ساوه

برای دیگر کاربردهای ساوه به صفحه ساوه (ابهام‌زدایی) بروید.

ساوه ساوه
کشور	ایران
استان	مرکزی
شهرستان	ساوه
بخش	مرکزی
مردم
جمعیت	۲۰۰،۴۸۱ نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی (زبان اصلی)، ترکی،
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۹۹۸ متر
اطلاعات شهری
شهردار	داوود فرداد
ره‌آورد	انار
پیش‌شماره تلفنی	۰۲۵۵
وبگاه	http://www.saveh.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر یاقوت‌های سرخ خوش‌آمدید به شهر سلمان ساوجی خوش‌آمدید
ساوه روی نقشه ایران ۳۵.۰۱° شمالی ۵۰.۲۲° شرقی / 35.01; 50.22

میدان سرداران ساوه

ساوه از شهرهای استان مرکزی و مرکز شهرستان ساوه، در کشور ایران است. جمعیت این شهر در سال ۲۰۱۲ برابر با ۲۰۱۸۲۸ نفر است. ساوه یکی از شهرها و مناطق باستانی بازمانده از دوره ساسانی است که در اواخر دوره ساسانی و در اوایل دوره اسلامی یعنی سال ۲۲ هجری، ساوه جزو ایالت کوهستان یا جبال بوده‌است. زبان مردم ساوه فارسی است.

ساوه از شمال به شهرستان زرندیه و استان قزوین از جنوب به شهرستان تفرش و استان قم و از شرق به استان تهران و قم و از غرب و جنوب غربی به استان همدان و شهرستان کمیجان محدود می‌گردد.

ریشته شناسی نام

برای ساوه معانی چندی آورده‌اند:

• ساوه بر وزن، کاوه نام پهلوانی است ایرانی که در جنگ رستم کشته شده او را ساوه شاه هم می‌گفتند.
• ساوه تغییریافته واژه سه‌آبه به معنای مکانی با سه رودخانه خوانده شده‌است.
• ساوه در زبان فارسی به معنای خرده‌طلا است، نام بخش‌هایی مانند زرند، گواه کاربرد این معنی برای منطقه ساوه‌است.
• نام شهری است نامدار در عراق عجم، گویند دریاچه‌ای در آن جا بود که هر سال یک کسی را در آن غرق می‌کردند تا از سیلاب ایمن می‌بودند و در شب ولادت سرور کاینات آن دریاچه خشک شد.
• در زمان ساسانیان زمین به هفت کشور تقسیم می‌شده از این قرار ارزه، ساوه، فردوفش، وروگرست و...
• گروهی نام آن را ماخوذ از واژه اوستایی "سوا" Sava و یا واژه پهلوی "سوکا" Savaka دانسته‌اند.

پیشینه تاریخی

دروازه شهر ساوه در دهه ۱۹۲۰ میلادی

ساوه یکی از شهرها و مناطق باستانی بازمانده از دوره ساسانی است. این شهر در دوران گذشته در برخورد کلان‌ترین راههای کاروانی میان ری باستان، همدان، اصفهان، قزوین، زنجان، قم و کاشان قرار داشته و در روزگار پارتیان یکی از خانمانهای مهم میان راهی بوده و در سدهٔ ۷ (پیش از میلاد) یکی از دژها و خانمان‌های سرزمین ماد به شمار می‌رفته و زیست همگانی در این بخش از ایران از پیشینه و دیرینگی بسیار برخوردار است و از دید زمین‌شناسی از آن دوران سوم و چهارم زمین‌شناسی می‌باشد. ساوه نخست از توابع میدان بوده و بعد بخشی از ری بزرگ شده و به سبب نزدیکی با میانه‌های نیرومند برخی دودمان و پادشاهان بر ایران گذشته از این که همواره از ارزش ویژه‌ای برخوردار بوده دارائی و چمنزارهای آن نیز از دیرباز جای توجه دودمان‌ها بوده و روی همین پایه فرمانروایان آن اغلب از میان دولتمردان بنام برگزیده شده‌اند بعد از ساسانیان حکومت سامانیان و آل بویه و سپس سلجوقی بر این سرزمین دست داشتند.

ساوه در جریان حمله مغول در قرن هفتم هجری صدمه و آسیب فراوان دید، مغولان شهر را ویران کردند و ساکنان آن را از دم تیغ گذراندند. کتابخانه‌های بزرگ و موزه‌های ساوه طعمه حریق شد وکتاب‌ها و ابزار دانشی کتابخانه و دانشوران نابود شدند.

