زبان‌های ژرمنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پراکندگی زبان‌های ژرمنی:      آلمانی      انگلیسی      ایسلندی      دانمارکی      سوئدی      هلندی و آفریکانس      نروژی (نینورسک و بوکمال)
زبان‌های ژرمنی در اروپا
سبز: کشورهایی که یکی از زبان‌های ژرمنی، زبان ملی آن‌ها است
آبی: کشورهایی که یکی از زبان‌های ژرمنی در آن‌ها رسمی است

زبان‌های ژرمنی، شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی اند که بیش‌تر در شمال اروپا و آمریکا رواج دارند. زبان‌های این شاخه، نیای یکتایی به نام ژرمنی نخستین داشته‌اند که ژرمن‌ها نزدیک به کمابیش دوهزار و پانصد سال پیش در روزگار آهن، در شمال اروپا به آن سخن می‌گفته‌اند. ژرمنی باستان، همراه فرزندانش، تنها با شماری از ویژگی‌های یکتای زبان شناختی، از جمله تغییر هم‌خوان‌ها شناخته می‌شود. اگر نه کهن‌ترین چیزی که تاریخ از ژرمن‌ها به یاد می‌آورد نه زبان ایشان، که جای‌گیر شدن اشان است در شمال اروپا و در امتداد مرزهای شمالی امپراتوری روم از سدهٔ دوم میلادی.

پرگویش‌ورترین زبان‌های ژرمنی، انگلیسی با ۳۴۰ و آلمانی با ۱۲۰ میلیون تن گویشور بومی اند. همچنین زبان‌های دیگری هم‌چون هلندی با ۲۲ میلیون و آفریکانس با ۱۶ میلیون تن و زبان‌های اسکاندیناوی مانند دانمارکی و سوئدی و نروژی با روی هم ۲۰ میلیون گویشوَر، در همین شاخه از زبان‌های هندواروپایی می‌گنجند. هندواروپایی بودن این زبان‌ها بدین معنی است که این زبان‌ها خویشاوند دور زبان‌های ایرانی اند. پژوهش‌های تازهٔ زبان شناختی و تبارشناختی، سیاهه‌ای از ۵۳ زبان و گویش در شاخهٔ زبان‌های ژرمنی به دست می‌دهد.

شمار نه چندان کمی از مردم ژرمن از قوم گت که جزو سربازان امپراتوری روم بودند در جنگ با ساسانیان اسیر شده و در ایران زندگی می‌کردند. بنابر این می‌توان گفت که زبان‌های ژرمنی از سده سوم میلادی در ایران صحبت شده‌است.[۱]

زبان‌های ژرمنی از دیدگاه تاریخی به سه دسته زبان‌های ژرمنی شمالی، زبان‌های ژرمنی شرقی و زبان‌های ژرمنی غربی بخش می‌شوند.

تاریخچه زبان‌های ژرمنی[ویرایش]

عصر آهن
۵۰۰ ق.م.–۲۰۰ م
نیاژرمنی
ژرمنی شرقی ژرمنی غربی ژرمنی شمالی
Irminonic Ingvaeonic Istvaeonic
آلمانی ادبی اولیه ساکسون اولیه آنگلو-فریزی فرانکی اولیه
دوره مهاجرت‌ها
۲۰۰ - ۷۰۰ م
گوتیک, وندالی, بورگوندی (ژرمنی) آلمانی ادبی باستان, لمباردی1 ساکسون باستان فریزی باستان انگلیسی باستان فرانکی باستان نیااسکاندیناوی
قرون وسطی اولیه
۷۰۰ - ۱۱۰۰ م
هلندی باستان اسکاندیناوی غربی باستان اسکاندیناوی شرقی باستان
قرون وسطی ثانویه
۱۱۰۰ - ۱۳۵۰ م
آلمانی ادبی، دوره میانه آلمانی پایین، دوره میانه انگلیسی میانه اولیه هلندی میانه ایسلندی باستان نروژی باستان6 دانمارکی باستان سوئدی باستان اولیه گوتنی باستان اولیه
قرون وسطی پایانی
۱۳۵۰ - ۱۱۵۰۰ م
آلمانی ادبی، اوایل دوره جدید انگلیسی میانه پایانی اسکاتس اولیه ایسلندی باستان پایانی فاروئی باستان نورن باستان نروژی میانه دانمارکی میانه سوئدی باستان پایانی گوتنی باستان پایانی
دوران پیشامدرن
۱۵۰۰ - ۱۷۰۰ م
گوتیک کریمه فریزی میانه انگلیسی مدرن اولیه اسکاتس میانه هلندی مدرن اولیه ایسلندی فاروئی نورن نروژی دانمارکی سوئدی گوتنی
دوران مدرن
۱۷۰۰ میلادی تاکنون
ازمیان رفته آلمانی ادبی Low Saxon varieties فریزی انگلیسی اسکاتس هلندی از میان رفته 4 از میان رفته 5

مقایسه واژه‌ها[ویرایش]

