مردم ازبک
ازبکها یکی از اقوام ترکتبار ساکن آسیای میانه هستند. ازبکها اکثریت جمعیت ازبکستان، را تشکیل میدهند و در دره فرغانه که شامل شمال و غرب تاجیکستان، و جنوب قرقیزستان میشود و سواحل آمودریا در شرق ترکمنستان و شمال افغانستان نیز جمعیت زیادی دارند.
ازبکها به زبان ازبکی از خانواده زبانهای ترکی سخن میگویند و بیشتر آنها پیرو مکتب حنفی مذهب اسلام هستند.
[ویرایش] تاریخچه
باتو فرزند جوچی و نوادهٔ چنگیز به اروپا حمله کرد و برادرش شیبان را به فرمانروایی مجارستان برگزید. بیشتر سربازان باتو از میان ترکمنها و سایر اقوام ترک بودند و تنها افسران عالی رتبه از میان مغولان بودند. سربازان تحت فرماندهی شیبان بعدها در تیومن در مرکز روسیه و سیبری حاکمیت یافتند. محمد خان شیبانی به افتخار جدش تخلص شیبک را برگزید و به سرزمینهای آباد فرارود حمله برد. او دولت تیموریان را از میان برد ولی خودش گرفتار شاه اسمائیل صفوی گشت. بعد از او ازبکان در آسیای میانه باقی ماندند.
وجه تسمیهٔ ازبک به سربازان شیبانیان این بود که فرمانروای اردوی زرین در زمان منگو تیمور فرزند هولاکو و پشت ششم شیبان فردی به نام ازبک خان بود. از فرمانروایان ازبک، ازبکخان و پسرش جانیبیگ در تاریخ قبل از تیمور مشهورند. بعد از دورهٔ تیمور این امرا در ماوراءالنهر قدرت یافتند. در دورهٔ صفوی، ازبک و ازبکان عنوان سلسلهٔ امرای شیبانی است که بوسیلهٔ محمدشاهبخت (محمد شیبانی) مشهور به شاهی بک یا شیبک تأسیس شد (۹۰۵ ه. ق.) و غالباً بسبب تعصب در مذهب تسنن و تجاوز به خراسان با شاهان صفوی در زدوخورد بودهاند. مرکز امرای این سلسله سمرقند بودهاست و امرای مزبور با خانات خیوه و خانات بخارا و خانات خوقند و امرای آستراخان (معروف به خانان جانی) خویشاوند و منسوب بودهاند. دولت آنها نیز عاقبت بوسیلهٔ امرای هشترخان (حاجی طرخان) منقرض شد.
[ویرایش] منابع
- دایرةالمعارف فارسی
- ویکیپدیای انگلیسی
