ابن خلکان

ابن خلکان
زادروز	۱۱ ربیع‌الثانی ۶۰۸ قمری اربیل
درگذشت	۲۶ رجب ۶۸۱ قمری مدرسه نجیبیه دمشق
آرامگاه	کوه قاسمون دمشق
دوره	قرن هفتم قمری
آثار	وفیات الاعیان و انباء ابناءِ الزمان

ابن خلکان، ابوالعباس شمس الدین احمد بن شهاب الدین محمد (یا بهاءالدین‌) بن ابراهیم بن ابی بکر بن خلکان (۱۱ ربیع‌الثانی ۶۰۸-۲۶ رجب ۶۸۱ قمری)، از سلاله برمکیان و از دانشمندان کرد(کردستان) قرن هفتم است. او متولد شهر اربیل بوده است.

زندگینامه

ابن خلکان در سال ۶۰۸ هـ.ق در شهر اربیل و در مدرسه ملک المعظم متولد شد. نسب او به یحیی بن خالد برمکی می رسد. البته برخی این مساله را انکار کرده اند اما خود او همیشه از نسبش دفاع کرده است. پدر وی نیز تا آخر عمر در مدرسه ملک المعظم به تدریس پرداخت. ابن خلکان در سال ۶۲۶ ه ق از وطنش به حلب رفت مدتی در دمشق اقامت کرد و بعد به عنوان نایب قاضی القضات مصر روانه آن دیار شد. پس از چندی به دستور الظاهر بیبرس (چهارمین سلطان مصر در سالهای ۶۵۷ تا ۶۷۶ هـ. ق) در سال ۶۵۹ هـ. ق به سمت قاضی القضات دمشق منصوب شد و در آنجا امور قضایی تمام شامات و نیز تدریس در هفت مدرسه معروف آن را نیز به عهده داشت.

استادان

ابن خلکان در درس شرف الدین ابوالفضل احمدبن منعه فقیه و پس از آن محمدبن ابراهیم بن خلکان حضور داشت و بعد از این دو در محضر شیخ ابو جعفر محمد بن هبة الله بن المکرم، علوم حدیث و صحیح بخاری را آموخت. او علم خلاف را نزد شیخ اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری در سال ۶۲۶ یاد گرفت.

شهرت و معروفیت

به دلیل مهاجرتهای مختلف با بزرگان زیادی ارتباط داشت و این ارتباطات تاثیراتی روی شخصیت وی گذارده است. او مورد تمجید برخی از شعرای معاصر خود چون رشید الدین فارقی و سعدالدین فارقی و نورالدین مصعب قرار گرفت. ابن خلکان علاوه بر قضاوت، به علومفقه و اصول نیز پرداخت. در تاریخ و نحو و ادب عرب نیز چیره دست است.

شاعر

از او اشعار لطیفی بر جای مانده است و بیانگر این است که در سرودن غزل و دو بیتی چیره دست است. در مورد وی گفته اند:

«

ابن خلکان شعرشناسی است که ۱۷ دیوان شعر را حفظ کرده و آگاه ترین افراد به دیوان متنبی است.

»

مذهب

ابن خلکان اهل سنت و جماعت است و در این زمینه تعصب خاص دارد و این مساله در کتاب معروف او و نیز داوریهایش کاملا نمودار است.

آثار

نوشتار اصلی: وفیات الاعیان

از ابن خلکان اثری نفیس و گرانقدر به یادگار مانده است با عنوان وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان. وی تدوین این کتاب را در قاهره و در سال ۶۵۴ هـ. ق آغاز نموده و در سال ۶۷۲ هـ.ق در همان شهر به اتمام رساند. این کتاب شرح حال ۸۴۶ نفر از امیران و وزیران و دانشمندان و عارفان ایرانی و اسلامی است که براساس حروف معجم تنظیم شده است. این کتاب از مفید ترین و بزرگترین کتب فن رجال است. ابن خلکان در این کتاب سرگذشت سه گروه از بزرگان یعنی صحابه، تابعین (به استثنای چند نفر) و خلفا را ذکر نکرده است و علت این امر را کثرت اطلاعات در مورد ایشان بیان کرده است. این کتاب در سال ۹۳۰ هـ.ق توسط ظهیرالدین اردبیلی به فارسی ترجمه و در سال ۱۲۸۴ هـ.ق توسط معتمدالدولة فرهاد میرزا همراه با تصحیح و اضافاتی به عربی چاپ شد. این کتاب همچنین به زبانهای دیگری چون بریتانیایی، فرانسه و ترکی ترجمه شده است.

منابع

• دایرةالمعارف فارسی (به سرپرستی غلامحسین مصاحب). 
• دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، برداشت شده در ۱۵ اسفند ۱۳۸۸.
• دایره المعارف طهور.