سلطنت مملوک (مصر)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سلطنت مملوک
پادشاهی
[[ایوبیان|]]
 

۱۲۵۰۱۵۱۷
 

 

پرچم مملوک‌ها

پرچم

پایتخت قاهره
زبان‌(ها) عربی مصری, زبان قبطی, زبان قبچاقی
دین اسلام سنی
ساختار سیاسی پادشاهی
سلطان عزالدین ایبک
طومان بای دوم
تاریخچه
 - تأسیس ۱۲۵۰
 - انقراض ۱۵۱۷

مملوک‌ها یا ممالیک سلسله سربازان ترکی بود که در شام و مصر فرمانروایی یافتند.

ایوبیان مانند بیشتر سلسله‌های اسلامی هم زمان خود برای پشتیبانی و نگهداری خویش لازم دیدند که شماری از غلامان را به خدمت خود درآوردند و ممالیک از میان همین نگهبانان برخاستند. در گذر دو سده و نیم فرمانروایی مملوکان، دو سلسله از پادشاهان که تا اندازه‌ای بطور ساختگی از یکدیگر جدا شده‌اند، به فرمانروایی نشستند.[۱]

دولت ممالیک که به مدت ۲۷۵ سال فرمانروایی منطقه را در دست داشت، دولتی به سامان و با شکوه بود که با وجود جنگ‌های داخلی و آشوب‌های سیاسی انبوه و کشمکش‌های طایفه‌ای توانست تمدنی ایجاد کند که آثار آن هنوز در مصر و سوریه باقی است، به ویژه که پادشاهان این دولت به دانش‌ها و فنون توجه تام داشتند. از دید نظامی نیز پادشاهان مملوک توانستند با نیروی بی‌اندازه‌ای، با سلسله نبردهای ۵۰ سالهٔ دو متحد بزرگ، صلیبیان اروپای غربی و مغولان که پس از چیرگی بر سوریه و آناطولی، فلسطین و مصر را تهدید می‌کردند، مقابله کنند.[۲]

پیشینه[ویرایش]

جمع مملوک ممالیک و بمعنی غلام است و بیشتر این کلمه را در مورد غلامان سفیدپوست به کار می برده‌اند و از آنجا که سلاطین «ممالیک» مصر از غلامان ترک یا چرکسی بودند که نخست در جزء قراولان مزدور الملک الصالح ایوب قرار داشتند بدین نام نامیده شده‌اند. اولین ایشان شجرةالدر همسر الملک الصالح است، اگرچه چند سالی اسماً سلطنت با موسی از بازماندگان خاندان ایوبی بود، ولی پس از او ممالیک رسماً سلطنت مصر را به دست گرفتند و ایشان دو گروه‌اند: ممالیک بحری و ممالیک برجی و این دو طبقه تا نیمه اول قرن دهم هجری مصر و شام را تحت اداره و حکومت خود داشتند و افراد آن سلسله‌ها با وجود سلطنت کوتاه و جنگهای داخلی دائمی و کشتن یکدیگر ممالک خویش را به خوبی اداره می‌کردند و شهر قاهره هنوز از دوره سلطنت ایشان آثاری دارد که نماینده عشق و علاقه سلاطین مملوک به هنر و سازندگی ااست. ممالیک علاوه بر این مردمانی جنگآور و دلیر بودند و در مقابل صلیبیون عیسوی و نیز اردوهای تاتار ایستادگی سختی کردند، مخصوصاً تاتارها را که در سده هفتم هجری بر آسیا چیرگی یافته و مصر را طرف تهدید قرار داده بودند چند بار مغلوب نمودند. دوره حکومت ممالیک بحری در سال ۷۹۲ ه. ق. به دست ممالیک برجی از میان رفت و ممالیک برجی را به سال ۹۲۲ ه. ق. سلاطین عثمانی ازمیان برداشتند.[۳]

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سلطنت مملوک (مصر) موجود است.
  1. کلیفورد ادموند بوسورث. سلسله‌های اسلامی. ترجمهٔ فریدون بدره‌ای. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ۱۳۷۱. ص۱۰۸. 
  2. استانلی لین پل، و. و بارتولد، خلیل ادهم و احمد سعید سلیمان. تاریخ دولتهای اسلامی و خاندانهای حکومتگر جلد اوّل. ترجمهٔ صادق سجادی. چاپ اوّل. تهران: نقش جهان، تابستان ۱۳۶۳. ص۱۳۸. 
  3. پول، لین: طبقات سلاطین اسلام. ترجمهٔ عباس اقبال صص ۷۰ - ۷۵. در دهخدا: سرواژه ممالیک.