مردم تالش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مشاهده پرچم تالش (روی لینک پایین کلیک کنید) https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Flag_of_Talysh.svg/600px-Flag_of_Talysh.svg.png

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Flag_of_Talysh.svg 


مردم تالش
۵ میلیون نفر
زبان‌ها
زبان تالشی
دین
سنی، شیعه
گروه‌های قومی مرتبط
دیگر اقوام ایرانی
(کرد • آذری • لر • فارس • بلوچ • تات • گیلک • مازندرانی)

مردم تالش قومی ایرانی‌تبار[۱][۲][۳][۴][۵][۶] هستند که سکونتگاه اصلی آن‌ها در البرز غربی از جنوب شرقی جمهوری آذربایجان آغاز شده و تا شمال غربی استان گیلان و استان اردبیل در ایران ادامه دارد.

منابع رسمی دولت جمهوری آذربایجان شمار تالشان آن کشور را در سال ۲۰۰۹ برابر با ۱۱۲ هزار نفر ذکر کرده‌اند که ۱٫۳ درصد از مردم این کشور را تشکیل می‌دهد. این منابع شمار تالش‌های جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۹۹ را ۷۶٬۸۰۰ نفر یاد کرده‌بودند. تالشان خود اما معتقدند که تعداد تالش زبان‌های جمهوری آذربایجان بسیار بیشتر یک میلیون و نیم نفر می‌باشد. به باور تالش‌ها، شمار تالشان در ایران نیز بیش از ۶۰۰ هزار نفر است.[۷]

جغرافیای قوم و منطقه تالش نشین[ویرایش متنی]

موقعیت تالش و گویشوران سه لهجه اصلی آن

منطقه قومی تالش که یکی از نواحی ایرانی محل سکونت قوم تالش است با مساحتی حدود ۲۳۷۳ کیلومتر مربع که در شمال غرب گیلان قرار دارد، یک سوم خاک استان گیلان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان که نام خود را از قوم تالش گرفته و به استناد منابع و شواهد بسیار، بازمانده اقوام کادوس باستان و از همسایگان دیرین قوم گیل می‌باشد، از غرب به استان اردبیل از شمال به آستارا و از جنوب به رودبار و از شرق به دریای خزر و انزلی محدود شده و شامل شهرهای آستارا، تالش، پره سر، ماسال،شاندرمن، رضوانشهر، هشتپر، حویق، لیسار می‌باشد، همچنین جمعیت زیادی از تالشان در رشت و امام زاده هاشم و رودبار استان گیلان ساکن می‌باشند. علاوه بر این مردم مناطق عنبران (از توابع شهرستان نمین) و شاهرود و کلور (از توابع شهرستان خلخال) در استان اردبیل نیز تالش هستند.

تالش از سه جهت به کوههای تالش که ادامه رشته کوههای البرز هستند و از طرف دیگر به دریای خزر منتهی می‌شود. کشف آثار تمدن ۴۵۰۰ ساله[نیازمند منبع] در ییلاق (نوه دیی) تالش جلوه‌های بیشتری به این منطقه خوش آب و هوا داده‌است. همین تاریخ پرافتخار باعث شده تا سالشمار کادوسی مبدأی خود را سال ۱۵۵۸ قبل از میلاد قرار دهد.

مردم تالش به زبان تالشی تکلم می‌نمایند که نزدیکترین زبان به زبان اوستایی می‌باشد. بخش اعظمی از تالش طی عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای از آن جدا شده و به روسیه ملحق شدند و هم اکنون تحت حاکمیت جمهوری آذربایجان می‌باشد.

شرایط اقتصادی و اجتماعی[ویرایش متنی]

تصویری از تالشان ایران در ۱۹۳۳ میلادی

از محصولات تولید شده در تالش می‌توان به برنج، توتون و مرکبات وچای اشاره کرد. این تنوع و فراوانی محصولات سبب شده که تالش بازارهای هفتگی پررونقی داشته باشد. از آن جمله می‌توان به یکشنبه بازار چوبر که اختصاص به معاملات دام دارد، پنجشنبه بازار شاندرمن که در آن انواع نهالها، دست ساخته‌های پشمی و نخی و فراورده‌های محلی مواد غذایی عرضه می‌شود همچنین می‌توان به چهارشنبه بازار رضوانشهر و پنجشنبه بازار تالش وسه شنبه بازار فومن و پره سر اشاره کرد که در آن اغلب زنان و مردان با لباسهای محلی حاضر شده و محصولات منطقه‌ای خود شامل برنج، انواع سبزیها و میوه‌های درختی را به فروش می‌رسانند.

