مردمان آذری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آذری‌ها)
پرش به: ناوبری، جستجو
برای دیگر کاربردها، آذربایجانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.
آذربایجانی‌ها
Azərbaycanlılar, Azərilər
آذربایجانلیلار ,آذری لر
Azerigirls.JPG
کل جمعیت

۳۰ تا ۳۵ میلیون نفر[۱][۲]
نواحی با بیشترین جمعیت
 ایران ۱۱ تا ۱۴ میلیون [۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]
 جمهوری آذربایجان ۸٬۱۷۲٬۸۰۰ [۱۳]
 ترکیه ۸۰۰٬۰۰۰ [۱۴]
 روسیه ۶۲۱٬۸۰۰ [۱۵]
 گرجستان ۲۸۴٬۷۶۱ [۱۶]
 قزاقستان ۷۸٬۲۹۵ [۱۷]
 آلمان ۵۵٬۰۰۰ [نیازمند منبع]
 اوکراین ۴۵٬۲۰۰ [۱۸]
 ازبکستان ۴۴٬۴۰۰ [۱۹]
 ترکمنستان ۳۳٬۳۶۵ [۲۰]
 هلند ۱۸٬۰۰۰ [۲۱]
 قرقیزستان ۱۷٬۸۲۳ [۲۲]
 بریتانیا ۱۵٬۰۰۰ [۲۳]
 بلاروس ۶٬۳۶۲ [۲۴]
 ایالات متحده آمریکا ۵٬۵۵۳ [۲۵]
 کانادا ۳٬۴۶۵ [۲۶]
 لتونی ۱٬۶۹۷ [۲۷]
 اتریش ۱٬۰۰۰ [۲۸]
 استونی ۸۸۰ [۲۹]
 لیتوانی ۷۸۸ [۱۷]
زبان‌های رایج
ترکی آذربایجانی
ادیان و مذاهب
اکثریت شیعه; گروهای اقلیت سنی, مسیحیت, بهایی, وزرتشتی
گروه‌های نژادی مرتبط
دیگر مردمان ترک‌تبار, مردمان ایرانی‌تبار, مردمان قفقازی

مردمان آذری یا آذری‌ها[۳۰][۳۱][۳۲][۳۳] مردمانی با فرهنگ ایرانی[۳۴] هستند که بیشتر در شمال غربی ایران و جمهوری آذربایجان و همچنین در استانهای مرزی گرجستان و روسیه (داغستان) سکونت دارند. آذربایجانی‌ها (قبل جنگ آذربایجان – ارمنستان) در استانهای مرزی ارمنستان نیز ساکن بودند. آذری‌ها (به ترکی آذربایجانی: آذری لر Azərilər) عمدتاً با نام «ترکهای آذربایجانی» (به ترکی آذربایجانی: آذربایجان تورک لری Azərbaycan türkləri) شناخته می‌شوند.[۳۵][۳۶] آذری‌ها عمدتاً مسلمان شیعه هستند.[۳۷] آذری‌ها همچنین اقلیت بومی جمهوری داغستان (روسیه) هستند.[۳۸] آذری‌ها برخلاف واقع شدن در دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان یک گروه قومی را تشکیل می‌دهند.[۳۹] هرچند رشد فرهنگی متفاوت روسیه / شوروی و ایران در دو سده اخیر باعث بوجود آمدن تفاوتهایی میان آذربایجانی‌های ساکن ایران و جمهوری آذربایجان شده‌است. زبان ترکی آذربایجانی، آذربایجانی‌ها را به هم پیوند می‌دهد و به صورت دو طرفه توسط ترکمن‌ها، قشقایی‌ها، گاگااوزها و ترک‌های آناتولی (شامل ترکی استانبولی و ترکمن‌های عراق) که همه متعلق به شاخه اغوز زبان‌های ترک تبار هستند قابل فهم است.[۴۰][۴۱][۴۲] در پی دوره اول جنگ‌های ایران و روسیه در سالهای ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸ قفقاز که قسمتی از خاک ایران بود به خاک امپراطوری روسیه پیوست[۴۳] و بر اساس عهدنامه گلستان و ترکمنچای مرز دقیق ایران و روسیه مشخص شد.[۴۴][۴۵] بعدها در سال ۱۹۱۸ شکل گیری جمهوری دموکراتیک آذربایجان باعث بوجود آمدن کشور جمهوری آذربایجان شد.

آذری واژه‌ای است که از قرن دهم تاکنون برای اشاره به اقوام مختلفی که در این منطقه زیست می‌کردند، به کار رفته‌است.[۴۶]

جمعیت آذری‌های ایران در حدود ۱۶ درصد از جمعیت کل ایران[۴۷] و جمعیت آذربایجانیها در جهان از ۲۰[۴۸][۴۹] تا ۲۸ میلیون تن[۵۰][۵۱] برآورد می‌شود.

