کبیرکوه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کبیرکوه
Kabir Kuh Mountains.png
محدوده کبیرکوه (به رنگ سبز مشخص شده)
بلندترین نقطه
ارتفاع از سطح دریا ۳٬۰۶۵ متر (۱۰٬۰۵۶ پا)
ابعاد
درازا ۱۷۵ کیلومتر (۱۰۹ مایل) شمال غرب به جنوب شرق
پهنا ۸۰ کیلومتر (۵۰ مایل) (بین ۸۰–۴۵ کیلومتر)
مساحت ۹٬۵۰۰ کیلومترمربع (۳٬۷۰۰ مایل‌مربع)
نام‌گذاری
نام بومی کوُئُر یا کوُئِر
جغرافیا
کشور ایران
استان ایلام استان ایلام
دستگاه مختصات جغرافیایی ۳۳°۱۳′۱۶″ شمالی ۴۷°۰۶′۱۸″ شرقی / ۳۳٫۲۲۱۱۱°شمالی ۴۷٫۱۰۵۰۰°شرقی / 33.22111; 47.10500مختصات: ۳۳°۱۳′۱۶″ شمالی ۴۷°۰۶′۱۸″ شرقی / ۳۳٫۲۲۱۱۱°شمالی ۴۷٫۱۰۵۰۰°شرقی / 33.22111; 47.10500
زیست‌بوم منطقه حفاظت شده کبیرکوه
سنگ‌شناسی سنگ‌های رسوبی
زمین‌شناسی دورهٔ کرتاسه

کَبیرکوه یکی از کوه‌های طولانی زاگرس است که در استان ایلام قرار دارد.[۱] در منابع قدیمی نام آن عظیم‌کوه ذکر شده‌است.[۲] این کوه ۱۷۵ کیلومتر طول و بین ۴۵ تا ۸۰ کیلومتر عرض دارد.[۱] این رشته کوه در دورهٔ کرتاسه و از سنگ‌های رسوبی تشکیل شده‌است.[۳] همانند تمام کوه‌های غرب ایران از شمال غرب به جنوب شرق امتداد یافته‌است. کبیر کروه متشکل از تعداد زیادی کوه از جمله سیاه کوه، دینار کوه، سمند، اناران، سر میدان و کمر سفید است. بلندترین قله آن ۳۰۶۵ متر ارتفاع و در ۲۵ کیلومتری غرب بدره قرار دارد.[۱]

پدیده‌های زمین‌شناختی چون آبشارهای افرینه، ماربره و هفت آسیاب، دره‌هایی با دیواره‌های بلند و نیز تنگ بهرام چوبین، تنگ ماژین و غارهای باستانی کلماکره و کوگان در پیرامون کبیرکوه واقع شده‌اند. آثار باستانی شهر ۱۴۰۰ ساله ماداکتو، پل‌های سنگی چم نمشت، پلدختر و گاومیشان متعلق به دوران ساسانی و پل کلهر متعلق به قرن چهارم هجری نیز در این منطقه قرار دارند.

پیشینه زمین‌شناختی[ویرایش]

حدود ۱۱ هزار سال پیش در سِیمَره، جایی در مرز استان‌های لرستان و ایلام کنونی، کبیرکوه با ارتفاع ۲۸۰۰ متری خود به دشت‌های اطراف مسلط بود، اما به ناگاه زمین‌لرزه‌ای اتفاق افتاد که تأثیر مستقیمی بر سرنوشت سنگ آهک‌های ۲۸ میلیون ساله این کوه داشت. این تکان‌های ناگهانی همراه با آب‌های زیرزمینی و شیب دامنه، دست به دست هم دادند تا ۲۷ میلیارد تن از این آهک‌ها از دامنه شمال‌شرقی کوه جدا شوند.[۴]

این توده عظیم پس از جدا شدن، یکباره روی دامنه کوه سُر خورد و به سوی شمال به حرکت درآمد. سپس با عبور از کوهپایه همچنان با ایجاد زلزله‌های پیاپی راه خود را ادامه داد و با گذر از طاقدیس میله کوه در دشت سرازیر شد. این آوارها مسافتی حدود ۱۹ کیلومتر را طی کردند تا این‌که از توان افتاده و آرام گرفتند.

در پی این تحول، دشتی به وسعت ۱۰۰ کیلومتر مربع با این آوارهای سنگی پوشیده شد. آوارهای سنگی که حجم بلوک‌های آن گاه تا ۲۰ مترمکعب می‌رسید، مسیر رودخانه‌های کَشکان و سِیمَره را بسته بودند. جریان رودخانه‌ها قطع و با ایجاد این سد طبیعی، آب در پشت آن جمع شده بود. نتیجه، یک دریاچه وسیع بود که عمق آن به ۱۳۰ متر می‌رسید. رودخانه‌ها با گذشت زمان راه خود را در میان آوارها باز کرده و دوباره جریان یافته‌اند. هرچند دریاچه قدیمی دیگر دیده نمی‌شود اما آثار آن به شکل تالاب‌هایی در میان دشتی پر از آوار سنگی هنوز پابرجاست.[۴]

تالاب‌های یازده‌گانه «ولیعصر»، نشانه‌هایی از لغزشی عظیم هستند که اکنون زیستگاهی برای پرندگان مهاجر و بومی، آبزیان و گیاهان شده‌اند. آثار به جا مانده از زمین‌لغزش سیمره، در میانه راه پلدختر به دره‌شهر دیده می‌شود.[۴]

تونل کبیرکوه[ویرایش]

تونل کبیرکوه یک پروژه‌ای است که در سال ۱۳۸۹ برای زدودن بخشی از محرومیت استان ایلام آغاز شد.[۵] این تونل بزرگترین تونل در دست احداث کشور است.[۶] در خصوص اهمیت آن می‌توان گفت که این تونل نقش مهمی در ارتباط استان‌های کرمانشاه و لرستان با استان خوزستان و در کل ارتباط شمال غرب با جنوب غرب کشور ایفا دارد. همچنین در صورت احداث این تونل شهرهای جنوب ایلام را ۷۰ کیلومتر به مرکز کشور نزدیکتر می‌شوند.[۵][۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ F. Towfīq (۱۵ دسامبر ۱٩٨۶٧). «KABIR-KUH». دانشنامه ایرانیکا. دریافت‌شده در ۱۰ آگوست ۲۰۱۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  2. شکری، یدالله (۱۳۵۰). عالم آرای صفوی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. ص. صفحه ۱۳۴.
  3. Geological Map of Iran, National Geoscience Database of Iran, www.ngdir.ir
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ حنانه حامی مطلق: «وقتی کوه حرکت می‌کند». ۲۰۱۷. همشهری آنلاین. سرزمین من.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «"تونل کبیرکوه" عامل ارتباط شمال‌غرب با جنوب‌غرب کشور». خبرگزاری تسنیم.
  6. «حفاری 2500 متر از تونل 4700 متری کبیرکوه». ایسنا.
  7. «تونل کبیرکوه، جنوب ایلام را 70 کیلومتر به مرکز کشور نزدیکتر می‌کند». باشگاه خبرنگاران جوان.