حمدالله مستوفی در مورد ساوه اینگونه نوشته:در اول در آن زمین بحریه (دریاچه) بوده و در شب ولادت رسول اکرم آب آن به زمین فرو شد و آن از مشروبات بوده‌است و بر آن زمین شهری ساختند. بانی آن معلوم نیست و در حمله مغول‌ها باروی آن دچار خرابی شد و خواجه ظهیر الدین علی بن ملک شرف الدین ساوجی آن را عمارت نمود. هوایش به گرمی مایل است و آبش از رودخانه مزدقان و قنوات مشروب می‌شود.

ساوه از دیر باز محل برخوردهای نظامی ایران بوده در دوره مغول نیز گذرگاه جهانگردان بیگانه شد مارکوپولو ی و نیزی و بسیاری از پیامبران و مبلغان آئینی، بازرگانان، و ایلچیان در گزارشها و نوشته‌های خود از ساوه یاد کرده‌اند. پی آمد حمله مغول کاهش شدید مردم ساوه بوده که کاهش زیاد ماندگاران روستایی و ویران شدن دستگاه‌های آبیاری موجب افت شدید کشاورزی در سرزمین ساوه شد. در دوره صفویه که آئین شیعه آئین رسمی کشور شد منطقه ساوه در دوره یاد شده جزو زمینگاه علی شکر بود در سال ۹۰۸ با چیرگی صفویه بر پادشاه مراد عثمانی همدان که والی نشین زمینگاه یاد شده بود بدست قزلباشها افتاد. در روزگار صفویه مردم ساوه از تیره‌های گوناگون بودند و زبان و آداب و روسوم آنان نیز طبعا با هم فرق داشت. ولی بیشتر مردم از همان گذشته پارسی‌زبان با گویش محلی بودند تا به امروز هم ادامه دارد.

جغرافیا

اقلیم

میانگین دمای سالانه ۲/۱۸ درجه سانتی گراد بوده است. میزان بارندگی کم و حدود ۲۱۶ میلیمتر در سال می‌باشد و بیشتر بارش بصورت باران است.در تقسیم بندی اقلیمی شهرستان ساوه دارای اقلیم نیمه خشک با تابستانهای گرم و زمستانهای کمی سرد نامگذاری شده است. متوسط رطوبت شهر ساوه ۳۹% می‌باشد که ماههای دی با میانگین ۵۸% مرطوبترین ماه و ماه تیر و مرداد با میانگین ۲۶ درصد خشکترین ماه سال می‌باشد. باد غالب ساوه شمالی و شمال غرب (۳۶۰ درجه) می‌باشد و بیشترین سرعت باد وزیده شده به میزان ۹۰کیلومتر در ساعت در ماه فروردین ۱۳۷۲ گزارش شده است. اقلیم ساوه براساس طبقه بندی دمارتن خشک و طبقه بندی آمبرژه معتدل می‌باشد.

میانگین دما و بارش برای ساوه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر دمای بیشینه (°C) ۹٫۶ ۱۲٫۵ ۱۷٫۱ ۲۳٫۷ ۲۹٫۳ ۳۵٫۲ ۳۷٫۷ ۳۷٫۲ ۳۳٫۰ ۲۶٫۱ ۱۷٫۱ ۱۱٫۰ Ø ۲۴٫۱ دمای کمینه (°C) ۰٫۱ ۱٫۵ ۵٫۸ ۱۱٫۷ ۱۶٫۴ ۲۱٫۸ ۲۵٫۱ ۲۴٫۴ ۱۹٫۴ ۱۳٫۴ ۶٫۴ ۲٫۰ Ø ۱۲٫۳ بارش (mm) ۳۶٫۲ ۲۳٫۱ ۳۴٫۳ ۲۸٫۰ ۱۴٫۵ ۱٫۴ ۱٫۳ ۰٫۲ ۰٫۴ ۶٫۰ ۲۸٫۰ ۳۳٫۱ Σ ۲۰۶٫۵ روزهای بارانی ۷٫۵ ۵٫۸ ۷٫۳ ۷٫۵ ۶٫۲ ۱٫۲ ۰٫۹ ۰٫۳ ۰٫۵ ۲٫۳ ۵٫۹ ۶٫۹ Σ ۵۲٫۳ دما ۹٫۶ ۰٫۱ ۱۲٫۵ ۱٫۵ ۱۷٫۱ ۵٫۸ ۲۳٫۷ ۱۱٫۷ ۲۹٫۳ ۱۶٫۴ ۳۵٫۲ ۲۱٫۸ ۳۷٫۷ ۲۵٫۱ ۳۷٫۲ ۲۴٫۴ ۳۳٫۰ ۱۹٫۴ ۲۶٫۱ ۱۳٫۴ ۱۷٫۱ ۶٫۴ ۱۱٫۰ ۲٫۰ ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر بارش ۳۶٫۲ ۲۳٫۱ ۳۴٫۳ ۲۸٫۰ ۱۴٫۵ ۱٫۴ ۱٫۳ ۰٫۲ ۰٫۴ ۶٫۰ ۲۸٫۰ ۳۳٫۱   ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر منبع: سازمان هواشناسی کشور

