پشتون‌ها

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از مردم پشتون)
پرش به: ناوبری، جستجو
پشتون
پښتون Paṣ̌tun
Sultan-Ibrahim-Lodhi 140x190.jpgShershah 140x190.jpg
ابراهیم لودی • شیرشاه سوری • رحمان بابا
خوشحال‌خان • میرویس هوتکی • احمد شاه درانی
ایوب خان • عبدالرحمان خان • امان‌الله خان
عبدالغفار خان • عبدالاحد مومند • حامد کرزی
کل جمعیت

۴۹٬۵۲۹٬۰۰۰ (ژوئن ۲۰۱۰) [۱]

نواحی با بیشترین جمعیت
Flag of Pakistan.svg پاکستان ۲۸ میلیون (۲۰۰۶) [۲]
Flag of Afghanistan.svg افغانستان ۱۲ میلیون (۲۰۰۹) [۳]
Flag of the United Arab Emirates.svg امارات متحده عربی ۳۱۵٬۵۲۴ (۲۰۰۸) [۴]
Flag of Iran.svg ایران ۱۱۰٬۰۰۰ (۲۰۱۰) [۵]
Flag of the United Kingdom.svg بریتانیا ۱۰۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹) [۶]
Flag of Canada.svg کانادا ۲۶٬۰۰۰ (۲۰۰۶) [۷]
Flag of India.svg هند ۱۱٬۰۸۶ (۲۰۰۱) [۸]
Flag of the United States.svg ایالات متحده آمریکا ۷٬۷۱۰ (۲۰۰۰) [۹]
Flag of Malaysia.svg مالزی و Flag of Singapore.svg سنگاپور ۵٬۱۰۰ (۲۰۰۸) [۱۰]
زبان‌های رایج
پشتو
اردو و دری به عنوان زبان دوم
ادیان و مذاهب
اسلام (سنی حنفی)
همراه به اقلیلتی بسیار کم شیعه دوازده امامی
گروه‌های نژادی مرتبط
مردم بلوچ
چند کودک پشتون در ولایت خوست

مردم پشتون یا پختون (به پشتو: پښتانه، (به اردو: پٹھان)) (در گذشته: افغان) به زبان پشتو سخن می‌گویند و بیشترشان سنی حنفی هستند. این قوم در شمال پاکستان، شرق و جنوب افغانستان زندگی می‌کنند. در گذشته به پشتون‌ها، «افغان» می‌گفتند اما پس از استقلال افغانستان، دولت این کشور واژهٔ افغان را به همهٔ مردم افغانستان اطلاق کرد و پس از آن بیشتر به این قومیّت، پشتون گفته شد.

ریشه شناسی واژۀ پشتون[ویرایش]

پشتو ظاهراً از لفظ پشتون یا پختون آمده‌است که نام قبیله‌ای از نژاد آریایی است. این زبان اصلاً جزء زبان‌های هندوایرانی است. قواعد آواشناسی نشان می‌دهد که واژه پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژه پَرْسَوا (به معنی پارسی) است.[۱۱][۱۲]

لفظ پشتون در ریگ‌ودا پکتس آمده‌است. هرودوت مورخ یونانی آنرا پکتیس و پکتویس و سرزمین آن‌ها را پکتیکا ذکر کرده (در پشتو این نام پشتونخوا آمده‌است.) بطلمیوس هم آنرا پکتین نوشته‌است. بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود.


تعریف واژه پشتون[ویرایش]

افغان واژه‌ای است که به اقوام پشتون زبان در قدیم گفته می‌شد. اما قانون اساسی افغانستان هر یک از شهروندان افغانستان را صرفنظر از قومی که بدان تعلق دارد «افغان» اطلاق می‌کند.

یک شاخه از اقوام ایرانی بوده که به زبان پشتو تکلم میکند، دارای خصوصیات و عنعنات مخصوص به خود بوده وعلاوه بر زبان مشترک دارای ریشه و شجره خونی یا عرقی مشترک نیز میباشند. با این تعریف اشتراک خونی شرط اخص و اول برای پشتون بودن می‌باشد و آن عده از گویندگان پشتو را که هم ریشه (تبار) نیستند دربرنمی‌گیرد.

به هر آنکس که با زبان پشتو، عادات و عنعنات پشتون بزرگ شده باشد و زبان اولش پشتو باشد، پشتون اطلاق می‌گردد، صرفنظر از علایق عشیروی، خونی وتبار.

تعریف معاصر واژه پشتون[ویرایش]

جامعه کنونی پشتون را یک کتله زبانی (جمع شده زیر چتر زبان پشتو) تشکیل می‌دهد، نه یک گروه خونی، تباری، قومی، عشیره‌ای یا قبیلوی، که بر مبنای این اصل واژه پشتون معنی «پشتو زبان» را افاده می‌کند نه «پشتون تبار» را که شامل تاجیک، ترک، مغول و... پشتو زبان نیز می‌گردد.

جامعه پشتون یا(پشتو زبان) به دو بخش و هفت شاخه عمده و بخشهای کوچک دیگر تقسیم گردیده است که به استثنای سربن، غرغشت، و بیتن بقیه از نظر شجره، عشیره، روابط خونی ویا تباری هیچ پیوندی باهم نداشته و فقط زبان مشترک سبب ایجاد هویت مشترک پشتون گردیده که روی این اصل همه خودرا پشتون میخوانند. اما در داخل نظام قبیله‌ای مسئله فرق می‌کند وآنجا نظام شجره، عشیره، روابط خونی، بزرگ و کوچک بودن، قوی و ضعیف بودن قبیله، و درجه بندی طبقاتی، اصالت و عدم اصالت اتنیکی به نوعی مشهود است.