محتویات

پیشینه

امروزه بیشتر تاریخ شناسان بر این باورند که نام آذربایجان برگرفته از نام آتروپات یک ساتراپ (فرماندار) ایرانی است[۵۲][۵۳][۵۴][۵۵][۵۶] که در آتورپاتکان (آذربایجان امروزی) حکمرانی می‌کرده است.[۵۷][۵۸] نام امروزی آذربایجان حاصل ترکیب دو واژه فارسی باستان «آذر (آتور)» به معنی «آتش (مقدس)» و «آبادگان (آپاتکان)» به معنی «محل» است که «سرزمین آتشکده‌ها» یا «محافظت شده توسط آتش» معنی می‌دهد.[۵۹] «آذربایجان» شکل معرب شده «آتورپاتکان (آذربادگان)» می‌باشد. آذربایجان همواره شاهده ساکنان و حمله کنندگان گوناگونی همچون: آلبانی‌های بومی قفقاز، مادها، سکاها، ایرانی‌ها، یونانی‌ها، رومن‌ها (ایتالیایی‌ها)، خزرها، اعراب، ترک‌های اغوز، ترک‌های سلجوق، ارمنی‌ها و روس‌ها بوده است. آذربایجانی‌های باستان به زبان آذری باستان که از زبان‌های ایرانی و از شاخه زبان‌های هند و اروپایی است سخن می‌گفته‌اند.[۶۰] در قرن یازدهم در پی فتوحات سلجوقیان، قبیله‌های ترک‌های اغوز شروع به مهاجرت به قفقاز و آناتولی از فلات ایران کردند و سپس سیل مهاجرت قبیله‌های اغوز و ترکمن با هجوم مغولان شدت یافت.[۶۱] در این هنگام قبایل اغوز به گروه‌های کوچکتری تقسیم شدند، قسمتی از آنها که ــ که بیشتر سنی بودند ــ به آناتولی رفتند و در آنجا سکنی گزیدند و بقیه در قفقاز ماندند و بعدها به دلیل نفوذ صفویه مذهب خود را تغییر داده و شیعه شدند. برای مدت زمان زیادی آنها با نام «ترکمن» یا «ترکمان» شناخته می‌شدند. از قرن سیزده به بعد مردمان منطقه آذربایجان بر اساس هویت جدید شیعه و ترک‌های اغوز ترک سازی شده و به زبان ترکی حرف می‌زدند. هرچند قابل ذکر است تا قبل از اواخر قرن نوزده گویشوران زبان آذری باستان در مناطق دور افتاده همچون: هرزند، گالین گویا و روستاهای شهرود در خلخال و انرجان وجود داشتند و ترک سازی کامل مردمان آذربایجان بعد از این تاریخ می‌باشد. امروزه این مردمان ترک زبان، «آذربایجانی» شناخته می‌شوند. بر اساس گفته بریس ریباکو(تاریخ نویس روسی): «در رابطه با بوجود آمدن فرهنگ آذربایجان در قرون چهاردهم و پانزدهم پیش از هر چیزی باید به رابطه ادبیات و قسمت‌های دیگر فرهنگ توجه داشت که به طور اساسی با زبان پیوند خورده است، همانطور که حتی پس از ترک سازی، فرهنگ جمعیت محلی آذربایجان به صورت سنتی باقی‌ماند. هرچند حضور یک قشر عظیمی از ایرانیان در شکل گیری قوم آذربایجان تاثیر گذار بوده است. نخست وجود تعداد زیادی از کلمات ایرانی و عربی در زبان ترکی آذربایجانی و دوم استفاده از زبان‌های ترکی آذربایجانی و ترکی استانبولی در ایران به عنوان زبان میانجی. پس از استقلال جمهوری آذربایجان فرهنگ آذربایجان همواره رابطه نزدیکی را با فرهنگ‌های ایرانی و عربی به دلیل مذهب و سنت‌های تاریخی مشترک داشته است.»[۶۲]

تا پیش از حملهٔ مغول به ایران، مردم آذربایجان به زبانی تاتی‌تبار که آن را زبان آذری باستان می‌نامید، سخن می‌گفته‌اند.[۶۳][۶۴][۶۵] هنوز هم می‌توان باقی‌مانده این زبان را در همه جای آذربایجان ایران و جمهوری آذربایجان یافت. زبان ترکی در سده‌های پس از پاگیری اسلام در ایران، بر اثر مهاجرت تدریجی و متمادی ایل‌های ترک، به‌ویژه در آسیای صغیر جایگزین زبان‌های هند و اروپایی رایج در این منطقه شده‌است.

با توجه به تاریخ و مسیر کوچ ایل‌های ترک به آسیای صغیر از طریق آذربایجان می‌توان نتیجه گرفت که چیره گشتن زبان ترکی در آذربایجان امری تدریجی بوده‌است که مراحل آن را می‌توان بدینسان فهرست نمود:

  1. در دوران مغول‌ها که بیش‌تر سربازان آنان ترک بودند و آذربایجان را تختگاه خود قرار داده بودند، ترکان در آن ناحیه نفوذ یافتند. هرچند در این دوره هم در ابتدای نفوذ مغولان به این منطقه، آن‌ها تنها گروه کوچکی از ترکان را که در دشت مغان می‌زیستند، بیرون کردند.
  2. حکومت‌های ترکمنان آق‌قویونلو و قراقویونلو و اسکان آن‌ها در آذربایجان بیش از پیش موجب رونق زبان ترکی و تعضیف زبان‌های محلی شد.
  3. سپاه قزلباش که ترک بودند و پیش‌تر در آناتولی می‌زیستند تا آن‌که تیمور جمعی از روسای آنان را به بند کشید و آن‌گاه به‌دست خانقاه صفوی آزادشده و در خدمت صفویان قرار گرفتند و در آذربایجان ماندگار شدند.
  4. آذربایجان سال‌هایی در سیطره عثمانیان بود؛ به‌ویژه در روزگار ناتوانی دولت‌های مرکزی ایران.
  5. در دورهٔ قاجاریه مبلغان مذهبی مسیحی که در خدمت اهداف استعماری بودند، نقش مهمی در ترویج زبان ترکی در منطقه بازی کردند.[۶۶]

دوران باستان

تاریخ شناسان بر این باورند که آلبانی‌های قفقاز اولین ساکنان جمهوری آذربایجان بوده‌اند.[۵۷][۶۷] سکاها و به دنبال آنها مادها این منطقه را تصاحب کرده و امپراتوری خود را تا شمال رود ارس گسترش دادند.[۵۷] مادها یک امپراتوری عظیم را در سالهای ۹۰۰-۷۰۰ قبل از میلاد بنیان نهادند که در حدود ۵۵۰ سال پیش از میلاد با امپراتوری هخامنشی ادغام شد. در این دوران،دین زرتشتی در قفقاز و آتروپاتن (آذربایجان) رواج یافته بود. هخامنشیان تقریباً در سال ۳۳۰ پیش از میلاد از اسکندر مقدونی شکست خوردند اما به ساتراپ مادی «آتروپاتس» اجازه داده شد تا در قدرت باقی بماند. به دنبال افول سلوکیان در سال ۲۴۷ پیش از میلاد، پادشاهی باستان ارمنستان کنترل نواحی آلبانیای قفقاز را از سال ۱۹۰ پیش از میلاد تا ۳۸۷ پس از میلاد بدست گرفت.[۶۸][۶۹] آلبانی‌های قفقاز پادشاهی مستقل خود را در اولین سده قبل از میلاد بنیان نهادند. این پادشاهی در سال ۲۵۲ پس از میلاد توسط ساسانیان تسخیر شده و پادشاهی بصورت ایالت وابسته به امپراتوری ساسانی درآمد.[۵۷] پادشاه آلبانیای قفقاز «اورنایر» در سده چهارم بعد از میلاد دین رسمی ایالت آلبانیا را مسیحیت اعلام کرد و آلبانیا تا قرن هشتم مسیحی باقی‌ماند.[۷۰][۷۱] کنترل ساسانی‌ها با شکستشان از اعراب مسلمان در سال ۶۴۲ میلادی پایان یافت.[۷۲]

