ایدئولوژی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مفهوم ایدئولوژی در علوم اجتماعی بسیار بحث انگیز و فرّار است^[۱].

می‌توان برداشت‌های موجود از ایدئولوژی را در چهار دسته گنجانید^[۱]:

۱. ایدئولوژی نوعی اندیشه انحرافی کاذب است، مانند «آگاهی» سوژه‌های انسانی در جامعهٔ سرمایه‌داری. : این تعریف که از نظر شناخت شناسی منفی است، مشخصا از سوی مارکس و انگلس عنوان شده‌است و در متن مقدمه ۱۸۵۹ مارکس آمده‌است. همچنین در نظریه‌های پسامارکسی نظیر مارکسیسم هگلی ِ گئورگ لوکاچ و نقد کارل مانهایم بر پیش‌داوری‌های ماتریالیسم تاریخی حضور دارد^[۱].

۲. ایدئولوژی مجموعه‌ای است از نظرات، اعتقادات و نگرش‌ها : مانند جهان‌بینی ِ یک طبقه یا گروه اجتماعی.

این تعریف از نظر اجتماعی نسبی است^[۱].

۳. «ایدئولوژی نظری» یک نظام فکری کم و بیش آگاهانه.

این تعریفی محدود از ایدئولوژی است که تا دهه ۱۳۶۰ (میلادی) برداشت غالب از مقوله ایدئولوژی در بحث‌های فلسفی و سیاسی بود^[۱].

۴. «ایدئولوژی عملی» که رسانه‌ی کمابیش ناآگاهانهٔ رفتارهای مرسوم محسوب می‌شود.

این تعریفی مبسوط است که توسط مارکس مطرح شده‌است و بعدها آنتونیو گرامشی و لویی آلتوسر آن را توسعه داده‌اند. این برداشت، از دهه ۶۰ به بعد مقبول‌تر بوده است^[۱].

[ویرایش] منابع