زبان اوستایی
زبان اوستایی از شاخهٔ زبانهای ایرانی باستان است. نسکهای اوستا، کتاب مقدس زرتشتیان را بدین زبان نوشته اند. این زبان همریشه با سانسکریت و نزدیک به پارسی باستان میباشد. تنها اثر به جا مانده به آن اوستا است. از مطالعهٔ اوستا بر میآید که دو گویش گوناگون از این زبان در اوستا به کار رفته است که یکی کهنهتر مینماید. نخستین لهجهٔ گاهانی است که سرودههای شخص زرتشت به آن است. به علاوه یسنهای ۳۵ تا ۴۱ (هفت هات) و نیز چهار دعا از یسن ۲۷ به این لهجه است. لهجهٔ پسینتر لهجهٔ سایر قسمتهای اوستای امروزی است.
اوستایی به احتمال قوی از زبانهای نواحی شرقی ایران بوده و در آن دو گویش باستانی (گاثی) و جدید میتوان تشخیص داد. تاریخ متروک شدن زبان اوستایی بدرستی دانسته نیست. کهنترین قسمت اوستا (سرودهای زردشت) محتم میان قرون ۱۰ و ۶ ق. م. تنظیم شده ولی قسمت عمدهٔ آن که جدیدتر است متعلق بدورهٔ هخامنشی است. اوستا که تنها اثر این زبان است بخطی که در اواخر دورهٔ ساسانی برای نوشتن اوستا از روی خط پهلوی تنظیم شده، نوشته شده. تحقیق زبان اوستایی با توسعهٔ زبانشناسی تطبیقی پیشرفت بسیار کرده اما هنوز فهم همهٔ نکات اوستا به آسانی ممکن نیست.
در دورهٔ ساسانیان الفبایی از الفبای زبوری و پهلوی اختراع شد و اوستا بدان نوشته شد. این الفبا را الفبای اوستایی و دین دبیری نامیدهاند. این الفبا برای هر یک از آواهای اوستایی یک نشانه دارد.نشانههای الفبایی جدا از هم نوشته میشده و در هر جای کلمه که میامده یک صورت داشته است.
|
|||||||||||||||||||||||
| زبانهای هندوایرانی افغانستان | ||||
| زبان نیا-هندوایرانی | ||||
| ایرانی | ؟ | هندوآریایی | ||
| ایرانی باستان (تا سدۀ سوم ق.م.) |
هندی باستان | |||
| شرقی | جنوبغربی | |||
| اوستایی -zṛd-, zərəd* | پارسی باستان -dṛd* | ؟ | سانسکریت ودایی -hṝd-, hṝdaya | |
| ایرانی میانه (سدۀ دوم ق.م. - سدۀ هفتم م.) |
؟ | هندی میانه | ||
| شمالشرقی | شمالغربی | |||
| باختری سُغدی خُتَنی (یا سکا) خوارزمی |
پارتی zīrd | ؟ | گندهاری | پراکریت haḍa(k)a-, hiaa-, پالی -hitaa-, hadaya |
| جنوبغربی | ||||
| پارسی میانه dīl | ||||
| ایرانی نو (از سدۀ هشتم میلادی به بعد) |
نورستانی | داردی | هندی نو | |
| شمالشرقی | شمالغربی | |||
| پشتو zṛə زبانهای پامیری: -شُغنی zårδ -روشانی zårδ -اِشکاشِمی (ąvzók) -سَنگلیچی (åvzųy) -واخی (pozịv) -مُنجی (zil(ǧ |
بلوچی (del, dil) | کهته zirə̄ وایگَلی zȫ اَشکویی židī, žédī پارونی zir, zər |
پشهای h)ār گَوَر-باتی wụṛə تیرو hiṛạ |
پنجابی hiāű سِندی hio هِندکو hȁ |
| جنوبشرقی | جنوبغربی | |||
| پراچی zȫṛ, zóṛ اورمُری zle, zlī |
فارسی del | |||
[ویرایش] منابع
- تفضلی، احمد. «ادبیات اوستایی» تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به کوشش ژاله آموزگار. چاپ سوم تهران: سخن ۱۳۷۸.
- زبان فارسی و سرگذشت آن، نوشتهٔ دکتر محسن ابوالقاسمی.
[ویرایش] پیوند به بیرون
- فرهنگ اوستایی-انگلیسی
- خودآموز خط اوستایی (به فارسی)
 |
این یک نوشتار خُرد است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