دوران پس از اسلام

عرب‌های مسلمان، ساسانیان و سپس امپراتوری روم شرقی را در قفقاز شکست دادند. آنها آلبانیای قفقاز را بعد از مقاومتشان توسط شاه جوانشیر در سال ۶۶۷ به صورت ایالت وابسته(ایالت غیرمستقل) درآوردند.[۵۷] در سده‌های نهم و دهم میلادی نویسنگان عرب از منطقه‌ای در بین رودهای ارس و کورا به نام اران(آلبانیای قفقاز/ آذربایجان) شروع به نام بردن کردند.[۵۷] در این هنگام اعراب از بصره و کوفه به آذربایجان آمدند و سرزمین‌هایی که توسط بومیان رها شده بود را تصاحب کردند. بنابراین اعراب از زمین داران تراز اول(بزرگ/قدرتمند) شدند.[۷۳] تغییر دین در آذربایجان کند بود بطوریکه ساکنان آذربایجان برای سالها در برابر تغییر دین مقاومت نشان دادند و ناخشنودی آذربایجانی‌ها با مهاجرت گروه‌های کوچکی از اعراب به شهرهایی همچون تبریز و مراغه بیشتر شد. این مهاجرت‌های اعراب باعث بوجود آمدن قیامی در آذربایجان توسط بابک خرمدین در سالهای ۸۱۶-۸۳۷ گشت.[۷۴] هرچند با مقاومت توده‌هایی از مردم در برابر اسلام، بیشتر آذربایجانی‌ها به اسلام تغییر دین دادند. بعدها پادشاهی‌های شدادی، روادی و ابن ساج در قرن‌های ۱۰ و ۱۱ بر قسمت‌هایی از آذربایجان حکمرانی کردند. در میانه‌های قرن یازدهم سلجوقیان تسلط اعراب را بر آذربایجان از بین بردند و امپراتوری عظیمی را بنیان نهادند که بیشتر نواحی غرب آسیا را در بر می‌گرفت. با سلطه سلجوقیان، ایلات اغوز شروع به کوچ به آذربایجان کردند و بدین گونه ترک سازی مردمان آذربایجان شروع شد.[۷۵][۷۶] فرهنگ ایرانی به حیات خود ادامه داد و شاعرانی همچون نظامی گنجوی در این دوران شکوفا شدند. سرگذشت حماسه‌های ترکی در شعرها پدیدار گشت که قدیمی ترین آنها ده ده قورقود است که به بیان تمثیلی وقایع ترک‌های اغوز در قفقاز و آسیای صغیر می‌پردازد.[۵۷] سلطنت ترک‌ها با حمله مغول‌ها دستخوش وقفه شد و ترک‌ها با سلطه تیمورلنگ به حاکمیت برگشتند، سپس قره قویونلوها و آق قویونلوها تا به حاکمیت رسیدن صفویان در سال ۱۵۰۱ قدرت را در دست داشتند.[۵۷][۷۳]

