رابعه عدویه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
رابعة العدویة القیسیة
زادروز 100 هجری قمری
بصره، عراق.
درگذشت 180 هجری قمری
احتمالاً بصره
پیشه شاعر و صوفی


رابعة العدویة القیسیة یا رابعه عدویه ملقب به تاج‌الرجال و با کنیه "ام‌الخیر" متولد ۱۰۰ هجری قمری[۱] برابر با ۹۸ هجری شمسی در بصره و درگذشته در سال ۱۸۰هجری قمری[۲] برابر با ۱۷۵هجری شمسی در بیت‌المقدس از متصوفان اولیه بود.او دختر «اسماعیل عدوی قیسی» بود.نام او را از این جهت رابعه گذاشتند که فرزند چهارم خانواده بود.[۳] رابعه یکی از کسانی است که فریدالدین عطار در کتاب تذکره الاولیایش از او یاد کرده است. او پیشرو طریقت عشق الهی یکی از مذاهب تصوف است. او طبع شاعری هم داشته و اشعاری در عشق به خدا سروده است.

دکتر جواد نوربخش گوید: «رابعه یکی از زنان صوفی است که در سیر الی الله از بسیاری مشایخ معاصر خود پیشی گرفته بود. اگر بخواهیم چند نفر از بزرگان صوفیه از صدر اسلام تاکنون نام ببریم، بی شک رابعه یکی از آنان خواهد بود. در شأن رابعه همین بس که او در زهد و تقوی ضرب المثل زنان است. چنانکه هر زنی را بخواهند در عرفان بستایند، گویند که رابعه زمان خویش است. بدین مناسبت بسیاری از مشایخ طریقت او را تجلیل کرده و … تاج الرجال نامیده اند» [۴]

وی با صوفیانی چون حسن بصری، ابراهیم ادهم، سفیان ثوری و مالک دینار هم‌دوره دانسته اند.

هم دوره بودن و شاید دیدار رابعه عدویه با حسن بصری قابل تردید است زیرا حسن بصری در سال ۱۱۰ هجری فوت نموده است. احتمالاً با حسن بصری دیگری همدوره بوده است. [۵]

محل دفن او را اشتباهاً در رأس طور زیت در قریه طور در شرق بیت المقدس دانسته اند که محل دفن رابعه شامیه است. رابعه عدویه احتمالاً در بصره مدفون است. [۶]

سخنانی از رابعه عدویه[ویرایش]

رابعه گفت: یا بنی آدم! از دیده به حق منزلی نیست و از زبان ها بدو راه نیست. و سمع، شاهراه زحمت گویندگان است و دست و پای، سکان حیرت اند و کار با دل افتاده است. بکوشید تا دلی بیدار به دست آرید که چون دل بیدار شد او را به یار حاجت نیست. یعنی دل بیدار آن است که در حق گم شده است و هرکه گم شد با یار چه کند؟ الفناء فی الله اینجا بود. [۷]

گفتند: بنده کی راضی شود؟ گفت: آنگاه که از محنت شاکر شود، چنان که از نعمت. [۸]

گفتند: حضرت عزّت را دوست داری؟ گفت: دارم. گفتند: شیطان را دشمن داری؟ گفت: از دوستی رحمن با عداوت شیطان نمی‌پردازم. [۹]

گفت: ثمره معرفت، روی به خدای - عزّ و جل - آوردن است. [۱۰]

سفیان از رابعه پرسید: بهترین چیزی که بنده به آن به خدای تعالی تقرّب جوید کدام است؟ گفت: آنکه بداند که بنده از دنیا و آخرت غیر وی را دوست نمی‌دارد. [۱۱]

گوید: اگر همه دنیا از آنِ مردی بود، آن مرد به آن غنی نبود. گفتند چگونه است؟ گفت: زیرا دنیا فنا پذیرد. [۱۲]

آثاری که در باره وی نگاشته‌اند[ویرایش]

بخش نخستین کتاب «زنان صوفی» تألیف دکتر جواد نوربخش به رابعه عدویه اختصاص یافته است. [۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. رابعه عدویه، آغازگر عرفان عاشقانه - تبیان
  2. فرهنگسرا دات کام
  3. رابعه عدویه در میبوجستجو
  4. زنان صوفی، دکتر جواد نوربخش، لندن ۱۳۶۳
  5. زنان صوفی، دکتر جواد نوربخش، لندن ۱۳۶۳
  6. زنان صوفی، دکتر جواد نوربخش، انتشارات یلداقلم، تهران ۱۳۷۹، ص ۳۲
  7. تذکرة الالیا، عطار نیشابوری
  8. تذکرة الالیا، عطار نیشابوری
  9. تذکرة الالیا، عطار نیشابوری
  10. تذکرة الالیا، عطار نیشابوری
  11. نفحات الانس، جامی
  12. طبقات الاولیاء ، عبدالرؤف مناوی
  13. زنان صوفی، دکتر جواد نوربخش، لندن ۱۳۶۳، تهران ۱۳۷۳ و ۱۳۷۹