زمین لرزه

ساوه از نظر مطالعات زلزله در محدوده محدوده زلزله خیزی بالا قرار دارد. وجود گسل ایندس در ۱۸ کیلومتری جنوب شهر در لرزه خیزی این منطقه تاثیر بسیاری دارد.

فرهنگ

مشاهیر

مصطفی چمران

• سلمان ساوجی: وی از شاعران و غزل‌سرایان قرن هشتم هجری قمری و هم عصر حافظ بوده‌است. دیوان شعر وی مشتمل بر دوازه هزار بیت است.
• تیلیم خان: شاعر ترک‌زبان قرن ۱۲ هجری شمسی
• ابوسعد آوی: شاعر، تاریخ‌نگار، دانشمند و یکی از وزیران طبرستان
• ابوطاهر خاتونی: از شاعران دوران ملکشاه سلجوقی سلجوقی
• ابوالفرج ساوجی: از نویسندگان و کُتاب آل بویه
• افضل‌الدین ساوی: شاعر و فیلسوف قرن ششم هجری قمری.
• بهاءالدین ساوجی: از شاعران قرن هشتم هجری
• فرخنده ساوجی: از شاعران قرن سیزدهم هجری
• حسین بن روح نوبختی: سومین نایب خاص (سفیر) حجت بن حسن (مهدی) در دوران غیبت صغری و یکی از اهالی روستاهای آوه در نزدیکی شهر ساوه.
• سید مرتضی عسکری پژوهشگر تاریخ اسلام و حدیث‌شناس و روحانی شیعه.
• علامه تاج‌الدین آوی: از علما و فقه‌های مشهور شیعه در زمان ایلخانیان (قرن هفتم و هشتم هجری قمری)
• ملا صالح ساوجی: از علما دوران سلطان حسین صفوی (قرن دوازدهم ه. ق) است. تالیفات وی عبارتند از: الحدیده الحسینیه – الدره العلویه
• ابن سهلان ساوجی: فیلسوف و منطق‌دان
• خواجه نصیر طوسی: از علما بزرگ ریاضی، نجوم و حکمت ایران و نیز یکی از فقه‌های مذهب تشیع در قرن هفدهم می‌باشد، نقل شده‌است که وی زاده روستای جهرود در نزدیکی شهر ساوه‌است.
• مصطفی چمران: در سال ۱۳۱۱ ه. ش متولد شد. او فرزند حسن چمران ساوجی بود که از روستای چمران بخش غرق آباد ساوه به تهران مهاجرت کرد. دکتر چمران پس از شروع جنگ تحمیلی در شهریور ماه سال ۱۳۵۹ به خط مقدم جبهه رفت و ستاد جنگ‌های نامنظم را تأسیس و فرماندهی نمود. وی در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ در منطقه جنگی دهلاویه کشته شد.
• یوسف عادل شاه ساوی: موسس سلسله عادلشاهیان
• شیخ جمال‌الدین ساوجی: موسس قلندریان فرقه‌ای از صوفیه.
• سعدالدین ساوجی: از سیاست‌مداران و دولت‌مردان دوران ایلخانیان
• عمادالدین ساوجی: دانشمند و وزیر خوارزمشاهیان
• ابونصر آوی: شاعرو یکی از وزیران طبرستان
• حبیب‌الله ساوجی: از نقاشان زمان شاه عباس
• سید احمدخان ساوه‌ای: خواننده دوران قاجار
• ابوالفضل جلیلی: کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس سینما
• محسن محسنی‌نسب: کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس سینما

کتابخانه‌ها

• کتابخانه هاشمی نژاد
• کتابخانه سلمان ساوجی
• کتابخانه علامه عسگری
• کتابخانه ولیعصر

رسانه

نشریه‌ها

از جمله نشریات محلی ساوه می‌توان به دو هفته‌نامه پیام اندیشه، گل‌های ساوه، آرمان جوان، یاقوت سرخ، صبح ساوه، سیمانگار و ماه‌نامه‌های عهد جاوید و سیمای ساوه اشاره نمود. همچنین دو هفته‌نامه مدینه گفتگو یکی از نشریات شهرستان ساوه و استان مرکزی بود که در تیر ماه ۱۳۸۹ توقیف شده‌است.

