خلیل بن احمد فراهیدی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

خلیل بن احمد بن عمرو بن تمیم فراهیدی ازدی (۹۶ هـ. ق. - ۱۷۵ هـ. ق.) زبان‌شناس و از جمله برجسته‌ترین پژوهشگران فقه‌اللغه عربی (زبان‌شناسی زبان عربی) است که به پژوهش‌هایی در زمینه تصحیح نظام نوشتاری عربی، فرهنگ‌نویسی و عروض (وزن شعر) پرداخته‌است.

خاستگاه[ویرایش]

خلیل متولد شهر بصره‌است. برخی او را از اهالی یمن و از قبیله ازد دانسته‌اند، اما بر اساس اسناد دیگر، او از بقایای خانواده‌های ایرانی است که به فرمان انوشیروان ساسانی، یمن را به تصرف درآورده‌اند و در آنجا ماندگار شده‌اند. [۱]

پژوهش‌ها[ویرایش]

خلیل بن احمد سال‌ها به تدریس عروض عربی مشغول بود و گفته می‌شود که رساله‌ای به نام «العروض» نیز تدوین کرده‌است (گرچه برخی احتمال می‌دهند که پژوهش‌های او در زمینه عروض فقط به شکل شفاهی بوده‌است). او به بررسی و طبقه‌بندی اوزان شعر عرب پرداخت. پیش از او علم عروض در میان اعراب سابقه‌ای نداشته‌است. [۱]

پژوهش دیگر او که در کتاب «العین» تدوین شده‌است، به نگارش واژگان عربی اختصاص دارد. او در این کتاب، کلمات عربی را بر اساس «مخارج حروف» (و نه بر اساس ترتیب الفبا) مرتب کرده‌است.[۱]

خلیل بن احمد در رساله «النقط و الشکل» نظام نوشتاری عربی را تا حدی تصحیح می‌کند و نویسه‌هایی را برای نشان دادن واکه‌های بلند که تا پیش از آن در خط عربی هیچ نمودی نداشتند، ابداع می‌کند.[۱]

اگر چه شاید پژوهش‌های خلیل بن احمد الهام گرفته از مطالعات دانشمندان هندی (مثل پانینی) در زمینه زبان بوده باشد.[۱] ولی دلیل بر اثبات این مدعا ارائه نشده است.

آثار[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ «آشنایی با تاریخ زبان‌شناسی»، کورش صفوی، تهران: نشر پژواک کیوان