دوران معاصر

صفویان که از آذربایجان ایران برخاسته بودند و تا سال ۱۷۲۲ به حکومت ادامه دادند توانستند ایرانی نوین را پایه گذاری کنند.[۷۷][۷۸][۷۹] موفقیت‌های آنها در ساخت ساختمان‌های دولتی، معماری و دانش چشمگیر بود. دولت صفویه به دلیل فساد داخلی و فشارهای خارجی از طرف دولت‌های روسیه و در افغانستان دولت هوتکیان رو به افول گذاشت. صفویان مذهب شیعه را که قسمت مهمی از هویت ملی آذربایجانی‌های ایران و بیشتر آذربایجانی‌های ساکن جمهوری آذربایجان است ترویج و گسترش دادند. صفویان هنر و فرهنگ (ادب) را ترویج دادند، شاه عباس یکم فضای روشنفکرانه‌ای را در ایران بوجود آورد، بطوریکه بسیاری دانشمندان از این دوران به عنوان «دوران جدید طلایی (شکوفایی) ایران» یاد می‌کنند.[۸۰] شاه عباس یکم اصلاحات پایه‌ای در دولت و ارتش ایجاد کرد و به نیازهای مردم عادی رسیدگی نمود.[۸۰] او سعی کرد اوضاع داخلی را با استفاده از شیعه گری ثبات ببخشد[۷۳]. پس از سقوط صفویه، برای مدت کوتاهی عثمانی‌ها قسمتهایی از خاک ایران را اشغال کردند. نادر شاه افشار که در آن زمان حاکم خراسان بود افغان‌ها را شکست داد و ایران را دوباره فتح کرد. بعد از افشاریه سلطنت کوتاه کریم خان فرا رسید و بعد از زندیه سلسله قاجاریه در سال ۱۷۷۹ بر آذربایجان و ایران شروع به حکومت کرد.[۵۷] در این زمان روس‌ها تهدید بزرگی برای اراضی ایران در قفقاز به حساب می‌آمدند. جنگ‌های ایران و روسیه در قرن هجدهم شروع شد و در اوایل قرن نوزدهم با دو قرارداد گلستان در سال ۱۸۱۳ و ترکمن چای در سال ۱۸۲۸ که منطقه قفقاز را رسماً از ایران به امپراتوری روسیه می‌داد پایان یافت.[۵۹] نقش آذربایجان بر انقلاب مشروطه ایران انکار ناپذیر است. بزرگترین شخصیت‌های انقلابی ستارخان[۸۱] و باقرخان هردو آذربایجانی بودند. انقلاب مشروطه ایران سلسله قاجاریه را که امتیاز تنباکو و نفت را به امپراتوری بریتانیا داده بودند و اراضی ایران را به امپراتوری روسیه واگذار کرده بودند متزلزل کرد. مجلس ایران با تلاشهای مشروطه خواهان شروع به کار کرد. در برخی مناطق جنبش مشروطه با شورش رعایا (کشاورزان) علیه تنها حامیان داخلی سلطنت یعنی اربابان (زمین داران) و مالیات بگیران همراه بود. روزنامه‌های دموکراسی طلب شروع به کار کردند و روشنفکران ایرانی با دیدن شهرهایی همچون پاریس و پتروگراد شروع به نوگرایی کردند. شاه قاجار و مشاوران انگلیسی اش به انقلاب مشروطه تاختند ولی عمر سلسله قاجاریه رو به پایان بود. آخرین شاه قاجار با یک کودتای نظامی توسط رضاخان که یک فرمانده قدیمی نیروهای قزاق بود و توسط سزارهای روس به فرماندهی رسیده بود تا از شاه قاجار و منافع روسیه محافظت کند، برکنار شد. در پی یکسان سازی ایران، در حالی که نیمی از جمعیت ایران را اقلیت‌های قومی تشکیل می‌دادند، رضاشاه ممنوعیت زبان ترکی آذربایجانی را در مدارس، تئاترها، مراسم مذهبی و کتب اعلام کرد.[۸۲] در پی برکناری رضاشاه در سپتامر ۱۹۴۱، نیروهای شوروی کنترل نواحی آذربایجان را بدست گرفتند و فرقه دموکرات آذربایجان به رهبری سید جعفر پیشه وری را به سر کار آوردند[۸۳]. نگرانی‌های ایالات متحده آمریکا و بریتانیا از ادامه حضور نیروهای روس در آذربایجان بعد از جنگ جهانی دوم باعث خروج نیروهای روس از خاک آذربایجان در اواخر سال ۱۹۴۶ شد. بلافاصله بعد از خروج نیروهای روس از آذربایجان، دولت ایران کنترل آذربایجان را دوباره بدست گرفت. پروفسر گری هس در این باره گفته‌است: "در ۱۱ دسامبر نیروهای ایران وارد تبریز شدند و دولت پیشه وری به سرعت فروپاشید. البته آذربایجانی‌ها از ورود نیروهای ایرانی شورمندانه استقبال کردند چون تهران را بر مسکو ترجیح می‌دادند. صرفنظر کردن شوروی از آذربایجان احتمالاً به عوامل گوناگونی بود، از جمله می‌توان به تمایل آذربایجانی‌ها و امتیاز نفت که در دراز مدت برای دولت شوروی باقی می‌ماند نام برد"[۸۴] درحالی که آذربایجانی‌های ایران با اجتماع ایران آمیخته شدند، خویشاوندان آنها در جمهوری آذربایجان پس از ۷۰ سال حاکمیت شوروی به استقلال کوتاهی در سال‌های ۱۹۱۸-۱۹۲۰ رسیدند، آذربایجانی‌های جمهوری آذربایجان در اکتبر ۱۹۹۱ استقلال خود را دوباره باز یافتند و سپس گرفتار جنگ قره باغ با همسایه خود، ارمنستان شدند.

نژاد

مطالعات ژنتیکی نشان داده که آذربایجانی‌های قفقاز هم از نظر میتوکندری دی‌ان‌ای، که فقط از مادر منتقل می‌شود و هم از نظر کروموزوم ایگرگ، که فقط از پدر به ارث می‌رسد، به همسایگان جغرافیایی خود یعنی اقوام قفقازی (گویشوران به زبان‌های قفقازی) شبیه‌ترند تا به خویشان زبانی خود یعنی اقوام ترک‌تبار در نقاط دیگر. مطالعات ژنتیکی دیگر در مورد ارمنی‌ها قوم همسایه هندواروپایی زبان آذربایجانی‌ها هم نشان داده که شباهت ژنتیکی آن‌ها هم در نسب مادری و هم در نسب پدری به همسایگان قفقازی بیشتر از هم‌زبانان هندواروپایی است. خصوصیات ژنتیکی قفقازی‌ها نیز در مجموع چیزی بین اروپائی‌ها و ساکنان خاورمیانه‌است که نسب مادری شباهت بیشتری را به اروپائی‌ها و نسب پدری شباهت بیشتری را به خاورمیانه‌ای‌ها نشان می‌دهد. این نتایج ایده جابجایی زبانی آذربایجانی‌ها را تقویت می‌کند و نشان می‌دهد که گروه‌های مهاجر آن قدر کوچک بوده‌اند که سهم ژنتیکی آن‌ها در جمعیت فعلی قابل مشاهده نیست.[۸۵]

در منابع بسیاری آذربایجانی‌ها به خاطر زبان ترک تبارشان جزوه مردمان ترک تبار به حساب می‌آیند.[۸۶][۸۷][۸۸] هرچند باور دانشمندان بر این است که آذربایجانی‌های امروز از نسل آلبانی‌های قفقاز[۸۹][۹۰] و اقوام ایرانی تباری هستند که در قفقاز و شمال ایران قبل از ترک سازی می‌زیستند. مورخان از جمله ولادیمیر مینورسکی در باره ترک سازی مردمان قفقاز و ایرانی‌ها می‌نویسد: «در اویل قرن یازدهم ورود قبایل اغوز ابتدا به صورت گروه‌های کوچک و سپس در دسته‌های بزرگ در دوران سلجوقیان شروع شد. در نتیجه جمعیت آذربایجان و قفقاز جنوبی ترک شدند و خصوصیاتی همچون ورود اصوات فارسی و عدم رعایت هم آوایی در بعضی کلمات وارد شده غیر ترکی در زبان ترکی آذربایجانی دیده می‌شود.»[۹۱] بنابراین مهاجرت ترک‌ها و ترک سازی باعث بوجود آمدن هویت جدید آذربایجانی‌ها شد.

