دره‌شهر

مختصات: ۳۳°۰۵′شمالی ۴۷°۱۳′شرقی / ۳۳٫۰۸°شمالی ۴۷٫۲۲°شرقی / 33.08; 47.22
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دره‌شهر
دریء شهر
Darreh Shahr View to North.jpg
کشور ایران
استانایلام
شهرستاندره‌شهر
بخشمرکزی
نام(های) دیگرماداکتو، سیمره، داراشهر
نام(های) پیشینماداکتو، سیمره، مرکز مهرجانقذق
سال شهرشدن۱۳۳۵ش(معاصر)
مردم
جمعیت۲۱٬۹۰۰ نفر(۱۳۹۵)
رشد جمعیت۶٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۴۸۰
ارتفاع۷۰۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۲۰
میانگین بارش سالانه۶۱۰
روزهای یخبندان سالانه۳۸/۵
اطلاعات شهری
شهرداردریکوند
ره‌آوردگل نرگس، برساق، ترخینه، شله، روغن حیوانی، خیار، طالبی، باقلا، گندم، برنج عنبربو، جاجیم، نمد، گلیم نقش برجسته، فرش دستی صادراتی و …
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۸۴۳
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۹۸ ط
کد آماری۱۵۰۳
دره‌شهر بر ایران واقع شده‌است
دره‌شهر
روی نقشه ایران
۳۳°۰۵′شمالی ۴۷°۱۳′شرقی / ۳۳٫۰۸°شمالی ۴۷٫۲۲°شرقی / 33.08; 47.22

دَرّه‌شهر مرکز شهرستان دره‌شهر یکی از مهمترین شهرهای غربی ِ ایران واقع در دامنه کبیرکوه از سلسله جبال زاگرس و در جنوب شرق ِ حوزه جغرافیایی استان ایلام واقع شده است. دره‌شهر در ساحل جنوبی رودخانه سیمره واقع شده‌است و از شرق و جنوب شرقی با لرستان و خوزستان، از شمال، شمال غرب و جنوب غربی با دیگر شهرستانهای استان ایلام همسایه است.

کبیرکوه امتداد جنوبی شهرستان را احاطه که پوشش جنگلی آن موجب تلطیف هوا و زیبایی منطقه به‌خصوص در فصول زمستان (اواخر فصل) و بهار شده‌است.[۱][۲][۳]

مردم‌شناسی[ویرایش]

زبان[ویرایش]

ساکنان شهر دره‌شهر به زبان لکی و گویش لری و درصد کمی نیز کردی فیلی و عده قلیلی عربی صحبت می‌کنند.[۴]

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲۱٬۹۰۰ نفر (۵٬۹۸۸ خانوار) بوده‌است.[۵]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۵۵۲٬۲۹۲—    
۱۳۶۵۸٬۸۳۱۲۸۵٫۳٪+
۱۳۷۰۱۲٬۵۹۱۴۲٫۶٪+
۱۳۷۵۱۴٬۶۶۸۱۶٫۵٪+
۱۳۸۵۱۸٬۲۱۴۲۴٫۲٪+
۱۳۹۰۲۰٬۷۱۲۱۳٫۷٪+
۱۳۹۵۲۱٬۹۰۰۵٫۷٪+

تاریخ[ویرایش]

دره شهر در دوره ساسانی یکی از پایتخت‌های ایران بوده واز دوره مس سنگی سابقه سکونت و شهری داشته‌است. این منطقه به لحاظ زمین‌شناسی یکی از بزرگترین ژئوپارک‌های دنیا محسوب می‌شود و همچنین بزرگترین شهر تاریخی غرب کشور در این منطقه واقع شده‌است. دره شهر دومین شهر بزرگ استان بعد از شهر ایلام (به لحاظ گستره شهری) می‌باشد.[نیازمند منبع]به دلیل تعدد و فراوانی قلعه‌های تاریخی در محدوده شهرستان، این شهر به شهر قلعه‌های ایران نیز شهرت دارد. دره‌شهر در زمان‌های مختلف تاریخی به علل متعدد بارها ویران و آباد گشته، از جمله عوامل مؤثر در ویرانی آن می‌توان لشکر کشی سپاهیان آشور و اعراب را نام برد. دره شهر محل شهر باستانی ماداکتو پایتخت عیلامیان بوده‌است.[نیازمند منبع] به نظر می‌رسد که این شهر اولین شهر عیلامی بوده‌است که در حمله آشور بانی پال ویران شده و در زمان حکومت هخامنشیان یا اهمیت گذشته را نداشته یا همچنان در ویرانی به سر می‌برده‌است، ولی در زمان اشکانیان دوره تجدید حیات آن بوده و در عهد ساسانیان نیز مجدداً آباد گردیده و رونق یافته‌است.
دره شهر یکی از قدیمی‌ترین مناطق مسکونی در ایران می‌باشد که در گذشته با نام سیمره شناخته می‌شد و تا زمان حکومت پهلوی تحت سلطه اتابکان لر بوده‌است و بعد از تصویب ایجاد استان ایلام از لرستان جدا و جزئی استان ایلام گردید.[نیازمند منبع]

