اقوام ایرانیتبار
| جمعیت کلی |
|---|
| 160 – 190 میلیون نفر[۱] کشورهایی که مردم ایرانی در آنها زندگی می کنند: «ایران، افغانستان، ترکیه، عراق، پاکستان، سوریه، آذربایجان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، روسیه، قزاقستان، گرجستان، ارمنستان، عمان، چین(سینکیانگ)، هند، انگلستان، آلمان و ایالات متحده آمریکا». |
| منطقههای پرجمعیت |
| «ایران، فلات ایران، خاورمیانه، آناتولی، جنوب آسیا، آسیای مرکزی، قفقاز، آمریکای شمالی، اروپای غربی». |
| زبانها |
|
پارسی و زبانهای ایرانی که زیر شاخه زبانهای هند و ایرانی و زبانهای هند و اروپایی هستند. |
| دین و مذهب |
|
اکثریت: شیعه، سنی |
مردم ایرانی[۳] ، گروه قومی از تبار اقوام ایرانیزبان باستاناند و به یکی از زبانهای ایرانی گویش می کنند.[۴] این گروه قومی در سراسر فلات ایران٫ از هندوکش تا آناتولی مرکزی و از آسیای میانه تا دریای پارس) - منطقهای که ایران بزرگ یا ایرانزمین نامیده میشود[۵]، پراکنده شدهاند.
در نوشتههای تاریخی و ادبی، ایرانیان با کشیدن مرزهایی بین خود و بیگانگان خویش را از دیگران متمایز کردهاند. برای نمونه:
- ایران و انیران (در دوران ساسانیان)
- ایران و توران (در اساطیر)
- ایران و روم
- ایرانی و تازی (عجم و عرب)
- تاجیک (پارسیزبان) و ترک
- ایران و هند
- ایران و فرنگ (اروپا)[۶]
زمانی اقوام ایرانیزبان را میشد در سرتاسر اوراسیا از بالکان تا غرب چین پیدا کرد.[۷] بخش عمدهٔ اقوام ایرانیزبان کنونی و اقوام ایرانیتبار با هم مشترک است ولی تفاوتهایی نیز وجود دارد.همانگونه که مشخص است اقوام ایرانیتبار محدود به مرزهای کنونی کشور ایران نیستند.
بسیاری از اقوام ایرانیتبار خود ریشه در شاخهای از آریاییهای هندواروپایی شناخته شده به ایرانیها دارند.یافتههای باستان شناسی در مکانهایی مانند:روسیه٫ آسیای میانه و خاورمیانه اطلاعات کمی را درباره این که این اقوام چگونه میزیستهاند ارائه کردهاند.
اقوام ایرانی نقش بسیار مهمی را در تاریخ بازی کردهاند. مادها یکی از نخستین کشورها و امپراتوریهای چند ملیتی را تشکیل دادند و قبایل کوچرو سکاها-سرمتی بر زمینهای گستردهای از روسیه و بالکان حکم فرما بودهاند[۸][۹] و احتمالاً یک قبیله زنان جنگاور سرمتی الهام بخش اسطوره یونانی آمازونها بودهاند.[۱۰] همچنین پژوهشگران معتقداند آیینهای گوناگونی از مردمان ایرانی تبار مانند مزدیسنا و آیین مانی تاثیرات بسیار مهم فلسفی را بر مفاهیم یهودیت و مسیحیت داشتهاند[۱۱].
اقوام ایرانی باستان نیای مردمان بسیاری مانند: کردها، پشتونها، لرها، تاجیکها، بلوچها و... هستند.
محتویات |
[ویرایش] معنی و کاربرد
واژه ایرانی مشتق شده از ایران است که خود واژه ایران به معنی سرزمین آریاییها است.[۱۲][۱۳].خود واژه آریا در زبان نیاهندوایرانی به معانی بسیاری مانند: اصیل و شریف معنی شدهاست.
[ویرایش] آمارنگاری
| مردم | سرزمین | جمعیت |
|---|---|---|
| ایران٫ افغانستان٫ تاجیکستان ازبکستان (تاجیکها) و پاکستان |
۵۰ تا ۷۰ میلیون | |
| پشتونها | افغانستان و پاکستان | ۴۲ میلیون |
| کردها | ترکیه٫ ایران٫ عراق٫ ارمنستان٫ گرجستان٫ آذربایجان و سوریه | ۲۷ تا ۳۷ میلیون |
| آذریها | ایران٫ جمهوری آذربایجان٫ روسیه ٫ترکیه و گرجستان | ۲۰ تا ۳۰ میلیون |
| بلوچها | ایران٫ افغانستان و پاکستان | ۱۵ میلیون |
| کاسپیها (مازندرانیها و گیلکها) | ایران | ۵ تا ۱۰ میلیون |
| زازاها | ترکیه | ۳ تا ۴ میلیون |
| لرها و بختیاریها | ایران | ۱۰٫۳ میلیون |
| پامیریها | تاجیکستان٫ افغانستان و چین | ۰/۹ میلیون |
| تالشها | ایران و آذربایجان | ۰/۹ میلیون |
| آسیها | اوستیای شمالی-آلانیا (روسیه) ٫ اوستیای جنوبی (گرجستان)٫ مجارستان | ۰/۷ میلیون |
| ساریکولیها | سینکیانگ جنوبی (چین) | |
| یغنابیها | پیرامون رودخانه زرافشان (ازبکستان) | |
| پارسیان هند و ایرانیان هند | هند | ۰/۱ میلیون |
| واخیها | افغانستان ٫تاجیکستان و سینکیانگ | ۰/۰۵ میلیون |
[ویرایش] دین
- اسلام
- مهرپرستی
- یزدانپرستی
- بوداگرایی
- مانی
- مزدک
- زروانی
[ویرایش] زبانها
الف - زبانهای کهن ایرانی
در میان زبانهای کهن ایرانی، تنها دو زبان اوستایی و پارسی باستان از روی متون نوشته شده، شناخته شدهاند. قدیمترین بخش این نوشتهها مربوط به قرن ششم پیش از میلاد است. زبان اوستایی در شمال شرق ایران و پارسی باستان مثل دزفولی در جنوب غرب ایران استفاده میشد.[۱۴] بیشترین، زبانهای ایرانی کنونی از این دو زبان سرچشمه گرفتهاند.
