زبان آلبانیایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

زبان آلبانیایی (به آلبانیایی: Gjuha shqipe، جیوها ش‌چیپه) زبانی‌است از خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی که نزدیک به ۶ میلیون گویشور دارد. خاستگاه این زبان آلبانی و کوزوو است ولی در دیگر جاهای بالکان که آلبانی‌زبانان می‌زیند- چون مقدونیه، مونته نگرو و جنوب صربستان- نیز بدان سخن‌گفته‌می‌شود. همچنین گروه‌های آلبانیایی‌زبانی نیز در یونان، کرانه‌های جنوب خاوری ایتالیا و سیسیل بدین زبان سخن‌می‌رانند. همچنین کشورهایی که کوچندگانی از بالکان را در خود پذیرفته‌اند -مانند کشورهای اسکاندیناوی، آلمان، بریتانیا، استرالیا، آمریکا، ترکیه و...-نیز گویشورانی بدین زبان دارند.

دسته‌بندی[ویرایش]

در ۱۸۵۴ زبانشناس آلمانی فرانتس بوپ این زبان را از خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی شناسایی‌نمود. این زبان در میان زبان‌های این خانواده در شاخه‌ای منحصربه‌فرد جای دارد.

برخی پژوهشگران بر این باورند که این زبان‌های از زبان‌های ایلیری، داسی و تراکیه‌ای مشتق‌شده‌است. برخی هم این زبان را از خانوادهٔ زبان‌های اسلاوی، بالتیک و یا ژرمنی می‌دانند.

همسنجی با دیگر زبان‌های هندواروپایی[ویرایش]

آلبانیایی muaj i ri / e re nënë motër natë hundë tre i zi /e zezë i kuq / e kuqe i/ e gjelbër/blertë i/e verdhë ujk
Other زبان‌های هندواروپایی
سانسکریت māsa nava mātṛ svasṛ nakti nasa tri kāla rudhira hari pīta vṛka
فارسی ماه نو مادر خواهر شب دماغ سه سیاه سرخ سبز زرد گرگ
انگلیسی month new mother sister night nose three black red green yellow wolf
لاتین mēnsis novus māter soror nox nasus trēs āter, niger ruber viridis flāvus, gilvus lupus
رومانیایی luna nou/noi mamă soră noapte nas trei negru roşu verde galben lup
فرانسوی mois nouveau/neuf mère sœur nuit nez trois noir rouge vert jaune loup
ایتالیایی mese nuovo madre/mamma sorella notte naso tre nero rosso verde giallo lupo
ایرلندی nua máthair deirfiúr oiche srón trí dubh dearg glas, uaine buí mac tíre, faolchú
ویلزی mis newydd mam chwaer nos trwyn tri du (/di/) coch, rhudd gwyrdd, glas melyn blaidd
لاتویایی mēnesis jauns māte māsa nakts deguns trīs melns sarkans zaļš dzeltens vilks
یونانی باستان μήν
mēn
νέος
néos
μήτηρ
mētēr
αδελφή
adelphē
νύξ
núx
ῥίς
rhís
τρεῖς
treĩs
μέλας
mélas
ἐρυθρός
eruthrós
χλωρός
khlōrós
ξανθός
xanthós
λύκος
lúkos
بلغاری месец
mesec
нов
nov
майка
majka
сестра
sestra
нощ
nošt
нос
nos
три
tri
черен
čeren
червен
červen
зелен
zelen
жълт
žălt
вълк
vălk
صربی месец
mesec
нов
nov
мајка, матер
majka,mater
сестра
sestra
ноћ
noć
нос
nos
три
tri
црн
crn
црвен
crven
зелен
zelen
жут
žut
вук
vuk
کروات mjesec nov majka sestra noć nos tri crn crven zelen žut vuk
لیتوانیایی mėnesis/mėnuo naujas mama sesuo/sesė naktis nosis trys juoda raudona žalia geltona vilkas

سامانهٔ نوشتاری[ویرایش]

از سدهٔ پانزدهم میلادی الفباهای گوناگونی را برای نگارش آلبانیایی به کار برده‌اند. برای این کار از حروف ایتالیایی یا یونانی و گاه عربی بهره‌گرفته‌می‌شد. لهجهٔ توسک آلبانیایی را با الفبای یونانی و لهجهٔ چِگ را با الفبای لاتین می‌نوشتند. هردوی این لهجه‌ها را گاه با الفبای عربی که برای نگارش زبان ترکی عثمانی کاربرد داشت و نیز سیریلیک و برخی خط‌های بومی نیز می‌نوشتند. در ۱۹۰۸ به طور رسمی زبان آلبانیایی برپایهٔ لهجهٔ چِگ استانداردسازی شد و الفبای لاتین نیز با اصلاحاتی جنبهٔ رسمی یافت. پس از جنگ جهانی دوم لهجهٔ توسک لهجهٔ رسمی و عیار آلبانیایی گردید.

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors, "Albanian language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Albanian_language&oldid=225164651 (accessed July 12, 2008).