در ویرانه‌های به جای مانده از این شهر در زمان ساسانیان، آثار شهرسازی که در آن دوره معمول بوده به چشم می‌خورد. سکه‌های یافت شده در خرابه‌های دره شهر به خسرو سوم و جانشینان او متعلق است. شهر کنونی دره شهر در دامنه کبیرکوه و در امتداد ضلع شمالی شهر باستانی آن دوره خود (دوره ساسانی) و در ساحل جنوبی رودخانه سیمره قرار دارد، و از استعداد کشاورزی، منابع آب غنی، مراتع سبز و جنگل‌های انبوهی برخوردار است.

شهر تاریخی صیمره (سیمره)/ماداکتو در شهرستان دره‌شهر به عنوان مرکز ایالت مهرگان‌کدک یا مهرجان‌قذق در دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار است

خرابه‌های دره‌شهر بازمانده‌ی شهر صیمره از قرون اولیه اسلامی و احتمالاً اواخر دوره ساسانی است. آثار چهار راه‌ها، کوچه‌ها و معابر با نظو ویژه‌ای که در شهرسازی دوره‌ی تاریخی قرون اولیه اسلامی از این شهر باقی مانده است. کلیه‌ی بناهای دره‌شهر از قلوه سنگ‌های گرد و ساییده شده و با گچ ساخته شده‌اند. فراوانی گچ در دره سیمره از یک سو، سهولت کار با گچ مرغوب از سوی دیگر، معماری دوره ساسانی را به استفاده از آن سوق داده است. سکه‌هایی که در خرابه‌های دره‌شهر پیدا شده‌اند به خسرو سوم و جانشینان او تعلق دارد. ابنیه موجود از آثار دوره اسلامی است، بر روی دیوار و طاق اتاق‌ها جملاتی چون «محمد بن عبدالله» با بهره گیری از گچ دیده می‌شود، به احتمال قوی این شهر در قرون اولیه اسلامی بر روی بقایای شهری از اواخر دوره ساسانی ایجاد شده باشد.

در سال‌های اخیر هیأتی به سرپرستی معتمدی به دره‌شهر اعزام شد و در ویرانه‌های دره‌شهر دو فصل حفاری انجام داد، همچنین از سال ۷۵ هیأت دیگری به سرپرستی آقای لک‌پور یکی از بناهای دره‌شهر را مورد حفاری قرار داد که فعالیت آنها تا اسفند ۸۳ ادامه یافت.

کشف یک عبادتگاه، خانه اربابی متعلق به حاکمان شهر، راسته بازار و برخی آثار دیگر از یافته‌های کاوش در این شهر تاریخی است. ویرانه‌های دره‌شهر و برخی تپه‌ها و قلعه‌ی محدوده‌ی این شهرستان به وسیله هیأت‌های باستان‌شناسی بررسی شده و اخیراً هم سه فصل حفاری و کاوش در این شهر انجام شده است، علاوه بر آن بسیاری جغرافی نویسان اسلامی و مورخان و سیاحان از وضیت شهر باستانی صیمره/ماداکتو و موقعیت آن مطلب نوشته‌اند.

مولف کتاب «اخبار ایران» نوشته است: «صیمره در سال ۲۱ هجری به وسیله سائب بن اقرع فتح شد». این مطلب نشان می‌دهد که صیمره در صدر اسلام اهمیت داشته و لشکریان اسلام پس از فتح دینور متوجه این شهر شده‌اند.

بلادزی نیز جریان فتح صیمره و مهرجان‌قذق را به وسیله سائب بن اقرع که از جانب ابوموسی اشعری به این دیار اعزام شده بود تأیید می‌کند.

مقدسی در احسن التقاسیم در مورد خرابی صیمره به وسیله زلزله در سال ۲۵۸ هجری و کشته شدن ۲۵ هزار نفر خبر داده است همچنین در کتاب جغرافیای نظامی پشتکوه آمده است: «صیمره/ماداکتو یکی از شهرهای بزرگ دوره سلاطین ساسانی بوده است.»

راولینسون در سفرنامه خود نوشته است: «... مسیر خیابان‌ها، کوچه‌ها، بازارها، محل کاروانسراها و عمارت در این شهر به خوبی آشکار است.»

