مهریه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مهریه به مالی گفته می‌شود که مرد در هنگام وقوع عقد نکاح به همسر خود می‌پردازد یا مکلف به پرداختِ آن می‌شود.

تاریخچه[ویرایش]

اگر چه مهریه در زمان معاصر مختص مسلمانان است، اما برخی محققان به شواهدی تاریخی از ایران قبل از اسلام، یونان باستان و نیز آیین یهودیت اشاره می‌کنند که نشان‌دهنده سابقه پرداخت مبلغی پول از طرف داماد به عروس (یا پدر عروس) در زمان ازدواج است.[۱][نیازمند منبع]

مهریه و شرایط آن[ویرایش]

مرد به هنگام اجرای صیغه نکاح، چیزی را به همسرش تقدیم می‌کند که در اصطلاح «مهریه» یا صداق نامیده می‌شود. این هدیه و بخشش که از طرف مرد انجام می‌شود، امروزه به هدف پایبندی به لوازم زندگی مشترک و ارتباط زناشویی یا ضامنی برای حق طلاق زن است. در آموزه‌های دینی برای مهریه، مقدار معینی تعیین نشده‌است، بلکه این امر به توافق زن و مرد بستگی دارد. همچنین در نوع مهریه نیز محدودیتی وجود ندارد و هر چیزی که ارزش اقتصادی واجتماعی داشته باشد، می‌تواند مهریه قرار گیرد؛ همانند طلا، نقره، املاک، پول‌های رایج، لوازم زندگی و حتی آموزش قرآن یا آموزش مهارتی ویژه.

مهریه در ایران[ویرایش]

در بسیاری از اوقات، مهریهٔ دختران مسلمان ایرانی بر مبنای سکه‌های طلا تعیین می‌شود؛ از سال تولد دختر گرفته تا شمار ائمه یا سوره‌های قرآن کریم به عنوان تعداد سکه‌های مهریه دختران بریده می‌شود.[۲]

بر اساس تحقیقی در سال ۱۳۸۷ در مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه از بیش از ۱۲۰۰ زن و مرد متأهل بین ۱۸ تا ۴۰ سال در حدود ۱۲ استان ایران نشان داده که میانگین مهریه به اعلام زنان ۳۵۰ سکه طلا و به اعلام مردان ۲۶۰ سکه طلا است. این پژوهش از رشد سریع میانگین مهریه در دهه ۸۰ حکایت داشته به طوری‌که در عرض ۵ سال از میانگین ۳۰۰ سکه به ۴۵۰ سکه طلا رسیده‌است.[۳][۴][۵] البته مهریه‌هایی با مبنای ۱۲۴۰۰۰ سکه طلا هم دیده شده‌است.[۶]

در ایران برخی از مردان به علت ناتوانی در پرداخت مهریه زندانی می‌شدند.[۷] اما بنا بر قانون حمایت از خانواده ۱۳۹۱ که در اسفند ۹۳ اجرایی شد، ناتوانی در پرداخت مهریه های بالای ۱۱۰ سکه، مشمول زندان رفتن مرد نمی‌شود و زندانی شدن مرد با توافق طرفین و قسط بندی مهریه حذف می‌شود. همچنین در سال ۱۳۹۰ دیوان‌عالی کشور در رای وحدت رویه‌ای شماره ۷۲۲ پذیرش دادخواست اعسار به شکل دعوای تقابل را هم پذیرفت که به موجب آن فرآیند رسیدگی به اعسار به شدت تسریع یافته و امکان صدور دستور بازداشت بسیار کاهش پیدا کرد. منتقدان اشکالاتی از قبیل امکان دور زدن قانون، تضعیف ضمانت‌ اجرایی و قانونی مهریه، پنهان‌کاری و مخفی کردن اموال را بر این فرایند وارد کرده‌اند.[۸][۹][۱۰][۱۱]

در دیگر کشورها[ویرایش]

در عربستان، عرف مهریه ۱۴ هزار دلار است. در جمهوری آذربایجان، میانگین نرخ مهریه در حدود ۲۰۰۰ منات برآورد می‌شود. میانگین نرخ مهریه در میان اقوام مختلف کشور هند در حدود ۱۰۰ هزار تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار روپیه تعیین می‌شود. در ترکیه نیز نرخ مهریه به طور متوسط ۳۵ هزار لیر است. در مناطق مختلف چین در میان اقوام مختلف، نرخ مهریه حدود ۱۰۰ هزار یوان تخمین زده می‌شود. در عمان نرخ مهریه در حدود ۱۰ هزار ریال عمان است.[۱۲]

مهریه در اسلام[ویرایش]

براساس فلسفهٔ اولیهٔ تعیین مهریه، مهر نوعی هدیه، پیشکش، نحله، اعطای بدون عوض و از روی صداقت (صداق) به صورت نقدی با تاکید بر معادل و ویژگی معنوی و فرامادی آن بوده است. برخی منابع مانند تفسیر نمونه نتیجه می‌گیرند «صدُقاتهن» از ماده «صداق» است و بدان جهت به مهر «صداق» یا «صدُقه» گفته می‌شود که نشانه راستین بودن علاقه مرد و محبت او به زن است. همچنین کلمه «نحله» به گفتهٔ راغب اصفهانی از «نحل» به معنای زنبورعسل است؛ چون زنبورعسل بدون توقعی عسل خود را می‌بخشد، کلمه «نحله» دلالت دارد که فلسفهٔ مهریه، تقدیمی، پیش‌کشی، عطیه و هدیه است.[۱۳][۱۴][۱۵] بر اساس برخی منابع فقه اسلامی مانند جواهر الکلام، مهری که شوهر به زن می‌پردازد، در حقیقت، عوضِ حقِ بهره بردن از بضع (آلت زنانگی) است.[۱۶][۱۷]

