ایدئولوژی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
مفهوم ایدئولوژی یا جهانبینی در علوم اجتماعی بسیار بحث انگیز و فرّار است[۱].
میتوان برداشتهای موجود از ایدئولوژی را در چهار دسته گنجانید[۱]:
۱. ایدئولوژی نوعی اندیشه انحرافی کاذب است، مانند «آگاهی» سوژههای انسانی در جامعهی سرمایهداری.
- این تعریف که از نظر شناخت شناسی منفی است، مشخصا از سوی مارکس و انگلس عنوان شده است و در متن مقدمه ۱۸۵۹ مارکس آمده است. همچنین در نظریههای پسامارکسی نظیر مارکسیسم هگلی ِ گئورگ لوکاچ و نقد کارل مانهایم بر پیشداوریهای ماتریالیسم تاریخی حضور دارد[۱].
۲. ایدئولوژی مجموعهای است از نظرات، اعتقادات و نگرشها : مانند جهانبینی ِ یک طبقه یا گروه اجتماعی.
۳. «ایدئولوژی نظری» یک نظام فکری کم و بیش آگاهانه.
- این تعریفی محدود از ایدئولوژی است که تا دهه ۱۳۶۰ (میلادی) برداشت غالب از مقوله ایدئولوژی در بحثهای فلسفی و سیاسی بود[۱].
۴. «ایدئولوژی عملی» که رسانهی کمابیش ناآگاهانهی رفتارهای مرسوم محسوب میشود.
- این تعریفی مبسوط است که توسط مارکس مطرح شده است و بعدها آنتونیو گرامشی و لویی آلتوسر آن را توسعه دادهاند. این برداشت، از دهه ۶۰ به بعد مقبولتر بوده است[۱].
[ویرایش] منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ویراسته مایکل پین. «مدخل ایدئولوژی، از گریگوری الیوت». فرهنگ اندیشه انتقادی، از روشنگری تا پسامدرنیته. ترجمهٔ پیام یزدانجو. چاپ چاپ نخست، تهران: نشر مرکز، ISBN 964-305-700-3. .
