تورفان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۴۲°۵۹′ شمالی ۸۹°۱۱′ شرقی / ۴۲.۹۸۳° شمالی ۸۹.۱۸۳° شرقی / 42.983; 89.183

شهرستان تورفان در سین‌کیانگ

تورفان یا تُرفان یا طُرفان شهری واحه‌ای و مرکز ولایت تورفان در شرق ناحیه خودگردان سین‌کیانگ، در کشور چین است.

پیشینه[ویرایش]

مناره و مسجد امین

ناحیه تورفان از زمان‌های قدیم هم از جهت اینکه واسطه داد و ستد بین چین و مغرب بود، و هم از لحاظ سیاسی اهمیت داشت. در سده ۲ پ.م این ناحیه امیرنشین بود و در ۶۰ پ.م چینی‌ها این امیرنشین را برانداختند. در هزاره اول میلادی ناحیه تورفان مرکز تمدن پرقدرتی بود که عناصر هندی و ایرانی در آن درهم آمیخته بود. در منابع چینی نام تورفان (بصورت تولوفن) اول بار در سال ۱۳۷۷م، و در منابع فارسی گویا اول بار در حدودالعالم (بصورت تصحیف شده طفقان) و نیز بعدها در جامع‌التواریخ رشیدی ذکر شده است.[۱]

اهمیت تاریخی تورفان، اساساً به دوره پیش از اسلامی آن باز می‌گردد. موقعیت تورفان وامدار قرار گرفتنش در مسیر جاده ابریشم است که از زمان باستان تا پایان سده‌های میانی، میان چین و غرب و هند، مبادله تجاری و فرهنگی برقرار می‌کرد. اسلامی شدن جمعیت این شهر و منطقه، بر خلاف بیشتر بخش‌های دیگر دارالاسلام، بعدها و بتدریج از پایان سده چهاردهم میلادی تا اوایل سده شانزدهم میلادی صورت گرفت. به علاوه جز در دوره کوتاهی از سده شانزدهم میلادی و اوایل سده هفدهم میلادی و دوره کوتاهتری در سده نوزدهم میلادی، تورفان اسلامی زیر سیطره غیرمسلمان‌ها، نخست جونگار(زونگار)های بودایی و پس از آن چینی‌ها، بود. این منطقه برای متن شناسان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا باستان شناسان کشورهای گوناگون، به ویژه آلمان متن‌های «تخاری» و ترکی اویغوری را در آنجا یافتند.[۲]

طومارهای مکشوفه تورفان[ویرایش]

در صحرای گوبی در آسیای مرکزی چندین شهر تمام در نتیجه توفان مخصوصی زیر شن رفته و مردم آن شهرها سرزمین خود را رها کرده و از آنجا رفتند و خانه های ایشان هم چنان در زیر شن ماند. از اواخر قرن نوزدهم میلادی برخی از مسافران متوجه شدند که کاغذ پاره هایی گاهی از زیر شنها بیرون می آید و بومیان برخی از آنها را به جای شیشه در و پنجره بکار میبرند و خطوطی بر آن هست. انجمن جغرافیایی سن پطرزبورگ از سال 1893 تا 1895 در آنجا حفریات علمی کرد و سه سال دکتر کلمنتز فرستاده فرهنگستان علوم روسیه دنباله کار را گرفت و سپس چند تن دیگر از دانشمندان روسی در آنجا کار کردند. جایی که در آن حفریات کردند در شمال تورفان یعنی در جایگاه شهریست که سابقا به آن کوشان می گفتند و مردم محلی به آن " خوچو" و مردم چین به آن "کائو چانگ" میگفتند. پس از چندی دولت آلمان دسته ای از دانشمندان خود را سه بار پی در پی به آنجا فرستاد. در 1902 هیئتی به ریاست " گرونودل" با اعانه فرهنگستان علوم مونیخ در سال 1904 هیئت دیگری به ریاست "فن لو کوک" به سرپرستی فرهنگستان برلن و در 1905 هیئت سومی به ریاست گرونودل و عضویت فن لو کوک به آنجا رفتند. سرانجام هیئت دیگری از فرانسه به ریاست پول پلیو مامور این کار شد و نتایج مهمتری بدست آمد. از آن جمله در غاری در "تون-هوانگ" یک جایگاه پنهانی کشف کردند و طومارهای خطی بسیار گرانبها در آن جا یافتند که اکنون در کتابخانه پاریس است. در میان اسنادی که بدست آمده تعدادی متون مانوی است که کارل زالمان دانشمند مشهو روسی و "ف.و.ک. مولر دانشمند آلمانی متون زبان دری آن و رادلف عالم روسی و فن لو کوک عالم آلمانی متون ترکی آنها را با رنج فراوان خوانده اند.در میان متنهای ترکی کتابی است درباره اعتراف به گناه در دین مانی که باستان شناس معروف مجار " سر اورل استاین" که بیشتر در هندوستان میزیسته به دست آورده و رادلف و فن لو کوک تدریجا آن را خوانده اند این کتاب به" خواس توانیفت" معروف است.در میان طومارهایی که در توئن هوانگ بدست آورده اند و مسافران اروپایی نتوانسته اند با خود ببرند و دولت چین آنها را به پکن برده و در کتابخانه مخصوصی که در آنجا ترتیب داده گذارده است طومار بزرگی است که تقریبا کامل است و چیزی از آن از میان نرفته است. شاوان و پلیو دانشمندان فرانسوی پی برده اند که این طومار یکی از کتابهای مانوی است و تفسیر آنها در مجله آسیایی پاریس منتشر کرده اند.اسناد دیگری به زبان ترکی اویغوری و پارسی باستان و سغدی و چینی است.[۳]


پانویس[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف فارسی، سرواژه: تورفان
  2. دانشنامه جهان اسلام، تورفان (یا طُرفان)
  3. سرچشمه تصوف در ایران،سعید نفیسی،چاپ فروغی،1343،صص 90-93

منابع[ویرایش]

  • سرچشمه تصوف در ایران،سعید نفیسی،چاپ فروغی،1343