مردم زازا

مردم زازا یا دیمیلی مردمی ایرانی تبار هستند که در خاور آناتولی (ترکیه کنونی) زندگی می‌کنند. زبان آنها زبان زازاکی می‌باشد. محدوده زندگی دیملی‌ها در کردستان ترکیه شامل درسیم، الازیغ، ارزنجان و دیاربکر می‌باشد. ایشان در مناطقی مانند دیاربکر با کرمانج‌ها زندگی می‌کنند و بیشتر آنها می‌توانند به کرمانجی نیز گپ بزنند.

منشأ

این مردم خود را به نام دیملی(DIM(I)LĪ) می‌خوانند که علی الظاهر از واژه دیلم، برگرفته شده‌است. دیملیها در بین همسایگانشان به زازا به معنای لکنتی زبانی شناخته می‌شوند که لفظی تحقیرآمیز است که شاید به دلیل فراوانی نسبی هجاهای صفیری و ادغامهای صوتی در زبان شان باشد. جایگاه زبانی دیملی هم مؤید منشأ دیلمی دیمیلیهاست. همان گونه که نام آنها نشان می‌دهد، به نظر می‌رسد حضور دیملیها در مناطقی که اکنون ساکن آنند مرتبط با موج مهاجرت دیلمیان از ارتفاعات گیلان در قرون ۱۰-۱۲ میلادی باشد. دیملیها برخلاف کردها عمدتاً کشاورزانی یکجانشینند گرچه دامپروری نقش مهمی در فعالیتهای اقتصادیشان ایفا می‌کند. آنان به طور خاص به باغداری شهره‌اند.

زبان

دیملیها پس از مهاجرتشان در قرون وسطی به مدت حدوداً یک هزاره ارتباط مستقیمی با نزدیکترین خویشاوندان زبانیشان نداشتند. با این حال، زبانشان خط مرزهای زبانی پرشماری را با گویشهای منطقه جنوب خزر حفظ کرده و جایگاهش در گروه گویشهای کرانه خزر ایرانی شمال غربی واضح است. گویشهای تالشی، هرزندانی، گورانی، گیلکی، مازندرانی و برخی گویشها در مناطق تاتی زبان و منطقه پیرامون سمنان گویشهای حاشیه جنوبی خزر را تشکیل می‌دهند. این گویشها از نظر تاریخی، به گروه ایرانی شمال غربی گروه زبانهای ایرانی وابسته بوده و به پارتی مربوطند.

مذهب

اکثر دیملیها شیعه و جزو غلاتند گرچه برخی از آنان سنی اند. آنان علی بن ابیطالب را مهمترین تجسم الهی می‌دانند و به ترکیبی از باورهای بومی بدوی و مسیحی معتقدند.

جمعیت

جمعیت دیملی‌ها در ترکیه ۳ تا ۴ میلیون نفر برآورد می‌شود. منابع داخلی مردم زازا جمعیت آنان را ۳ تا ۶ میلیون نفر تخمین می‌زند. نزدیک به ۳۰۰،۰۰۰ در اروپا و به خصوص آلمان زندگی می‌کنند.

دین

دین بیشتر این مردم شیعه علوی می‌باشد و برخی از سنتهای دینی آنها از مسیحیت تاثیر پذیرفته‌است. پاره‌ای نیز سنی می‌باشند.

منابع

• ایرانیکا(انگلیسی)

پیوند به بیرون

• زمینه های سیاسی و تاریخی کشتارکُردهای علوی در ترکیه؛ دفتر پژوهش موسسه فرهنگی هنری خراسان
• وبگاه ادبای زازازبان
• سایت زازاکی(انگلیسی)