ترک‌سازی

در زمان سلجوقیان اولین اقوام ترک به صورت عمده وارده آذربایجان شدند.[۹۲] مهاجرت ترکهای اغوز از ترکمنستان تا زمان حکومت مغولان ادامه یافت به طوری که بسیاری از نیروهای ایلخانان ترک بودند. در زمان صفویان ترکسازی آذربایجان با نفوز قزلباشها افزایش یافت. واژه آذربایجان از واژه کهن ولایت «آدرباییجان» مشتق شده و بیانگر این است که با تغییر زبان، اسامی محلی هر چند با تغییرات اندکی از ترک سازی جدا ماندند.[۹۳]

فرهنگ

آذربایجانی‌ها با سایر مردم ایران از دید فرهنگی نزدیکی دارند، دی‌ان‌ای ساکنین بومی منطقه تفاوتی با یکدیگر ندارد،[۹۴][۹۵] و مذهب آنان شیعه است که آنان را از دیگر ترک‌زبانان که سنی هستند متمایز می‌گرداند. علاوه بر این به همراه دیگر اقوام ایرانی نوروز، سال نو را با شکوه جشن می‌گیرند.

آذربایجان موسیقی متفاوتی با دیگر مناطق ایران دارد، بسیاری از رقص‌ها و آوازهای محلی (رقص لزگی،...) همچنان اجرا می‌شوند. اگرچه ترکی آذربایجانی زبان رسمی در ایران نیست ولی به آسانی در بسیاری از مکالمات از آن استفاده می‌شود.[نیازمند منبع]

جدایی قفقاز از ایران

در پی جنگ‌های ایران و روسیه در سده‌های ۱۲ و ۱۳ هجری خورشیدی، مناطقی از ایران در قفقاز (بعضی صرفاً تحت کنترل اسمی) از ایران جدا شده و به امپراتوری روسیه پیوسته شدند[۹۶] و این موضوع شامل کشور کنونی جمهوری آذربایجان نیز می‌شود.

عهدنامه‌های گلستان در سال ۱۱۹۲ (۱۸۱۳) و ترکمان‌چای در سال ۱۲۰۷ (۱۸۲۸) سرحد مرز ایران و روسیه را معین کردند. در پی این موضوع و جدایی مردم آذربایجان، مردم جمهوری آذربایجان بیشتر سکولار شدند و مسلمانان مذهبی بیشتر در آذربایجان زندگی می‌کنند. در پی استقلال جمهوری آذربایجان از شوروی در سال ۱۳۷۰، علاقهٔ مردم به مذهب و روابط دوطرفه بیشتر شده‌است.