ساختار شهری

شهرداری

سابقه ایجاد شهرداری در ساوه طبق مدارک مستند به سال ۱۳۳۶ باز می‌گردد، اما گفته‌ها حاکی از این است که در سال ۱۳۲۰ در این شهر بلدیه یا شهرداری وجود داشته است.

مراکز درمانی

• بیمارستان شهید مدرس
• بیمارستان شهید چمران
• بیمارستان فاطمه زهرا
• بیمارستان زنان و زایمان شهدا ۱۷ شهریور

فضای سبز شهری

• پارک طالقانی (پارک شهر)
• پارک ولیعصر
• پارک جنگلی ساوه

مراکز تفریحی

• دریاچه مصنوعی ساوه
• بام ساوه

اقتصاد و صنعت

شهرک صنعتی کاوه در ۱۰ کیلومتری شهر ساوه یکی از قطب‌های مهم صنعت در ایران به حساب می‌آید. شهرک صنعتی کاوه در سال ۱۳۵۲ در شمال شرقی شهر ساوه ایجاد شده‌است که هم اکنون در مساحتی بالغ بر ۳۰۰۰ هکتار و با ۵۰۰ واحد کارخانه تولیدی مشغول به فعالیت است.

ترابری

مسیرهای ارتباطی

• آزادراه ۵ (ساوه - تهران)
• آزادراه ۵ - (ساوه - سلفچگان - اراک)
• آزادراه ۶ (ساوه-همدان)
• جاده ۶۵ (ساوه - تهران)
• جاده ۶۵ (ساوه - اراک) (ساوه - قم)
• جاده ۴۸ (ساوه - همدان)

آموزش

آموزش عالی

• دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه
• آموزشکده سما واحد ساوه
• دانشگاه پیام نور واحد ساوه
• دانشکده پرستاری ساوه
• دانشگاه علمی کابردی ساوه
• موسسه آموزش عالی انرژی ساوه
• موسسه آموزش عالی دانشستان ساوه
• موسسه آموزش عالی فن و دانش ساوه
• موسسه آموزش عالی فخر رازی ساوه
• دانشکده فنی‌وحرفه‌ای پسران ساوه (جراحی زاده)
• موسسه آموزش عالی ناصر خسرو ساوه
• مرکز آموزش علمی کاربردی گروه صنعتی صفا

مدارس علوم دینی

• حوزه علمیه ولی‌عصر
• حوزه علمیه امام صادق
• حوزه علمیه زنان فاطمه الزهرا

ورزش

شهر ساوه در دوره‌های مختلف تیم‌های ورزشی مانند باشگاه‌های باشگاه فوتسال شن‌سا ساوه و باشگاه فوتسال شهرداری ساوه در لیگ برتر فوتسال ایران داشته‌است. باشگاه شن‌سا ساوه قهرمان نخستین دوره جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۳۸۴، مسابقات بین‌المللی پرتغال موسوم به جام جهانی کوچک در سال ۱۳۸۶ و قهرمان لیگ برتر فوتسال ایران در سال ۱۳۸۵ شده‌است. همچنین باشگاه فوتبال شهر صنعتی کاوه که وابسته به شهرک صنعتی کاوه در نزدیکی ساوه‌است در لیگ دسته اول ایران به عنوان نماینده شهر تهران شرکت می‌کند.

مجموعه‌های ورزشی

• مجموعه ورزشی چمران
• مجموعه ورزشی هلال احمر
• مجموعه ورزشی تختی
• مجموعه ورزشی کوثر
• سالن فجر

گردشگری

آثار تاریخی

نمایی از مسجد جامع ساوه

نمایی از ضریح و کاشی‌کاری‌های داخلی امامزاده سید اسحاق

نظر به اینکه ساوه یکی از شهرستانهای باستانی ایران زمین است لذا آثار باستانی آن نسبتا زیاد می‌بوده تا اینکه در حمله مغول و بعد به دست سپاهیان تیمور لنگ اکثر آنها منهدم گردید.