در اسلام مهریه متعلق به خود زن است نه والدین و یا هر شخص دیگر.[۱۸]


مهریه در فقه و حقوق اسلامی سه نوع مهم دارد:[۱۹]


مهر المسمی[ویرایش]

مهر المسمی: مهری است که زن و شوهر قبل از انعقاد عقد نسبت به مقدار و میزان آن توافق نموده و آن را در عقد ذکر می‌کنند. تعیین میزان مهر مطابق ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی منوط به تراضی طرفین است و محدودیتی در این خصوص در قانون پیش‌بینی نشده‌است؛ و طبق ماده ۱۰۷۹ قانون مدنی، مهر باید بین طرفین تا حدی که رفع جهالت آنها بشود، معلوم باشد (ماده ۱۰۷۹ قانون مدنی).

شرایط مهر المسمی:

  • دارای ارزش مالی و اقتصادی باشد
  • قابل تملک و نقل و انتقال باشد
  • مشخص و معلوم باشد
  • معین و تصریح شده باشد
  • دارای منفعت عقلایی و مشروع باشد
  • شوهر قدرت تسلیم مهریه را داشته باشد

مهرالمثل[ویرایش]

اگر در زمان انعقاد عقد راجع به مهریه توافق نشده یا اینکه مهریه نوعی تعیین گردیده که مطابق قانون نبوده، ولی عمل زناشوئی بین زوجین رخ داده‌است، در این حالت بر اساس عرف و عادت محل و وضعیت خاص زوجه مانند تحصیلات، سن، شغل و امثال آن مهریه‌ای هم شأن زنان مشابه وی تعیین می‌گردد که به این نوع مهریه مهرالمثل می‌گویند.

مهرالمتعه[ویرایش]

در نکاحی که دائم بوده و مهریه ذکر نشده یا شرط عدم مهر شده باشد زوج به زوجه مطلقه خود که با او نزدیکی نکرده‌است مهریه‌ای پرداخت می‌کند و این مهریه اصطلاحاً مهرالمتعه گفته می‌شود.

تفویض مهر[ویرایش]

اگر در عقد تعیین مهر به یکی از زوجین یا شخص ثالثی واگذار شود صحیح است و به آن تفویض مهر گویند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. علیزاده، محمد. «مهریه در ادیان غیر اسلامی». دخت ایران، ۱ دی ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۲. 
  2. باغانی، علیرضا. «فعلاً سکه‌های خود را نفروشید». روزنامه همشهری (۱۲ بهمن ۱۳۸۳). بازبینی‌شده در ۶ فروردین ۱۳۸۸. 
  3. «میانگین مهریه زنان ایرانی ۲۶۰ تا ۳۵۰ سکه طلا». مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه. بازبینی‌شده در ۶ فروردین ۱۳۸۸. 
  4. «روند تورمی مهریه در چند سال اخیر چند برابر گذشته شده‌است». خبرگزاری ایرنا (۲۶ بهمن ۱۳۸۷). بازبینی‌شده در ۶ فروردین ۱۳۸۸. 
  5. «میانگین مهریه زنان ایرانی، ۲۶۰ تا ۳۵۰ سکه طلا». روزنامه جام‌جم (۱۵ بهمن ۱۳۸۷، شماره ۲۴۹۲). بازبینی‌شده در ۱۴ آبان ۱۳۸۸. 
  6. «مهریه ۱۲۴ هزار سکه‌ای و عواقب آن». وب‌سایت تابناک (۲۸ آذر ۱۳۸۷). بازبینی‌شده در ۶ فروردین ۱۳۸۸. 
  7. آمار تصادفات منجر به مرگ در جاده‌ها/آزادی ۶۷ هزار زندانی غیرعمد؛ الف-کد مطلب: ۱۷۹۰۱۷- ۲ اسفند ۱۳۹۱
  8. هدی عمید. «آیا مهریه در چرخه قوانین به مرز حذف شدن نزدیک می شود؟». زنان و قوانین در جوامع مسلمان. بازبینی‌شده در ۱۳ فروردین ۱۳۹۴. 
  9. «بدهکاران مهریه به زندان نمی‌روند». ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  10. «قانون جدید حمایت از خانواده اجرایی شد». جام جم، ۲ اسفند ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  11. «قانون حمایت از خانواده ابلاغ شد اما تکلیف ازدواج موقت و مهریه 110 سکه ای چه می شود؟». خبر آنلاین، ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  12. «عروس‌های ایرانی، رکورددار مهریه در آسیا!». سایت خبری تحلیلی افکار نیوز. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  13. «عروس‌های ایرانی، رکورددار مهریه در آسیا!». افکارنیوز، ۷ شهريور ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  14. سیدحسین اسحاقی. «بازشناسی مهریه در قاموس عرف وشرع». طوبی (حوزه علمیه)، اسفند ۱۳۸۴. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  15. عطیه گودرزی. «مهریه در اسلام». دخت ایران، ۰۱ دی ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  16. جواهر الکلام ج۳۱، ص۱۰۷
  17. ازاله بکارت در اثر معاینات پزشکی
  18. عطیه گودرزی. «مهریه در اسلام». دخت ایران، ۰۱ دی ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  19. عطیه گودرزی. «مهریه در اسلام». دخت ایران، ۰۱ دی ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۴. 
  • کتاب احکام، معارف مقدماتی، قسمت ازدواج

پیوند به بیرون[ویرایش]