جمعیت آذربایجانی‌ها در کشورهای مختلف

تصاویری از مشاهیر آذربایجان

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Joshua Project - Azerbaijani People Cluster Great Commission Status
  2. ↑ Sela, Avraham (2002). The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East. Continuum. p. 197. ISBN 0826414133. http://books.google.com/books?ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&ct=result&id=YJwsAQAAIAAJ&dq=30+million+South+Azerbaijan&q=30-35. "30–35 million" 
  3. ↑ Library of Congress – Federal Research Division (May 2008). "Country Proپرونده: Iran". Library of Congress. http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf. Retrieved 13 January 2012. "16% of 70 million [11.2 million]" 
  4. ↑ Kjeilen, Tore. "Iran/Peoples". Looklex Encyclopedia. http://looklex.com/e.o/iran.peoples.htm. Retrieved 13 January 2011. "Azerbaijanis 12,000,000 17.0%" 
  5. ↑ "Iran". CIA: The World Factbook. CIA. 14 November 2011. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People. Retrieved 13 January 2012. "16% of 77,891,220 [12.5 million]" 
  6. ↑ Swietochowski, Tadeusz; Collins, Brian C. (1999). Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. p. 28. ISBN 0-8108-3550-9. "15 million (1999)" 
  7. ↑ Terror Free Tomorrow (May 2009). "Results of a New Nationwide Public Opinion Survey of Iran before the June 12, 2009 Presidential Elections". بنیاد آمریکای نوین. http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf. "21.6% of 70,495,782 [15.2 million]" 
  8. ↑ Minahan, James (2002). Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z. Greenwood Publishing Group. p. 1765. ISBN 9780313323843. http://books.google.com/books?id=Zu5GpDby9H0C&pg=PA1765. "Approximately (2002e) 18,500,000 Southern Azeris in Iran, concentrated in the northwestern provinces of East and West Azerbaijan. It is difficult to determine the exact number of Southern Azeris in Iran, as official statistics are not published detailing Iran's ethnic structure. Estimates of the Southern Azeri population range from as low as 12 million up to 40% of the population of Iran – that is, nearly 27 million." 
  9. ↑ Shaffer, Brenda (2003). Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity. MIT Press. pp. 221–225. ISBN 0-262-19477-5. "There is considerable lack of consensus regarding the number of Azerbaijanis in Iran ... Azerbaijani student groups in Iran claim that there are 27 million Azerbaijanis residing in Iran." 
  10. ↑ Olson, Robert W. (2004). Turkey-Iran relations, 1979-2004: revolution, ideology, war, coups and geopolitics. Mazda. p. 76. ISBN 1568591144. http://books.google.com/books?id=HxItAQAAIAAJ&q=%22Southern+Azerbaijan%22+30+million&dq=%22Southern+Azerbaijan%22+30+million&hl=en&ei=IJ6QTrKLPIak8QOyrvAp&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CFwQ6AEwCQ. "... in Ankara, Johragani denounced 'Persian' chauvinism and Iran's violation of human rights against the '30 million Azeris of Iran'." 
  11. ↑ Brown, E. K.; Asher, R. E. ; Simpson, J. M. Y. (2006). Encyclopedia of Language & Linguistics, Volume 1 (2 ed.). p. 635. ISBN 0080442994. http://books.google.com/books?id=7T0OAQAAMAAJ&q=southern+azerbaijan+%2230+million%22&dq=southern+azerbaijan+%2230+million%22&hl=en&ei=m_bVTsWaCcjNswbr7cTGDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDIQ6AEwAQ. "Azerbaijani speakers in Iran are more numerous than those in Azerbaijan (13 to 30 million in northern Iran, 6 million in the Republic of Azerbaijan)." 
  12. ↑ Alieva, Leila (2007). "Promoting Cooperation and Integration in the Wider Black Sea Area". In Volten, Peter M. E. ; Tashev, Blagovest. Establishing security and stability in the wider Black Sea area: international politics and the new and emerging democracies. IOS Press. p. 157. ISBN 158603765X. http://books.google.com/books?id=mVQdN7Ryu4YC&pg=PA157. "... large number of Azerbaijanis (30 million in northern Iran and 8 million in present Azerbaijan), ..." 
  13. ↑ "Population by ethnic groups". The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. 2009. http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls. Retrieved 17 January 2012. 
  14. ↑ Kjeilen, Tore. "Turkey: Peoples". Looklex Encyclopedia. http://looklex.com/e.o/turkey.peoples.htm. Retrieved 17 January 2011. "Azerbaijanis 800,000 1.1%" 
  15. ↑ "Итоги переписи". 2002 census. Russian Federation State Statistics Service. 2004. http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463. Retrieved 17 January 2012. 
  16. ↑ "Ethnic groups by major administrative-territorial units" (pdf). 2002 census. National Statistics Office of Georgia. http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf. Retrieved 17 January 2012. 
  17. ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ "Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence". United Nations Statistics Division. http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table4.xls. Retrieved 17 January 2012. 
  18. ↑ "About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001". Ukraine Census 2001. State Statistics Committee of Ukraine. http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/. Retrieved 17 January 2012. 
  19. ↑ "The National Structure of the Republic of Uzbekistan". Umid World. 1989. http://www.arbuz.com/Umid/Main/Uzbekistan/Population/population.html. Retrieved 17 January 2012. 
  20. ↑ "Всесоюзная перепись населения ۱۹۸۹ года. Национальный состав населения по республикам СССР" (in Russian). Демоскоп Weekly. 1–22 January 2012. http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14. Retrieved 17 January 2012. 
  21. ↑ "The Kingdom of the Netherlands: Bilateral relations: Diaspora" (pdf). Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs. http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Netherlands.pdf. Retrieved 17 January 2012. 
  22. ↑ "۵٫۰۱٫۰۰٫۰۳ Национальный состав населения" (in Russian) (pdf). National Statistical Committee of Kyrgyz Republic. 2011. http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf. Retrieved 17 January 2012. 
  23. ↑ Oguz-Gassanly, Murad (2001). "Azeri Diaspora. The Case of the United Kingdom". Azeri Voice. http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Jwobw381IYMJ:www.angelfire.com/az3/AzeriVoice/newsletter2.doc+%22azeris+in+britain%22&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=uk. Retrieved 17 January 2012. 