• بازار ساوه - قدمت تاریخی دوره صفویه
• مسجد جامع ساوه - قدمت تاریخی دوره سلجوقی
• مناره مسجد جامع - قدمت تاریخی ۵۰۴ ه. ق
• مناره مسجد میدان - سدهٔ ۵ ه‍. ق
• مسجد سرخ یا انقلاب - قدمت تاریخی۴۵۳ ه. ق
• مسجد بازار ساوه - قدمت تاریخی دوره زندیه
• گنبد چهارسوق - قدمت تاریخی دوره صفویه
• قلعه دختر یا قیزقلعه - قدمت تاریخی دوران ساسانیان
• امامزاده سید اسحاق - (از نوادگان موسی کاظم- با سه واسطه) - قدمت تاریخی ۶۷۶ ه. ق
• بنای امامزاده سید حمزه - قدمت تاریخی دوره صفویه
• آرامگاه امامزاده فضل بن سلیمان - قدمت تاریخی دوره سلجوقی
• آرامگاه فاطمه بنت شجاع - قدمت تاریخی دوره صفویه
• بند شاه عباس - قدمت تاریخی قرن هفتم ه. ق
• امامزاده سید هارون - قدمت تاریخی قرن هفتم ه. ق
• امامزاده یونس - قدمت تاریخی اواخر قرن نهم
• آرامگاه اشموئیل پیغمبر - قدمت تاریخی دوره صفویه
• آرامگاه امامزاده نوح بن موسی بن جعفر - قدمت تاریخی دوره صفویه
• کاروانسرای آوه - قدمت تاریخی دوره صفویه
• کاروانسرای عبدالغفارخان (باغ شیخ) - قدمت تاریخی دوره زندیه
• کاروانسرای عبدالغفارخان (مجیدآباد) - قدمت تاریخی دوره زندیه
• تکیه باغ شیخ - قدمت تاریخی دوره قاجار
• گورستان رازین (سوسن نقین) - قدمت تاریخی هزاره اول قبل از میلاد
• گورستان کله دشت - قدمت تاریخی هزاره سوم قبل از میلاد
• پل‌های یک چشمه و هشت چشمه سرخده - قدمت تاریخی دوره صفویه

صنایع دستی

هنر صنایع دستی در شهر ساوه دارای قدمت زیادی است. وجود تکه‌های سقالینه کشف شده در اطراف تپه باستانی آوه شاهدی بر این مدعاست. همچنین گلیم ساوه یکی از آثار مشهور کشور است که از دوره صفوی در این شهر رواج داشته است.

• سفالگری

در زمان سلجوقیان، ساوه یکی از مراکز مهم سفالگری بود که هر چند نمی‌توانست با ‹‹ری›› در این زمنیه رقابت کند ولی به هر طریق از اهمیت فراوانی برخور دار بود. پس از حملة مغول، ‹‹ری›› از فعالیت باز ایستاد لکن ساوه همچنان به خلق آثار گرانبهایی در این زمینه ادامه داد. نمونه‌های زیبائی از سفالینه‌های ساوه در حفاریها تپه‌های تاریخی ‹‹ آوه›› بدست آمده که در ‹‹ موزة ایران باستان›› نگاهداری می‌شود.

• گلیم بافی

در گلیم ساوه استفاده از رنگ‌های مناسب و طرح‌های زیبا دیده می‌شود و این امر گلیم ساوه را در سطح استان مطرح ساخته است. روستای «نورعلی بیگ» در بخش مرکزی شهرستان ساوه از جمله روستاهایی است که بافت گلیم در آن مشهود است. از انواع گلیم‌ها، خورجین، گاله یا به اصطلاح ساوه‌ای‌ها «گووالا» و غیره تهیه می‌شود. گاله اغلب در کودکشی مورد استفاده قرار می‌گیرد. «سفره آرد» یا به قول محلی‌ها «اون سفرا» از دیگر دست‌بافت‌های مردم این دیار است. سفره آرد گلیمی ظریف از نخ پنبه است و معمولاً در نان‌پزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

• قالی بافی
• رودوزیهای سنتی
• منبت
• قلمزنی

موزه‌ها

• موزه مردم‌شناسی چهارسوق

هتل‌ها

• هتل صدرا
• هتل کاوه

نگارخانه

• 

  مناره مسجد سرخ ساوه

• 

  قدیمی‌ترین عکس از مسجد جامع ساوه

• 

  قلعه دختر ساوه

• 

  حیاط شرقی امامزاده سید اسحاق ساوه

• 

  سایت مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی ساوه

• 

  میدان آزادی ساوه

پانویس

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ساوه موجود است.