ب - زبانهای میانه ایرانی
زبانهای میانه ایرانی، بطور کلی به دو دستهٔ شرقی و غربی تقسیم میشوند:
- ۲- غربی: پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی (پارسی میانه)[۱۵]
ج - زبانهای نو ایرانی
با آن که امروزه فارسی دری، زبان مشترک و رسمی سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان است، سایر زبانهای نو ایرانی، نیز به دو دستهٔ شرقی و غربی تقسیم میشوند:
[ویرایش] پانویس
- ↑
- Iran: Library of Congress, Library of Congress – Federal Research Division. "Ethnic Groups and Languages of Iran". http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf. Retrieved 2009-12-02. (Persian and Caspian dialects-65% Kurdish 8%-Luri/Bakhtiari 5%- Baluchi 2%):80% of the population or approximately 63 million people.
- Afghanistan: CIA Factbook Afghanistan: unting Pashtuns, Tajiks, Baluchs, 21 million
- Tajiks of Central Asia counting Tajikistan and Uzbekistan 10–15 million
- Kurds and Zazas of Turkey, Syria, Lebanon and Iraq based on CIA factbook estimate 22 million
- Pakistan counting Baluchis+Pashtus+Afghan refugrees based on CIA factbook and other sources: 35 million.
- Ossetians, Talysh, Tats, Kurds of the Caucasus and Central Asia: 1–2 million based on CIA factbook/ethnologue.
- Tajiks of China: 50,000 to 100,000
- Iranian speakers in Bahrain, the Persian Gulf , Western Europe and USA, 3 million.
- ↑ The Ossetians of the Caucasus are Orthodox Christians
- ↑ R.N Frye, "IRAN v. PEOPLES OF IRAN" in Encycloapedia Iranica. "In the following discussion of “Iranian peoples,” the term “Iranian” may be understood in two ways. It is, first of all, a linguistic classification, intended to designate any society which inherited or adopted, and transmitted, an Iranian language. The set of Iranian-speaking peoples is thus considered a kind of unity, in spite of their distinct lineage identities plus all the factors which may have further differentiated any one group’s sense of self."
- ↑ J. Harmatta in "History of Civilizations of Central Asia", Chapter 14, The Emergence of Indo-Iranians: The Indo-Iranian Languages, ed. by A. H. Dani & V.N. Masson, 1999, p. 357
- ↑ Frye, Richard Nelson, Greater Iran, ISBN 1-56859-177-2 p.xi: «... Iran means all lands and peoples where Iranian languages were and are spoken, and where in the past, multi-faceted Iranian cultures existed....»
- ↑ وبگاه دانشنامه ایرانیکا، سرواژههای «IRANIAN IDENTITY»
- ↑ Iranian languages - Britannica Online Encyclopedia
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Scythia
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Sarmatians
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Amazons
- ↑ Runciman, Steven (1982). The Medieval Manichee: A Study of the Christian Dualist Heresy. Cambridge University Press. ISBN 0-521-28926-2.
- ↑ Farsi, the most widely spoken Persian Language, a Farsi Dictionary, Farsi English Dictionary, The spoken language in Iran, History of Farsi Language, Learn Farsi, Farsi Transl...
- ↑ Iran - LoveToKnow 1911
- ↑ ««زبانهای ایرانی»». دانشنامهٔ بریتانیکا (انگلیسی).
- ↑ ««زبانهای ایرانی کهن و میانه»». سایت پایگاه تاریخ و فرهنگ ایران.
[ویرایش] منابع
Tracing European Founder Lineages in the Near Eastern mtDNA Pool The American Journal of Human Genetics, Volume 67, Issue 5, November 2000, Pages 1251-1276 Martin Richards, Vincent Macaulay, Eileen Hickey, Emilce Vega, Bryan Sykes, Valentina Guida, Chiara Rengo, Daniele Sellitto, Fulvio Cruciani, Toomas Kivisild, Richard Villems, Mark Thomas, Serge Rychkov, Oksana Rychkov, Yuri Rychkov, Mukaddes Gölge, Dimitar Dimitrov, Emmeline Hill, Dan Bradley, Valentino Romano, et al.
 |
این یک نوشتار خُرد پیرامون ایران است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