شالیزارهای تالش با چشم‌انداز زیبا - کاخ سبز سردار امجد در هشتپر تالش- کاخ میر احمد خان تالشخان اف در لنکران (مرکز تالشخانات در قرن ۱۸وجدا شده از ایران)- جاده گیسوم تالش - پارک ملی هیراکانا واقع در جمهوری آذربایجان مابین آستارا و لنکران -یاناربلاق یا چشمه سوزان در منطقه آرچیوان نزدیک آستارای جمهوری آذربایجان و روستای تاریخی نوا دیی و ییلاق مریان و شهرک تاریخی ماسوله و دژتاریخی قلعه رودخان فومن و اماکن زیارتی شاهزاده ابراهیم شفت، که همه ساله پذیرای میلیون‌ها ایرانی و جهانگرد می‌باشد دیده می‌شود. جاده‌های تالش در ایران از بالاترین درصد تصادفات (طبق آمار منتشره از راهنمایی و رانندگی ایران) برخوردار است.

تاریخ تالش[ویرایش متنی]

تالش، سرزمینی که در روزگاران کهن به منطقه وسیعی گفته می‌شد که از شمال با آلبانیای قفقاز، و از شرق به دریای خزر و از جنوب به اسپیه‌رو یا سپیدرود و از آن به حدود مارلیک یا عمارلوی کنونی می‌رسید و از غرب نیز دشت و پهنه اردبیل، مغان و منطقهٔ کوهستانی نیر و سراب را دربر می‌گرفت.

تالشی‌ها در نیمه دوم قرن هجدهم بعد از کشته شدن نادرشاه و آغاز هرج و مرج در ایران استقلال خود را به دست آوردن و حکومت خوانین تالشی را تأسیس کردند و شهر لنکران را به عنوان پایتخت خود انتخاب نمودند. ناگفته نماند که لنکران از قدیمترین زمان تا به حال مرکز سکونت تالشی‌ها به‌شمار می‌رود. در سال ۱۸۱۳ میلادی با امضای عهدنامه گلستان بخشی از تالش به روسیه پیوست و در سال ۱۸۲۸ میلادی با امضای عهدنامه ترکمن چای این پیوند تصویب و تثبیت گردید تالشی‌ها به دو قسمت تقسیم شدند. یک قسمت آن تحت سلطه روسیه و بخش دیگر آن تحت حاکمیت دولت ایران قرار گرفت. البته این بخشی از تاریخ پرفراز و نشیب تالشان می‌باشد.

شخصیت ها[ویرایش متنی]

مبارزان سیاسی[ویرایش متنی]

خان ها، فئودال ها[ویرایش متنی]

سیاست[ویرایش متنی]

  • علی‌اکرم همت‌زاده یا علی‌اکرم همت‌اف (متولد ۱۹۴۸ لریک) نظامی، سیاستمدار و فعال حقوق بشر، تنها رئیس‌جمهور جمهوری خودگردان تالش-مغان

علی اکرم همت زاده همیشه معتقد بود که تالشان باید به ایران بازگردند چون کشور اصلی انهاست

علی‌اکرم همت‌زاده
  • هلال محمدف (۱۹۵۹، آستارا جمهوری آذربایجان) روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر ، نخست وزیری جمهوری خودگردان تالش-مغان
  • هلاکو رامبد(۱۲۹۸ تهران – ۱۳۸۶ نانسی فرانسه)نماینده شش دوره مردم طوالش در مجلس شورای ملی،وزیر مشاور و معاون سیاسی پارلمانی دولت آموزگار
  • دکترهوشنگ امیراحمدی متولد شاندرمن، علوم سیاسی، نویسنده (رئیس انجمن دوستی ایران آمریکا)
  • حسن ماسالی( ماسال) فعال سیاسی چپگرا، نماینده برون مرزی جبهه دموکراتیک ایران و مسئول امور ایران در حزب سبزهای آلمان

مذهبی[ویرایش متنی]

  • الله شکور پاشازاده (زاده ۲۶ اوت ۱۹۴۹ لنکران) شیخ‌الاسلام و ریاست اداره مسلمانان قفقاز از سال ۱۹۸۰ میلادی تاکنون
  • سید یونس عرفانی (زاده ۱۳۱۳ تالش) عضو مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران،رئیس کمیته منطقه ۸ انقلاب اسلامی، نماینده اولین دوره مجلس شورای اسلامی
  • احمد پروایی ریک (متولد ۱۳۶۱ هشتپر) نمایندهٔ منتخب استان گیلان در مجلس خبرگان رهبری

هنری،سینما،موسیقی[ویرایش متنی]

اسماعیل شعبانف

فعال اجتماعی[ویرایش متنی]

  • اسماعیل شعبانف (۱۹۶۵ در لنکران) محقق علوم سیاسی و فعال اجتماعی،رییس جامعه تالش‌های روسیه
  • کاوه رضائی‌شیراز (1985 در رضوانشهر) فعال حقوق بشر
  • آتا خان ابیل اف (۱۹۶۵-لریک جمهوری آذربایجان) حقوقدان و فعال حقوق بشر تالشی زبان
  • توفیق شهبازاف متخلص به (الهام)(۱۹۴۱–۲۰۰۰)در روستای قزل آواد از توابع شهرستان ماساللی، سخنور روشندل

علمی[ویرایش متنی]

