دایرةالمعارف فارسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دایرةالمعارف فارسی غلامحسین مصاحب، جامع‌ترین دانشنامهٔ عمومی به زبان فارسی

دایرةالمعارف فارسی عنوان دانش‌نامه‌ای سه‌جلدی است که به ابتکار مؤسسه انتشارات فرانکلین ، به سرپرستی غلامحسین مصاحب و با مشارکت گروهی از نویسندگان و ویراستاران در ایران به زبان فارسی تدوین یافت.

منابع دانشنامه[ویرایش]

در سال ۱۳۳۵ مؤسسه فرانکلین به مدیریت همایون صنعتی‌زاده تصمیم به تهیهٔ ترجمهٔ فارسی از دایرةالمعارف یک جلدی کلمبیا وایکینگ (چاپ نیویورک) گرفت. سرپرستی این کار به غلامحسین مصاحب سپرده شد. اما غلامحسین مصاحب پس از بررسی دایره‌المعارف آمریکایی، ترجمهٔ کامل آن را پاسخگوی نیازهای جامعهٔ ایرانی و فارسی‌زبان ندانست، و طرحی نو درانداخت که بر اساس آن بیش از ۱۰٬۰۰۰ مقاله جدید دربارهٔ جنبه‌های مختلف تاریخ و فرهنگ ایران و اسلام تألیف شد و تعدادی از مقالات دانشنامه اسلام را عینا ترجمه و در خود قرار داده بود[۱] و در شناسنامه جلد اول، این اثر را کار مشترک تهران و نیویورک دانسته است.[۲]

نشر دانشنامه[ویرایش]

جلد اول دایرةالمعارف فارسی (از حرف «الف» تا پایان «س») در سال ۱۳۴۵ خورشیدی منتشر شد. در سال ۱۳۵۰ زمانی که بخش بزرگی از مقاله‌های جلد دوم تا حرف «ع» حروفچینی شده و آمادهٔ چاپ بود، غلامحسین مصاحب از کار سرپرستی دایرةالمعارف کناره‌گیری کرد. از آن زمان سرپرستی دایرةالمعارف به رضا اقصی محول گشت و بخش اول از جلد دوم (از «ش» تا پایان «ل») در سال ۱۳۵۶ خورشیدی منتشر شد. بخش دوم جلد دوم (از «م» تا پایان «ی») با ویرایش مجدد و پاره‌ای اصلاحات در سال ۱۳۷۴ خورشیدی انتشار یافت.

ساختار[ویرایش]

در دایرةالمعارف فارسی از آغاز کار، قواعد دقیقی برای انتخاب مدخل‌ها و حجم آن‌ها، تنظیم مقاله‌ها، معادل‌گذاری اصطلاحات، نحوهٔ ضبط و آوانگاری نام‌های خاص و اصطلاحات، ضبط علامت‌های اختصاری، ارجاع‌ها، رسم‌الخط فارسی و علائم نقطه‌گذاری وضع شد که در سراسر دایرةالمعارف رعایت گردید. این‌گونه روش‌مندی در دانشنامه‌های فارسی بی‌سابقه بود و سرمشقی برای تهیه‌کنندگان آثار مرجع در زبان فارسی قرار گرفت.

دانشنامه شامل مقدمه‌ای است که اصول و روش کار و نحوه استفاده از دانشنامه در آن به‌طور مبسوط توضیح داده شده‌است. این دانشنامه ۴۳هزار مدخل دارد که از آن میان ۲۳هزار مدخل خارجی، ۱۱ هزار مدخل مربوط به ایران و اسلام و بقیه مدخل‌های ارجاعی است. مدخل‌های خارجی عموماً ترجمه و اقتباس است اما مدخل‌های مربوط به ایران تماما تألیفی است.[۳]

فهرست پدیدآورندگان[ویرایش]

سرپرست‌های پروژه در ابتدا غلامحسین مصاحب سپس رضا اقصی بودند.

دکتر مصاحب با همکاری هیئت‌تحریریه خود از جمله احمد آرام، مصطفی مقربی، محمود مصاحب، فریدون بدره‌ای، و ابراهیم مکلا در واقع پدیدآورندگان اصلی دانشنامه هستند.[۴]

نام‌های نویسندگان، مترجمان و مؤلفان دایرةالمعارف فارسی در دیباچه به ترتیب زیر آمده‌است:[۵]

هیئت تحریریه

نویسندگان و مؤلفین

مترجمین و مؤلفین اولیه

ترجمه‌ها[ویرایش]

این کتاب توسط آقایان فؤاد کامل و جلال العشری و عبدالرشید الصادق به زبان عربی همراه با افزودن موضوع اضافی و کمی دخل و تصرف با عنوان الموسوعة الفلسفیة المختصرة منتشر شد.[۶]

منابع[ویرایش]

  • دایرةالمعارف فارسی، جلد اول، دیباچه، نوشتهٔ غلامحسین مصاحب
  1. http://maarefeaqli.nashriyat.ir/node/415
  2. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8807151304
  3. فانی ک، دایرةالمعارف فارسی:میراثی پایدار، مهرنامه ش۱۶، ص۲۱۸
  4. فانی ک، دایرةالمعارف فارسی:میراثی پایدار، مهرنامه ش۱۶، ص۲۱۸
  5. دایرةالمعارف فارسی، جلد اول، دیباچه، ص۶-۷
  6. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8807151304

پیوند به بیرون[ویرایش]