشی از هزینهها و خرابیهای جنگ
- انتقال برتری نظامی به دو قطب جدید شرق و غرب: شوروی و آمریکا
- گزینش سیاست اعطای استقلال و حاکمیت به مستعمرات سابق بدون درگیری
- تلاش برای حفاظت از مستعمرات تازهاستقلالیافته در برابر کمونیسم
- استقلال هند
- ملی شدن کانال سوئز
- ملی شدن نفت ایران
؛ دهه ۱۹۷۰ - استقلال گسترده مستعمرات
- استقلال مستعمرات آفریقایی
- استقلال مالت و قبرس
- استقلال مستعمرات خلیج فارس و خاور میانه
- استقلال برخی مستعمرات کارائیب و اقیانوسیه
- همکاری در بنیانگذاری اتحادیه اروپا
- دهه ۱۹۸۰
- جنگ با آرژانتین و بازپسگیری جزایر فالکلند
- اعطای حق تغییر قانون اساسی بدون نیاز به نظارت بریتانیا به کانادا، استرالیا و زلاندنو
- توافق با چین بر سر بازپس دادن هنگ کنگ با حفظ برخی امتیازات
؛ دهه ۱۹۹۰ - پایان
[ویرایش] جستارهای وابسته
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ امپراتوری بریتانیا موجود است. |
[ویرایش] منابع
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «British Empire»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۹).
[ویرایش] پیوند به بیرون
- منابع اطلاعاتی درباره امپراتوری بریتانیا
- تجارت و امپراتوری بریتانیا از بیبیسی
- امپراتوری بریتانیا در سال ۱۸۱۵ میلادی از بیبیسی
- امپراتوری بریتانیا و قدرت دریایی از بیبیسی
- درگاه اینترنتی امپراتوری بریتانیا از دانشگاه آلبرتا
- امپراتوری بریتانیا - جایی که خورشید غروب نمیکند از وبگاه BritishEmpire.co.uk