  • دکتر پرویز یگانی رودبار سرای توابع رضوانشهر،دانشمند I T
  • استادهارون شفیقی عنبرانی (۱۲۹۶ عنبران ـ ۱۳۸۳ کرج) نویسنده، شاعر
  • محمدرضا پورجعفری (۱۳۲۴- تالش ) فارغ‌التحصیل رشته زبان و ادبیات انگلیسی نویسنده و مترجم
  • عبدالحسین نیک‌گهر ( ۱۳۱۶- تالش) جامعه‌شناس و مترجم ایرانی
  • بهزاد بهزادی (۱۳۸۶–۱۳۰۶ آستارا) محقق، حقوقدان و متخصص زبان و ادبیات آذربایجان
  • دکتراحسان شفیقی (۱۳۳۶ نمین)، پژوهشگر، شاعر، استاد دانشگاه
  • علی رفیعی از اهالی روستای جیرده فومن، دکترای شرق‌شناسی از دانشگاه استراسبورگ فرانسه، هیئت علمی دانشگاه گیلان
  • دکتر محمد اسعد نظامی ناو (متولد ۱۳۱۲ خورشیدی) یک جامعه‌شناس
  • پروفسور فرهت حسینی نژاد (۱۳۴۰- روستای پونل تالش)، دانشمند علوم پزشکی
  • دکتر محمدتقی رهنمایی(۱۳۲۳ هشتپر)، پژوهشگر – جغرافیدان
  • دکتر كوروش طاهرى طالش فوق تخصص جراحى دهان و فك و صورت و زيبايى،استاد و مدرس دانشگاه
  • دکتر یدالله طاهری طالش متخصص زنان و زایمان مالک بیمارستان خصوصی دکتر طاهری تالش
  • ناخدا احمد امیری از متخصصین نیروی دریایی ایران

ادبی[ویرایش متنی]

  • فخرالدین عباس زاده (۱۳۵۶ لریک تالش شمالی) محقق ، روزنامه‌نگار و سیاستمدار
  • کامیار عابدی( ۱۳۴۷ ماسال ) ادیب ، پژوهشگر
  • علی عبدلی( ۱۳۳۰- کلور خلخال)پژوهشگر زبان‌های تاتی و تالشی، نویسنده و شاعر
  • نوروزعلی محمداف زبان‌شناس، پژوهشگر و از بنیانگذاران و مدیران مرکز مدنیت تالش و نشریه صدای تالش
  • علی ناصر نصیراف شاعر و روزنامه‌نگار تالش شمالی ، عضو هیئت مدیره مرکز مدنیت تالشان و عضو اتحادیه نویسندگان و شاعران جمهوری آذربایجان

ورزش[ویرایش متنی]

شهرهای تالش‌نشین[ویرایش متنی]

شهرهای که مردم تالش‌ در آن‌ها اکثریت هستند:

جستارهای وابسته[ویرایش متنی]

منابع[ویرایش متنی]

  1. "Jamie Stokes,"Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1",Infobase Publishing, 2009. pp 682: "The Talysh are an Iranian people, most of whom now live in the Republic of Azerbaijan, on the southwestern shore of the Caspian Sea, "
  2. M. Wesley Shoemaker, "Russia and the Commonwealth of Independent States 2008", Stryker-Post Publications, 2008. pp 141: "Here the Talysh, an Iranian people, live in their mountainous villages and support themselves by weaving rugs and carpets by hand in the traditional way." [۱]
  3. James Stothert Gregory, "Russian land, Soviet people: a geographical approach to the U.S.S.R.", Pegasus, 1968. pp 161: "Smaller Iranian groups are the Talysh and Kurds of Transcaucasia" [۲]
  4. Michael P. Croissant, "The Armenia-Azerbaijan conflict: causes and implications", Greenwood Publishing Group, 1998. pp 67: "Talysh, an Iranian people whose language belongs to the northwest Iranian language group" [۳]
  5. Charles Dowsett, "Sayatʻ-Nova: an 18th-century troubadour : a biographical and literary study", Peeters Publishers, 1997. pp 174: "Talish is the name of an Iranian people in Gilan" [۴]
  6. Garnik Asatrian & Habib Borjian (2005.). Talish and the Talashis (State of Research). Iran & the Caucasus, 9 (1), pp. 43–72 pp 46: "Despite the fact that the Talishis, both in Iran and in the north, have explicit Iranian identity, the situation with the Talishis in Azerbaijan Republic, living as an enclave within the predominantly Turkic environment, has inspired the southern intellectual milieu as well." pp 47: "The structures of both ethnonyms, Καδούσ- (Cadus-) and Tāliš, are similar: ... Despite the obvious speculative character of the above etymology, still the Καδούσ-/Tāliš identification must not be discarded from the agenda of the ethnic history of the region, at least as a working hypothesis."
  7. Caucasus Report: Talysh Newspaper Editor’s Trial Begins in Azerbaijan, January 12, 2013.
  8. «رسمی؛ صادق محرمی به دیناموزاگرب پیوست» (وب). ورزش سه. بازبینی‌شده در 6 ژوئیه 1397. 

پیوند به بیرون[ویرایش متنی]

مقاله‌ای درخصوص وضعیت تالشها در آذربایجان شوروی]