  24. ↑ "Population Census 1999". National Statistical Committee of the Republic of Belarus. http://belstat.gov.by/homep/en/census/p5.php. Retrieved 18 January 2012. 
  25. ↑ "First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000". U.S. Census Bureau. http://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls. Retrieved 18 January 2012.  This number includes both primary and secondary ancestry.
  26. ↑ "Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories - 20% sample data". Statistics Canada. 10 June 2010. http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000. Retrieved 18 January 2012.  In the 2006 census, 1,480 people indicated 'Azeri'/'Azerbaijani' as a single response and 1,985 as part of multiple origins.
  27. ↑ Poleshchuk, Vadim (March 2001). "Accession to the European Union and National Integration in Estonia and Latvia" (pdf). http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/report_8.pdf. Retrieved 18 January 2012. "232 citizens" 
  28. ↑ "The Republic of Austria: Bilateral relations" (pdf). Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs. http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Austria.pdf. Retrieved 18 January 2012. 
  29. ↑ /I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1 "Population Census of 2000". Statistics Estonia. http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC226&ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+COMMAND+OF+FOREIGN+LANGUAGES+AND+CITIZENSHIP&path=.. /I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1. Retrieved 19 January 2012.  Select "Azerbaijani" under "Ethnic nationality".
  30. ↑ «رابطه هویت ملی و قومی در بین دانشجویان آذری، کرد و عرب دانشگاه های دولتی ایران». نشریه مطالعات ملی (بازنشر در پایگاه مجلات تخصصی نور)، 1388 - شماره 39. 
  31. ↑ «ارزیابی هوش گروهی از کودکان آذری با مقیاس های گوداینف- هریس و ماتریس های پیشرونده ریون». نشریه روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران (بازنشر در پایگاه مجلات تخصصی نور)، پاييز و زمستان 1379 - شماره 61. 
  32. ↑ «سرگذشت نامه های آذری ها». پایگاه مجلات تخصصی نور. 
  33. ↑ «نوروز در گرجستان». پایگاه مجلات تخصصی نور. «جامعه گرجستان ترکیبی از حدود 07 درصد گرجی و بیش از 03 درصد اقوام آبخازیایی،اوستیایی،آذری، …» 
  34. ↑ واشینگنون پست - آذربایجان
  35. ↑ Helena Bani-Shoraka. "Language Policy and Language Planning: Some Definitions" in Annika Rabo, Bo Utas. The Role of the State in West Asia, Swedish Research Institute in Istanbul, 2005, ISBN 91-86884-13-1, 9789186884130, p. 144
  36. ↑ Stephan Thernstrom, Ann Orlov, Oscar Handlin. Harvard Encyclopedia of American ethnic groups, Harvard University Press, 1981, p. 171, quote: In their homeland the Azerbaijanis, or Azerbaijani Turks as they are sometimes called...
  37. ↑ Robertson, Lawrence R. (2002). Russia & Eurasia Facts & Figures Annual. Academic International Press. p. 210. ISBN 0875691994, 9780875691992. http://books.google.com/books?id=ye1oAAAAMAAJ. 
  38. ↑ "ПОСТАНОВЛЕНИЕ ГОССОВЕТА РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН ОТ 18.10.2000 N 191 О КОРЕННЫХ МАЛОЧИСЛЕННЫХ НАРОДАХ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН". lawru.inf. http://lawru.info/base89/part7/d89ru7364.htm. 
  39. ↑ "Azerbaijani", Encyclopædia Britannica,Russian suzerainty of Azerbaijan. Retrieved 7 June 2006.
  40. ↑ Suny, Ronald G.; Nichol, James; Slider, Darrell L. (1996). Armenia, Azerbaijan, and Georgia. DIANE Publishing. p. 105. ISBN 0788128132, 9780788128134. http://books.google.com/books?id=B2W1YOG3N10C&pg=PA105. 
  41. ↑ سرواژه‌های Turkish ,Azerbaijani ,Turkmen,Uzbek,Kazakh,http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=67&menu=004
  42. ↑ دنیس سینیور-مجموعه زبانهای اورال-آلتایی صفحه ۹۰
  43. ↑ "Azerbaijan"[پیوند مرده], MSN Encarta. Retrieved 25 January 2007. Archived 2009-10-31.
  44. ↑ Sidney Harcave, Russia, a history, Edition: 6, Lippincott, 1968, Page 267
  45. ↑ Pirouz Mojtahed-Zadeh, Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 15 Neighbors in the Middle East...by a Number of Renowned Experts in the Field, Universal-Publishers, 2007, ISBN 1-58112-933-5, 9781581129335, Pages 372
  46. ↑ Caferoğlu, A.. “Ādharī”. In Encyclopaedia of Islam. vol. 1, A–B. 2nd ed. Leiden: E. J. Brill, 1986. 192–194. ISBN ‎90-04-08114-3. 
  47. ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html Ethnic groups: Azeri 16%
  48. ↑ اتنولوگ؛ جمعیت آذربایجانیهای ایران
  49. ↑ اتنولوگ؛ جمعیت جمهوری آذربایجان شامل تمام گروههای قومی
  50. ↑ سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا؛ جمعیت و گروههای قومی در ایران
  51. ↑ سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا؛ جمعیت و گروههای قومی جمهوری آذربایجان
  52. ↑ Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States by James Minahan, published in 2000, page 20
  53. ↑ Lendering, Jona. "Atropates (Biography)". Livius.org. Archived from the original on October 29, 2007. http://web.archive.org/web/20071029173948/http://www.livius.org/as-at/atropates/atropates.htm. Retrieved 2007-12-10. 
  54. ↑ Chamoux, Francois. Hellenistic Civilization. Blackwell Publishing, published 2003, page 26
  55. ↑ Bosworth, A.B. , and Baynham, E.J. Alexander the Great in Fact and Fiction. Oxford, published 2002, page 92
  56. ↑ Encyclopædia Iranica, "Azerbaijan: Pre-Islamic History", K. Shippmann
  57. ↑ ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ ۵۷٫۲ ۵۷٫۳ ۵۷٫۴ ۵۷٫۵ ۵۷٫۶ ۵۷٫۷ ۵۷٫۸ Historical Dictionary of Azerbaijan by Tadeusz Swietochowski and Brian C. Collins. The Scarecrow Press, Inc. , Lanham, Maryland (1999), ISBN 0-8108-3550-9. Retrieved 7 June 2006.[نیازمند صفحه]
  58. ↑ Azerbaijan: ethnicity and the... - Google Books. Books.google.ca. http://books.google.ca/books?id=MybbePBf9YcC&dq=azeri&printsec=frontcover&source=in&hl=en&ei=NraQSb_-B5C4MuOStakL&sa=X&oi=book_result&resnum=18&ct=result#PPA7,M1. Retrieved 2009-06-29. [نیازمند صفحه]
  59. ↑ ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ The Azerbaijani Turks: Power and Identity under Russian Rule by Audrey Altstadt. Hoover Institution Press (1992), ISBN 0-8179-9182-4. Retrieved 7 June 2006.[نیازمند صفحه]
  60. ↑ "Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-vii. Retrieved 2009-03-03. 
  61. ↑ "Encyclopaedia Iranica. C. E. Bosworth. Arran". Iranicaonline.org. Archived from the original on March 11, 2008. http://web.archive.org/web/20080311125907/http://www.iranica.com/newsite/articles/v2f5/v2f5a010.html. Retrieved 2009-06-29. 
