بوئین‌زهرا

بوئین‌زهرا بویین
کشور	ایران
استان	قزوین
شهرستان	بوئین‌زهرا
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	بلوک زهرا
مردم
جمعیت	۴۸ هزار نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی، تاتی و ترکی
مذهب	اسلام، شیعه
بوئین‌زهرا روی نقشه ایران °۴۹٫۷۶۶۷شرقی °۳۵٫۹۰۰۰شمالی / ۴۹٫۷۶۶۷;۳۵٫۹۰۰۰

بوئین‌زهرا شهری است در بخش مرکزی شهرستان بویین‌زهرا استان قزوین ایران.

شهرستان بوئین‌زهرا یکی از شهرستانهای استان قزوین ایران است. مرکز این شهرستان، شهر بوئین‌زهرا است و دارای شش بخش مرکزی، آبگرم، آوج، دشتابی، رامند و شال و نیزچهارده دهستان و ۳۲۰ آبادی دارای سکنه‌است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۵۵٬۸۸۹ نفر بوده است. استان قزوین تقریباً زلزله‌خیزترین استان کشوراست و شهرستان بوئین زهرا نیز لرزه‌خیزترین شهرستان آن^{[نیازمند منبع]}. در سال ۱۳۴۱، زلزله‌ای در آن رخ داد و ۲۰٬۰۰۰ نفر جان باختند.

این شهرستان با وسعتی حدود ۵۹۸۸ کیلومتر مربع از شمال به شهر قزوین واز جنوب به استان مرکزی و همدان و از شرق به استان تهران و از غرب با شهرستان تاکستان هم مرز است. شهرستان بوئین زهرادر درجه اول از نظر پسته و سپس گردو و انگور کشت خوبی دارد. در این شهرستان پیاز و پنبه نیز کشت می‌شود. البته با توجه به آب و هوای بسیار مساعد بوئین زهرا برای کشت پسته ظرف چند سال گذشته سرمایه گذاری‌های بسیار عمده‌ای توسط بخش خصوصی برای توسعه اراضی زیر کشت پسته در این شهرستان صورت گرفته‌است. شهر بوئین زهرا در محل تلاقی راه‌های قزوین به ساوه و کرج به همدان قرار دارد.

در شهرستان بوئین زهرا ایل شاهسوند نیز زندگی می‌کنند.

مشخصات جغرافیایی

شهرستان بویین زهرا از نظر جغرافیایی در ۵۰ درجه و ۴ دقیقه درازای خاوری و ۳۵ درجه و ۴۶ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۱۲۱۰ متری از سطح دریا قرار دارد. آب و هوای این منطقه؛ معتدل مایل به گرم وخشک است. بویین زهرا در سال‌های گذشته بخشی از استان زنجان محسوب می‌شد، اما هم زمان با استان شدن قزوین، یکی از شهرستان‌های این استان به شمار آمد. این شهرستان که در جنوب خاوری استان قزوین قرار دارد، در پی زمین لرزه شدید شهریور ماه ۱۳۴۱ - برابر با سپتامبر ۱۹۶۲ - به سختی آسیب دید، اما با تلاش پی گیر و مستمر مردم و دولت، به سرعت بازسازی شد. غالب بناها و ساختمان‌های امروزی بویین زهرا بعد از زمین لرزه مزبور ساخته شده‌است. مسیرهای دست رسی به شهرستان بویین زهرا مناسب هستند و راه اصلی زنجان- قزوین از ۸ کیلومتری این شهرستان عبور می‌کند که از مهم ترین راه‌های آن‌ها است. راه‌های ارتباطی بویین زهرا به شهرستان‌های اطراف از نوع جاده‌های اصلی و آسفالته‌است به این ترتیب دست رسی این شهرستان به تهران، ساوه، قزوین و تاکستان به سهولت مقدور و میسر است. طبق سرشماری سال ۱۳۷۵ شهرستان بویین زهرا ۱۰۹۷۰۷ نفر جمعیت داشته‌است.

پیشیـــــنه

از آثارموجود درتپه‌های باستانی شهرستان بویین زهرا؛ پیشینه‌ای حدود ۹۰۰۰ سال برای این منطقه برآورد می‌شود که از قدیمی ترین مناطق ایران و جهان به شمار می‌آید. بویین زهرا درفاصله پنجاه کیلومتری شهر قزوین قرار گرفته‌است. شغل اصلی مردم بویین زهرا کشاورزی است و به طور کلی آب و هوای آن معتدل خشک است. هوای مرکز شهرستان، تابستان‌ها گرم و خشک و زمستان‌ها سرد است. در زلزله سال ۱۳۴۱ بسیاری از آثار باستانی بویین زهرا فرو ریخت. از آثار باقی‌مانده این منطقه می‌توان به کاروان سرای دوره صفویه و برج‌های خرقان اشاره کرد.