بخش پاکستانی شامل منطقه‌ای از چترال در شمال تا سیبی در جنوب غربی می‌گردد. این منطقه در پاکستان بنام منطقه مرزی شمال غرب (صوبه سرحد شمالغرب) نامیده می‌شود. اما این منطقه همچنان مشهور به افغانیه است که این نام بیانگر روابط قومی باشنده‌های آن با پشتون‌های افغانستان است.

اکثر پشتون‌ها مسلمان بیشتر و پیرو مذهب سنی حنفی واقلیتی کوچکی شیعه دوازده امامی هستند و علاوه بر زبان پشتو که از شاخه زبانهای ایرانی (یا آریایی) است به زبانها فارسی اورمری هندوکوهی (شامل پشتون‌های خیبر) و اقلیتی ناچیزی به اردو (در پاکستان و هند) صحبت می‌کنند.

طایفه‌های پشتون[ویرایش]

Gul Muhammad Khan of the Ghilzais.jpg

پشتون‌ها

افغانستان

پشتون‌های افغانستان به دو طائفه بزرگ تقسیم می‌شوند[نیازمند منبع]:

غلجایی (خلجی) که از جمله قدیمترین اقوام بوده که تواریخ مختلف در از آنها یادآوری شده و سلسله‌های پادشاهی سوری لودی خلجیه تغلقیه سیدها هوتک مربوط همین قوم می‌باشد.[نیازمند منبع]

دیگر طایفه‌ها شامل زدران، منگل، غلجی، درانی، هوتک، اندر، کاکر، احمدزی، سربنی، پوپل، سوری، گدون، لودی، احمدزی، ستانکزی، محمدزی، یوسفزی، بنوچی، سواتی، سهاک، شینوار، ابدالی، بارکزی وغیره هستند که از جمله گروه‌ها و ایل‌های مهم قوم پشتون هستند.[نیازمند منبع]

پاکستان

طایفه‌های «وزیر» و «محسود» از مهم‌ترین طوایف مناطق غربی پاکستان هستند.[۱۳] وزیرستان شمالی توسط طایفه «وزیر» اداره می‌شود. این طایفه در وزیرستان جنوبی هم حضور دارد و یک سوم جمعیت آن را تشکیل می‌دهد. دو سوم باقی‌مانده جمعیت وزیرستان جنوبی از طایفه «محسود» هستند.[۱۴]

پشتون‌ها (پشتو زبا نان) به دوبخش و هفت شاخه تقسیم می‌گردد:

اول
  1. سربن
  2. غرغشت
  3. بیتن

این سه با هم برادر اند (طبق روایات سنتی)

دوم
  1. کرلانی
  2. اورمر
  3. متی (بی بی متو)
  4. پشتون‌های غیر ایرانی (یهودی).

خاستگاه پشتون‌ها[ویرایش]

خاستگاه اصلی پشتون‌ها کوه‌های سلیمان شرقی، که در جنوب شرق افغانستان و غرب پختونخوا موقعیت دارد، میباشد.

شخصیت های پشتون[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. "Pashto، Northern". SIL International. Ethnologue: Languages of the World. June 2010. Retrieved 2010-09-18. "Ethnic population: 49،529،000 possibly total Pashto in all countries. " 
  2. "Population Census Organization، Population by Mother Tongue". Government of Pakistan. Archived from the original on 2006-05-24. Retrieved 2006-06-07. 
  3. "Afghan Population: 28،395،716 [Pashtun 42%]". سیا (CIA). اطلاعات‌نامه جهان. Retrieved 2010-09-08. 
  4. "United Arab Emirates: Demography". Encyclopædia Britannica World Data. Encyclopædia Britannica Online. Retrieved 2008-03-15. 
  5. "Ethnologue report for Southern Pashto: Iran (1993)". SIL International. Ethnologue: Languages of the World. Retrieved 2010-09-08. 
  6. Maclean, William (2009-06-10). "Support for Taliban dives among British Pashtuns". Reuters. Retrieved 2009-08-06. 
  7. "Ethnic origins، 2006 counts، for Canada". 2.statcan.ca. 2006. Retrieved 2010-04-17. 
  8. "Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues - 2001". Census of India. 2001. Retrieved 2008-03-17. 
  9. "Language Spoken at Home". اداره آمار آمریکا. 2001. Retrieved 2008-03-15. 
  10. "Afghanistan: Pashtun، Southern of Afghanistan". Joshua Project. Retrieved 2010-09-10. 
  11. Comrie, Bernard (1990). The World's Major Languages. Oxford University Press. p. 549.
  12. دانشنامه ایرانیکا: سرواژه AFGHANISTAN vi. Paṧto
  13. A Secret Deal on Drones, Sealed in Blood, The New York Times
  14. چالش‌های ارتش پاکستان در وزیرستان، بی‌بی‌سی فارسی

منابع[ویرایش]

  • افغانستان در پنج قرن اخیر نوشته میر محمد صدیق فرهنگ
  • افغانان (گزارش سلطنت کابل)، مونت استوارت الفنستون، ترجمهٔ محمد آصف فکرت، ۱۳۷۶ شمسی
  • مقدمه بر افغانان، الفرد جاناتا
  • افغانستان: اقوام - کوچ‌نشینی، مجموعه مقالات، به کوشش محمد حسین پاپلی یزدی، ۱۳۷۲ شمسی
  • مجمل‌التواریخ، ابوالحسن گلستانه، صص ۶۴ – ۷۸
  • دانشنامه ایرانیکا
  • دانشنامه بریتانیکا
  • ویکی‌پدیای انگلیسی
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پشتون‌ها موجود است.

پیوند به بیرون[ویرایش]