پشتونها
| پشتون پښتون Paṣ̌tun |
|||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
  |
|||||||||||||||||||||||||||
| ابراهیم لودی • شیرشاه سوری • رحمان بابا خوشحالخان • میرویس هوتکی • احمد شاه درانی ایوب خان • عبدالرحمان خان • امانالله خان عبدالغفار خان • عبدالاحد مومند • حامد کرزی |
|||||||||||||||||||||||||||
| کل جمعیت | |||||||||||||||||||||||||||
|
۴۹٬۵۲۹٬۰۰۰ (ژوئن ۲۰۱۰) [۱] |
|||||||||||||||||||||||||||
| نواحی با بیشترین جمعیت | |||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||
| زبانهای رایج | |||||||||||||||||||||||||||
| پشتو اردو و دری به عنوان زبان دوم |
|||||||||||||||||||||||||||
| ادیان و مذاهب | |||||||||||||||||||||||||||
| اسلام (سنی حنفی) همراه به اقلیلتی بسیار کم شیعه دوازده امامی |
|||||||||||||||||||||||||||
| گروههای نژادی مرتبط | |||||||||||||||||||||||||||
| مردم بلوچ |
مردم پشتون یا پختون (به پشتو: پښتانه، (به اردو: پٹھان)) (در گذشته: افغان) به زبان پشتو سخن میگویند و بیشترشان سنی حنفی هستند. این قوم در شمال پاکستان، شرق و جنوب افغانستان زندگی میکنند. در گذشته به پشتونها، «افغان» میگفتند اما پس از استقلال افغانستان، دولت این کشور واژهٔ افغان را به همهٔ مردم افغانستان اطلاق کرد و پس از آن بیشتر به این قومیّت، پشتون گفته شد.
محتویات |
ریشه شناسی واژۀ پشتون [ویرایش]
واژۀ «پشتون» از واژۀ «پکت» گرفته شده است. «پکت»نام قبیله ایرانی(آریایی) بود که در فلات ایران و در «اطراف پکتیا امروزی» جا بجا شدند. و این ساحه را هم به نام قبیله خود «پکت» نامیدند. نام قبیله به مرور زمان به «پښت» «پښتون» و «پختون» و جای بود و باش شان از «پکت» به «پکتیا» مبدل شد.
تعریف واژه پشتون [ویرایش]
افغان واژهای است که به اقوام پشتون زبان در قدیم گفته میشد. اما قانون اساسی افغانستان هر یک از شهروندان افغانستان را صرفنظر از قومی که بدان تعلق دارد «افغان» اطلاق میکند.
یک شاخه از اقوام ایرانی بوده که به زبان پشتو تکلم میکند، دارای خصوصیات و عنعنات مخصوص به خود بوده وعلاوه بر زبان مشترک دارای ریشه و شجره خونی یا عرقی مشترک نیز میباشند. بناء این تعریف اخص و اول برای پشتون میباشد و آن عده از گویندگان پشتو را که هم ریشه (تبار) نیستند در برنمیگیرد.
به هر آنکس که با زبان پشتو، عادات و عنعنات پشتون بزرگ شده باشد و زبان اولش پشتو باشد، پشتون اطلاق میگردد، صرفنظر از علایق عشیروی، خونی وتبار.
تعریف معاصر واژه پشتون [ویرایش]
جامعه کنونی پشتون را یک کتله زبانی (جمع شده زیر چتر زبان پشتو) تشکیل میدهد، نه یک گروه خونی، تباری، قومی، عشیروی یا قبیلوی، که بر مبنای این اصل واژه پشتون معنی «پشتو زبان» را افاده میکند نه «پشتون تبار» را که شامل تاجیک، ترک، مغول و... پشتو زبان نیز میگردد.
جامعه پشتون یا(پشتو زبان) به دو بخش و هفت شاخه عمده و بخشهای کوچک دیگر تقسیم گردیده است که به استثنای سربن، غرغشت، و بیتن بقیه از نظر شجره، عشیره، روابط خونی ویا تباری هیچ پیوندی باهم نداشته و فقط زبان مشترک سبب ایجاد هویت مشترک پشتون گردیده که روی این اصل همه خودرا پشتون میخوانند. اما در داخل نظام قبیلوی مسئله فرق میکند وآنجا نظام شجره، عشیره، روابط خونی، بزرگ و کوچک بودن، قوی و ضعیف بودن قبیله، و درجه بندی طبقاتی، اصالت و عدم اصالت اتنیکی به نوعی مشهود است.
بخش پاکستانی شامل منطقهای از چترال در شمال تا سیبی در جنوب غربی میگردد. این منطقه در پاکستان بنام منطقه مرزی شمال غرب (صوبه سرحد شمالغرب) نامیده میشود. اما این منطقه همچنان مشهور به افغانیه است که این نام بیانگر روابط قومی باشندههای آن با پشتونهای افغانستان است.