  62. ↑ »“History of the East” (“Transcaucasia in XI-XV centuries” in Rostislav Borisovich Rybakov (editor), History of the East. 6 volumes. v. 2. “East during the Middle Ages: Chapter V. , 2002. – ISBN 5-02-017711-3. http://gumilevica.kulichki.com/HE2/he2510.htm)".
  63. ↑ آذری یا زبان باستان آذربایجان، احمد کسروی
  64. ↑ The original sedentary population of Azarbayjan consisted of a mass of peasants and at the time of the Arab conquest was compromised under the semi-contemptuous term of Uluj(“non-Arab”)-somewhat similar to the raya(*ri’aya) of the Ottomon empire. The only arms of this peaceful rustic population were slings, see Tabari, II, ۱۳۷۹-۸۹. They spoke a number of dialects (Adhari, Talishi) of which even now there remains some islets surviving amidst the Turkish speaking population. It was this basic population on which Babak leaned in his revolt against the caliphate. V. Minorsky, Studies in Caucasian history, Cambridge University Press, 1957, pg ۱۱۲
  65. ↑ Lazard, Gilbert ۱۹۷۵, “The Rise of the New Persian Language” in Frye, R. N. , The Cambridge History of Iran, Vol. 4, pp. ۵۹۵-۶۳۲, Cambridge: Cambridge University Press. pp 599 Azarbaijan was the domain of Adhari, an important Iranian dialect which Masudi mentions together with Dari and Pahlavi.
  66. ↑ برای مطالعهٔ بیش‌تر در این مورد و اطلاع از گستردگی زمانی و جغرافیایی زبان فارسی در آذربایجان به کتاب «مطالعاتی در تاریخ فرهنگ و زبان آذربایجان» اثر فیروز منصوری مراجعه شود.
  67. ↑ Azerbaijan, US Library of Congress Country Studies. Retrieved 7 June 2006.
  68. ↑ "Armenia-Ancient Period", US Library of Congress Country Studies. Retrieved 23 June 2006.
  69. ↑ Strabo, "Geography", Perseus Digital Library, Tufts University. Retrieved 24 June 2006.
  70. ↑ "Albania", Encyclopaedia Iranica, p. 807. Retrieved 15 June 2006.
  71. ↑ "Voices of the Ancients: Heyerdahl Intrigued by Rare Caucasus Albanian Text" by Dr. Zaza Alexidze[پیوند مرده], Azerbaijan International, Summer 2002. Retrieved 7 June 2006.
  72. ↑ "Islamic Conquest", Library of Congress...
  73. ↑ ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ ۷۳٫۲ A History of Islamic Societies by Ira Lapidus, p. 48. Cambridge University Press, Cambridge (1988), ISBN 0-521-77933-2. Retrieved 7 June 2006.
  74. ↑ The Prophet and the Age of the Caliphates by Hugh Kennedy, p. 166. Longman Group, London (1992), ISBN 0-582-40525-4. Retrieved 7 June 2006.
  75. ↑ "Azerbaijan: Early History", Library of Congress...
  76. ↑ Turkic Languages: Classification - Encyclopædia Britannica. Retrieved 8 June 2006.
  77. ↑ The Safavid Empire, University of Calgary. Retrieved 8 June 2006.
  78. ↑ Shi'a: The Safavids[پیوند مرده], Washington State University. Retrieved 8 June 2006.
  79. ↑ Safavid Empire 1502–1736, Iran Chamber. Retrieved 19 June 2006.
  80. ↑ ۸۰٫۰ ۸۰٫۱ Kathy Sammis, Focus on World History: The First Global Age and the Age of Revolution, pg 39.
  81. ↑ "Sattar Khan". Iranchamber.com. http://www.iranchamber.com/history/sattarkhan/sattar_khan.php. Retrieved 2009-06-29. 
  82. ↑ Tadeusz Swietochowski, Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition (ISBN 0-231-07068-3)
  83. ↑ "New Evidence on the Iran Crisis 1945-46". Cold War International History Project Bullet 12/13. Wilsoncenter.org. p. 309. http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/CWIHPBulletin12-13_p4.pdf. 
  84. ↑ "Gary. R. Hess Political Science Quarterly, Vol. 89, No. 1 (March 1974)" (PDF). http://www.azargoshnasp.net/recent_history/atoor/theiraniancriris194546.pdf. Retrieved 2010-05-29. 
  85. ↑ http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Y-paper.pdf
  86. ↑ "Azerbaijan: People"[پیوند مرده], Encyclopædia Britannica. Retrieved 11 June 2006.
  87. ↑ An Introduction to the History of the Turkic Peoples by Peter B. Golden. Otto Harrasowitz (1992), ISBN 3-447-03274-X. Retrieved 8 June 2006.
  88. ↑ »Turkic Peoples", Encyclopedia Americana, volume 27, page 276. Grolier Inc. , New York (1998) ISBN 0-7172-0130-9. Retrieved 8 June 2006.
  89. ↑ Kobishchanov, Yuri et al. Axum. Pennsylvania State University Press, 1979; p. 89
  90. ↑ Ronald G. Suny: What Happened in Soviet Armenia? Middle East Report, No. 153, Islam and the State. (Jul.  – Aug. , 1988), pp. 37–40.
  91. ↑ Minorsky, V. ; Minorsky, V. "(Azarbaijan). Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill
  92. ↑ An Introduction to the History of the Turkic Peoples pp. 385-6
  93. ↑ "The spread of Turkish in Azerbaijan", Encyclopaedia Iranica,. Retrieved 11 June 2006.
  94. ↑ «Maziar Ashrafian Bonab» — دانشکده ژنتیک کمبریج[پیوند مرده]
  95. ↑ «Cambridge بررسی ریشه اقوام ایرانی» — خبرگزاری ایسنا,
  96. ↑ «VI History» ‎(فارسی)‎. دانشنامهٔ انکارتا، ‏۴ مرداد ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ‏۴ مرداد ۱۳۸۷. 
  97. ↑ Ethnologue report for Iran
  98. ↑ [http://looklex.com/e.o/iran.peoples.htm Iran / Peoples - LookLex Encyclopaedia ۱۶ میلیون نفر
  99. ↑ Azerbaijani (people) - Britannica Online Encyclopedia
  100. ↑ Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran.» CENTRAL ASIAN SURVEY]. ۲۷. ۱ (۲۰۰۸): p46. با اشاره به: آمارگیری از وضعیت اجتماعی اقتصادی خانوار، تهران، مرکز آمار ایران، ۱۳۸۲. بنا بر این منبع: در آمارگیری سال ۱۳۸۱/۲۰۰۲ در ایران، ۲۳٫۳ درصد از ایرانیان زبان مادری خود را ترکی آذربایجانی عنوان کردند. جمعیت ایران در آن سال ۶۶٬۶۲۲٬۷۰۴ نفر برآورد شده‌است.داده‌نامه سازمان سیا. که با این حساب شمار آذربایجانی‌زبانان ایران در آن سال ۱۵٬۵۲۳٬۰۹۰ نفر بوده‌است.
  101. ↑ Iran’s Azeri Question: What Does Iran’s Largest Ethnic Minority Want? | EurasiaNet.org
  102. ↑ Joshua Project - Great Commission Status of the Adamawa-Ubangi People Cluster
  103. ↑ CIA - The World Factbook
  104. ↑ Ethnologue report for Azerbaijan
  105. ↑ Azerbaijani (people) - Britannica Online Encyclopedia
  106. ↑ Joshua Project - Great Commission Status of the Adamawa-Ubangi People Cluster
  107. ↑ Ethnologue report for language code: azb
  108. ↑ Turkey / Peoples - LookLex Encyclopaedia
  109. ↑ Всероссийская перепись населения ۲۰۰۲ года
  110. ↑ Ethnic Minorities in Georgia
  111. ↑ http://www.eng.stat.kz

الگو:مردمان ترک‌تبار

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مردمان آذری موجود است.
ن • ب • و
اسلام در اروپا
اکثریت
اقلیت
برگرفته از «http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مردمان_آذری&oldid=10253567»