شمال

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نقش صفحه قطب‌نما که در آن شمال سرخ‌رنگ نشان داده شده.

شُمال (شِمال هم تلفظ شده) یا آپا یا اَپاختَر، یکی از چهار جهت اصلی است.

در نقشه‌ها جهت شمال را همیشه به سوی بالای نقشه نشان می‌دهند.[۱]

پیرامون واژه[ویرایش]

شمال واژه‌ای عربی و فارسی آن آپا یا اَپاختَر است.[۲][۳] در زبان پارسی میانه، خشکی‌های شمال غربی کره زمین را وُروبَرشت و خشکی‌های شمال شرقی را وُروژَرشت می‌نامیدند.[۴][۵]

در بُندَهِش آمده که برای هر جهت اصلی یک سپاهبد گمارده شده و سپاهبد شمال، ستاره هفت‌اورنگ (محتملاً نگهبان شمال) است.[۶]

در زبان[ویرایش]

جهت‌های جغرافیایی
Compass Rose English East.svg
شمال شرقی
جنوب شرقی
جنوب غربی
شمال غربی

در سند املاک از شمال قیدی ساخته می‌شود به صورت «شمالاً». (نمونه: این مکان شمالاً به زمین فروشنده محدود است.) به افراد و چیزهای منسوب به شمال، شمالی یا شمالیه (نمونه: بلاد شمالیه) گفته می‌شود. در ادبیات شمالی‌پیکران به معنی ستارگانی است که از شمال طلوع می‌کنند.[۷]

به منطقه بالای مدار قطب شمال در فارسی شمالگان گفته می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ویکی‌پدیای انگلیسی.
  2. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه آپا.
  3. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه باختر.
  4. http://webapps.uni-koeln.de/cgi-bin/tamil/recherche
  5. MacKenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London: Curzon Press
  6. بهار، مهرداد: پژِوهشی در اساطیر ایران، پاره نخست و دویم، چاپ سوم، نشر آگه، تهران ۱۳۷۸، صص۵۵ و ۶۴
  7. لغتنامهٔ دهخدأ سرواژه شمالی.
محلات و کوی و شهرک‌های تهران
Naghsheye Tehran-fa.png