تقسیمات کشوری

• شهرها:، آوج، دانسفهان، شال، سگزآباد،

آبگرم و ارداق

• بخش مرکزی شهرستان بوئین‌زهرا
  • دهستان زهرای بالا
  • دهستان زهرای پائین
  • دهستان سگزآباد

شهرها: بوئین‌زهرا و سگزآباد

• بخش آوج
  • دهستان حصار ولیعصر
  • دهستان خرقان غربی
  • دهستان شهیدآباد

شهرها: آوج

• بخش رامند
  • دهستان ابراهیم آباد
  • دهستان رامند جنوبی
  • دهستان یزن

شهرها: دانسفهان

• بخش شال
  • دهستان زین آباد
  • دهستان قلعه هاشم

شهرها: شال

• بخش آبگرم
  • دهستان آبگرم
  • دهستان خرقان شرقی

شهرها: آبگرم

• بخش دشتابی
  • دهستان دشتابی شرقی
  • دهستان دشتابی غربی

شهرها: ارداق

مرکز دهستان‌ها

زهرای پایین:رحیم آباد- زهرای بالا:عصمت آباد- سگز آباد:شهرسگز آباد- رامند جنوبی:دانسفهان- رامند شمالی:زین آباد- دشتابی شرقی:رحیم آباد-

مکان‌های دیدنی و تاریخی

بسیاری از آثار و مکان‌های قدیمی و تاریخی شهرستان بویین زهرا در زلزله دهه چهل تخریب شد ولی مهم ترین آن‌ها را برج‌های دوگانه خرقان، کاروانسرای محمد آباد، کاروانسرای آوج، کاروانسرای هجیب، منطقه تاریخی سگزآباد، تپه زاغه و تپه قبرستان تشکیل می‌دهد.

راه‌های شهرستان

جاده آسفالته بوئین زهرا کرج جاده آسفالته بوئین زهرا-ساوه جاده آسفالته بوئین زهرا-قزوین جاده آسفالته ای که به رزن وتاکستان وابهر می‌رود

صنایع و معادن

صنایع شهرستان بویین زهرا در دو دسته صنایع دستی و سنتی و صنایع ماشینی قابل بررسی است. صنایع دستی این شهرستان شامل: قالی بافی و گلیم بافی در شهرها و روستاهای منطقه‌است و صنایع ماشینی نیز محدود به کارخانه‌های موجود در زمینه مواد غذایی و... است.

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

برخی کلمه زهرا را تبدیل شده واژه «زرا» از «زر» به معنی مقدس دانسته و بویین را ترکیبی از «بو» و «یین» به معنی «چشمه» و «خدا» می‌دانند که روی هم «چشمه خدای مقدس» می‌شود که آن را متعلق به الهه آناهیتا - فرشته پاکی و آب‌های روان - می‌دانستند. در این منطقه معبدی به نام ناهید بوده که بعدها به «خاتون»، «بی بی»، «دختر» و … تغییر نام داده‌است. در کتاب «التدوین» آمده که منظور از «زهرا» دختر «روی» صاحب ری است که بقعه‌ای را به دخترش بخشید و او هم در آن جا بنایی کرد. «خرابه قلا» یا «قلعه خرابه» و تپه عظیم «برموده» در شمال ابراهیم آباد، حاکی از تمدنی کهن در این منطقه‌است. دشت قزوین، «دشتابی»، «رامند» و بویین زهرا - که درجنوب استان قزوین واقع شده است- تمدنی بسیار کهن دارند. درلا به لای صدها تپه باستانی این منطقه، می‌توان تمدن بزرگ و دیرینه‌ای به طول بیش از ۹۰۰۰ سال را مشاهده کرد. آثار کشف شده از جنس طلا، برنز و سفال، با نقوش شطرنجی و نقاشی حیوانات با رنگ‌های قهوه‌ای تیره، اخرایی و مایل به سبز - از حیث تنوع و تناسب در شکل و رنگ آمیزی - جزو نمونه‌های ارزنده سفال پیش ازتاریخ این ناحیه‌است.

زمین‌لرزه‌های بوئین‌زهرا

بوئین‌زهرا منطقه‌ای زلزله‌خیز است و بر روی گسل قرار دارد و تاکنون زمین‌لرزههای شدیدی را به خود دیده‌است که تلفات بسیاری را بر جای گذاشته‌است. این زمین‌لرزه‌ها عبارتند از:

• زمین‌لرزه سال ۵۵۶ (تلفات نامعلوم)
• زمین‌لرزه ۱۶ فروردین ۱۲۹۲ (به روایتی ۱۲۰۰ کشته)
• زمین‌لرزه ۱۰ شهریور ۱۳۴۱ (حدود ۱۲ هزار کشته و ۲۷۰۰ زخمی)
• زمین‌لرزه ۱ تیر ۱۳۸۱ (حدود ۲۹۱ کشته و ۱۵۰۰ زخمی)

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.