علی‌محمد ساکی در خصوص شهر تاریخی صیمره گفته است:

«دژی متعلق به هرمزان آخرین حاکم عهد ساسانیان در صیمره/ماداکتو پابرجاست و هرمزان گاهی در صیمره اقامت می‌کرده است.

نتایج اعزام یک هیات نقشه‌بردار در سال ۶۲ به سرپرستی سیف‌اله کامبخش‌فرد به دره‌شهر: این هیأت پس از نقشه برداری و مشخص کردن حریم منطقه و گمانه‌زنی در چند منطقه موفق شد آثار ساسانی و دوره اسلامی  را تا تا قرن پنجم هجری بیابد. همچنین این هیأت در گمانه‌زنی تپه سرکچله به آثار ۴ هزار قبل از میلاد دست یافت. در خصوص بازدید نویسندگان از شهر تاریخی دره‌شهر: در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی «استین» ار آثار شهر باستانی صیمره بازدید کرده و به اظهارات جغرافی‌دانان عرب در مورد این شهر اشاره کرده است.

جغرافی‌نویسان اسلامی عموماً پشتکوه را ماسبذان و پیشکوه و صیمره/ماداکتو را مهرجان کدک نامیده‌اند

تقسیم‌بندی مناطق[ویرایش]

براساس بخشنامه وزارت کشوربه شهرداری در سال ۱۳۶۵ مبنی برضرورت تقسیم‌بندی مناطق نواحی و محلات شهری و ابلاغ دستورالعمل چگونگی انجام این طرح درسال۱۳۶۷ و همچنین پیرو طرح جامع شهر دره شهر به ۶ منطقه: ۱.اسدآباد، ۲.قلعه گل، ۳.سرخ‌آباد، ۴.شهید مدنی، ۵.بهمن‌آباد ۶. ناحیه مرکزی و جنوبی (بالاشهر)، متشکل از محلات: سرخ‌آباد، بهمن‌آباد، چال زغال، اراضی شهری، اردوگاه، هزاردر، زالوآب (ایثارگران-جانبازان)، طالقانی، مطهری، شهیدمدنی، فرهنگیان فاز۱+ماهپاره، فرهنگیان فاز۲، رزمندگان-بسیجیان و شهرک‌های جدیدالاحداث مسکن مهر و شفا تقسیم‌بندی و تشکیل شده‌است. این تقسیم‌بندی به منظور تحقق مدیریت یکپارچه شهری و بهبود کیفیت و افزایش سطح خدمات رسانی به همه قسمت‌های شهر انجام شده‌است.

مناطق دیدنی[ویرایش]

  1. سد و نیروگاه سیمره در فاصله ۲۵ کیلومتری شمال غربی شهر دره شهر و ۲ کیلومتری شهر چشمه شیرین
  2. تنگ بهرام چوبین و آثار بی نظیر تاریخی ارتفاعات تنگه
  3. رودخانه سیمره
  4. شهر تاریخی ماداکتو
  5. آتشکده چهار طاقی درسرخ‌آباد
  6. قلعه شیخ مکان
  7. امامزاده بابا سیف‌الدین
  8. پل تاریخی گاومیشان مربوط به دوره ساسانیان در مسیر پلدختر
  9. قلعه هاشم‌آباد
  10. ارتفاعات زیبای کبیرکوه
  11. تنگه ماژین
  12. قلعه زینل در چمکلان
  13. آبشار هفت آسیاب کبیر کوه
  14. تپه‌های باستانی شهرستان دره شهر
  15. چهارطاقی ارمو
  16. چهارطاقی چم نمشت
  17. شهر دره شهر
  18. سراب کبیرکوه
  19. پشته فرهادآباد
  20. پارک تفریحی توریستی وگردشگری سراب
  21. پارک تفریحی ارم در ارمو
  22. آبشار ماربره در روستای ارمو
  23. قلعه سه کسان
  24. موزه تاریخی دره شهر
  25. قلعه گل
  26. قلعه هزاردر
  27. عمارت حاج علی
  28. قلعه تسمه
  29. کبیرکوه دارای سوغاتی تره دره شهری

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ««شهرشناسی غرب ایران» در سایت تخصصی مردم‌شناسی «انسان و فرهنگ»». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۳ فوریه ۲۰۱۳. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «anthropology.ir» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. "LORI DIALECTS". iranica. Retrieved 12 February 2013.
  3. "LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori". Iranica. Retrieved 2 February 2013.
  4. فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)، جلد ۵، ص ۱۷۹، انتشارات دایره جغرافیایی ستاد ارتش، فروردین ۱۳۳۰، چاپخانه ارتش
  5. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.