اکثر پشتونها مسلمان بیشتر و پیرو مذهب سنی حنفی واقلیتی کوچکی شیعه دوازده امامی هستند و علاوه بر زبان پشتو که از شاخه زبانهای ایرانی (یا آریایی) است به زبانها فارسی اورمری هندوکوهی (شامل پشتونهای خیبر) و اقلیتی ناچیزی به اردو (در پاکستان و هند) صحبت میکنند.
طایفههای پشتون [ویرایش]
پشتونها دودمانها (هوتکی · دودمان لودی · درّانی) |
- افغانستان
پشتونهای افغانستان به دو طائفه بزرگ تقسیم میشوند[نیازمند منبع]:
غلجایی (خلجی) که از جمله قدیمترین اقوام بوده که تواریخ مختلف در از آنها یادآوری شده و سلسلههای پادشاهی سوری لودی خلجیه تغلقیه سیدها هوتک مربوط همین قوم میباشد.[نیازمند منبع]
دیگر طایفهها شامل زدران، منگل، غلجی، درانی، هوتک، اندر، کاکر، احمدزی، سربنی، پوپل، سوری، گدون، لودی، احمدزی، ستانکزی، محمدزی، یوسفزی، بنوچی، سواتی، سهاک، شینوار، ابدالی، بارکزی وغیره هستند که از جمله گروهها و ایلهای مهم قوم پشتون هستند.[نیازمند منبع]
- پاکستان
طایفههای «وزیر» و «محسود» از مهمترین طوایف مناطق غربی پاکستان هستند.[۱۱] وزیرستان شمالی توسط طایفه «وزیر» اداره میشود. این طایفه در وزیرستان جنوبی هم حضور دارد و یک سوم جمعیت آن را تشکیل میدهد. دو سوم باقیمانده جمعیت وزیرستان جنوبی از طایفه «محسود» هستند.[۱۲]
خاستگاه پشتونها [ویرایش]
خاستگاه اصلی پشتونها کوههای سلیمان شرقی، که در جنوب شرق افغانستان و غرب پختونخوا موقعیت دارد، میباشد.
جستارهای وابسته [ویرایش]
پانویس [ویرایش]
- ↑ "Pashto، Northern". SIL International. Ethnologue: Languages of the World. June 2010. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pbu. Retrieved 2010-09-18. "Ethnic population: 49،529،000 possibly total Pashto in all countries. "
- ↑ "Population Census Organization، Population by Mother Tongue". Government of Pakistan. Archived from the original on 2006-05-24. http://web.archive.org/web/20060524002450/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf. Retrieved 2006-06-07.
- ↑ "Afghan Population: 28،395،716 [Pashtun 42%"]. سیا (CIA). اطلاعاتنامه جهان. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af®ionCode=sas&#af. Retrieved 2010-09-08.
- ↑ "United Arab Emirates: Demography". Encyclopædia Britannica World Data. Encyclopædia Britannica Online. http://www.britannica.com/new-multimedia/pdf/wordat207.pdf. Retrieved 2008-03-15.
- ↑ "Ethnologue report for Southern Pashto: Iran (1993)". SIL International. Ethnologue: Languages of the World. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pbt. Retrieved 2010-09-08.
- ↑ Maclean, William (2009-06-10). "Support for Taliban dives among British Pashtuns". Reuters. http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL861250. Retrieved 2009-08-06.
- ↑ "Ethnic origins، 2006 counts، for Canada". 2.statcan.ca. 2006. http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000. Retrieved 2010-04-17.
- ↑ "Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues - 2001". Census of India. 2001. http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm. Retrieved 2008-03-17.
- ↑ "Language Spoken at Home". اداره آمار آمریکا. 2001. http://www.census.gov/mp/www/spectab/languagespokenSTP224.xls. Retrieved 2008-03-15.
- ↑ "Afghanistan: Pashtun، Southern of Afghanistan". Joshua Project. http://www.joshuaproject.net/people-profile.php. Retrieved 2010-09-10.
- ↑ A Secret Deal on Drones, Sealed in Blood, The New York Times
- ↑ چالشهای ارتش پاکستان در وزیرستان، بیبیسی فارسی
- ^ دانشنامه بریتانیکا، ذیل واژهٔ «Pashtun»
- ^ مقدمه بر افغانان، الفرد جاناتا
منابع [ویرایش]
- افغانستان در پنج قرن اخیر نوشته میر محمد صدیق فرهنگ
- افغانان (گزارش سلطنت کابل)، مونت استوارت الفنستون، ترجمهٔ محمد آصف فکرت، ۱۳۷۶ شمسی
- مقدمه بر افغانان، الفرد جاناتا
- افغانستان: اقوام - کوچنشینی، مجموعه مقالات، به کوشش محمد حسین پاپلی یزدی، ۱۳۷۲ شمسی
- مجملالتواریخ، ابوالحسن گلستانه، صص ۶۴ – ۷۸
- دانشنامه ایرانیکا
- دانشنامه بریتانیکا
- ویکیپدیای انگلیسی
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ پشتونها موجود است. |