انگلیسی اسکاتس فریزی غربی آفریکانس هلندی هلندی (لیمبورخی) آلمانی پایین آلمانی پایین (خرونینگنی) آلمانی مرکزی (لوکزامبورگی) آلمانی گوتیک ایسلندی فاروئی سوئدی دانمارکی نروژی(بوکمول) نروژی(نونورسک)
apple aiple apel appel appel appel Appel Abbel Apel Apfel aplus epli epli[۲] äpple æble eple eple
board buird board bord bord bórdj/telleur Boord Bred Briet Brett[۳] baúrd borð borð bräde bord brett brett
beech beech boeke beuk beuk beuk Boeoek / Böök Beukenboom Bich Buche bōka[۴]/-bagms beyki bók(artræ) bok bøg bok bok / bøk
book beuk boek boek boek book Book Bouk Buch Buch bōka bók bók bok bog bok bok
breast breest boarst bors borst boors Bost Bôrst Broscht Brust brusts brjóst bróst / bringa bröst bryst bryst bryst
brown broun brún bruin bruin broen bruun broen brong braun bruns brúnn brúnur brun brun brun brun
day day dei dag dag daag Dag Dag Do Tag dags dagur dagur dag dag dag dag
dead deid dea dood dood doed doot dood dout tot dauþs dauður deyður död død død daud
die (starve) dee stjerre sterf sterven stèrve starven / döen staarven stierwen sterben diwan deyja doyggja døy / starva
enough eneuch genôch genoeg genoeg genóg noog genog genuch genug ganōhs nóg nóg/nógmikið nog nok nok nok
finger finger finger vinger vinger veenger Finger Vinger Fanger Finger figgrs fingur fingur finger finger finger finger
give gie jaan gee geven geve geven geven ginn geben giban gefa geva ge / giva give gi gje(va)
glass gless glês glas glas glaas Glas Glas Glas Glas - glas glas glas glas glass glas
gold gowd goud goud goud goud / góldj Gold Gold - Gold gulþ gull gull guld / gull guld gull gull
good guid gód goed goed good goot goud gutt gut gōþ(is) góð(ur) / gott góð(ur) / gott god god god god
hand haund hân hand hand hand Hand Haand Hand Hand handus hönd hond hand hånd hånd hand
head heid holle hoof[۵] / kop[۶] hoofd / kop[۶] kop[۶] Kopp[۶] Heufd / Kop[۶] Kopp[۶] Haupt / Kopf[۶] háubiþ höfuð høvd / høvur huvud hoved hode hovud
high heich heech hoog hoog hoeg hoog hoog / höch héich hoch háuh hár høg / ur hög høj høy / høg høg
home hame hiem heim[۷] / tuis[۸] heim[۷] / thuis[۸] thoes[۸] Tohuus[۸] Thoes[۸] Heem Heim háimōþ heim heim hem hjem hjem / heim heim
hook / crook heuk hoek haak hoek haok Haak Hoak Krop / Kramp Haken kramppa haki / krókur krókur / ongul hake / krok hage / krog hake / krok hake / krok[۹]
house hoose hûs huis huis hoes Huus Hoes Haus Haus hūs hús hús hus hus hus hus
many mony mannich / mennich baie / menige menig minnig Mennig Ìnde - Manch manags margir mangir / nógvir många mange mange mange
moon muin moanne maan maan maon Maan Moan Mound Mond mēna máni / tungl máni måne måne måne måne
night nicht nacht nag nacht nach Nach / Nacht Nacht Nuecht Nacht nótt nótt nátt natt nat natt natt
no (nay) nae nee nee nee(n) nei nee nee / nai nee(n) nee / nein / nö nei nei nej / nä nej nei nei
old (but: elder, eldest) auld âld oud oud aajt (old) / gammel (decayed) oolt / gammelig old / olleg aalt alt sineigs gamall (but: eldri, elstur) / aldinn gamal (but: eldri, elstur) gammal (but: äldre, äldst) gammel (but: ældre, ældst) gammel (but: eldre, eldst) gam(m)al (but: eldre, eldst)
one ane ien een een ein een aine een eins áins einn ein en en en ein
ounce unce ûns ons ons óns Ons Onze - Unze unkja únsa únsa uns unse unse unse / unsa
snow snaw snie sneeu sneeuw sjnie Snee Snij / Snèj Schlue Schnee snáiws snjór kavi / snjógvur snö sne snø snø
stone stane stien steen steen stein Steen Stain Steen Stein stáins steinn steinur sten sten stein stein
that that dat daardie / dit dat / die dat / tot dat / dit dat / dij dat das þata það tað det det det det
two / twain twa twa twee twee twie twee twij / twèje zoo / zwou / zwéin zwei/zwo twái tveir / tvær / tvö tveir / tvey / tvær / tvá två to to to[۱۰]
who wha wa wie wie wee wokeen wel wien wer Ƕas / hwas hver hvør vem hvem hvem kven
worm wirm wjirm wurm worm weurm Worm Wörm Wuerm Wurm maþa maðkur / ormur maðkur / ormur mask / orm [۱۱] orm makk / mark / orm  [۱۱] makk/mark/orm[۱۱]
انگلیسی اسکاتس فریزی غربی آفریکانس هلندی هلندی (لیمبورخی) آلمانی پایین آلمانی پایین (خرونینگنی) آلمانی مرکزی (لوکزامبورگی) آلمانی گوتیک ایسلندی فاروئی سوئدی دانمارکی نروژی(بوکمول) نروژی(نونورسک)

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  1. تورج دریایی، شاهنشاهی ساسانی، برگردان مرتضی ثاقب‌فر، نشر ققنوس، چاپ یکم،۱۳۸۳. ISBN 964-311-436-8، ص۱۸۶.
  2. The cognate means 'potato'. The correct word is 'Súrepli'.
  3. Brett is used in the South, Bord is used additionally in the North
  4. Attested meaning 'letter', but also means beech in other Germanic languages, cf. Russian buk 'beech', bukva 'letter', maybe from Gothic.
  5. Now only used in compound words such as hoofpyn (headache) and metaphorically, such as hoofstad (capital city).
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ From an old Latin borrowing, akin to "cup".
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Archaic: now only used in compound words such as 'heimwee' (homesickness).
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ From a compound phrase akin to "to house"
  9. ongel is also used for fishing hook.
  10. Dialectally tvo / två / tvei (m) / tvæ (f) / tvau (n).
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ The cognate orm usually means 'snake'.