لر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو
Broom icon.svg
 این مقاله به تمیزکاری نیاز دارد. لطفاً آن را تا جایی که ممکن است از نظر املا، انشا، چیدمان و درستی بهتر کنید. سپس این الگو را از بالای مقاله حذف کنید. محتویات این مقاله ممکن است غیرقابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشد یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کرده باشد.
Question book.svg
 برای اثبات‌پذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارایه‌شده به‌درستی ارجاع داده نشده‌اند.
لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید.
مطالب بی‌منبع در آینده مردود و حذف خواهندشد.

لُر نام قومی از نژاد آریایی است که‌ در غرب و جنوب غربی کشور ایران زندگی می‌کنندزبان این قوم لری است. زبان لری مانند زبان فارسی و کردی از شاخه زبان‌های هندو اروپایی است و به زبان کردی و فارسی شباهت زیادی دارد.[۱] ویژگی‌های زبان لری نشان می‌دهد که زبان منطقه کنونی لرستان در تاریخ باستان از سوی ناحیه پارس صورت گرفته و نه از سوی ناحیه ماد.[۲]

فهرست مندرجات

[ویرایش] سلسله‌ها و پادشاهان

  • عیلامیان: در زمان‌های تقریبا ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد تا ۶۴۰ سال قبل از میلاد در مناطق لرنشین حکومت می‌کردند و قدرت بسیاری داشتند و با اینکه دشمنان بسیار قوی مانند سومریان داشتند. اما توانستند پایتخت سومر را تصرف کنند و آن را مستعمرهٔ خود کنند و چند سال بعد هم آن را کاملا شکست دادند و ویران کردند. ایلامیان بعد از سال‌ها قدرت از آشوریان شکست سنگینی خوردند و دولت مقتدرشان از بین رفت. پایتختشان آنزان (ایذه کنونی) بود. کلمهٔ عیلامی به معنی کوهستانی است و اشاره به مردم زاگرس نشین دارد.[۳]
  • ایلمایی‌ها: در زمان اشکانیان در منطقه‌های لرنشین و بختیاری حکومت خودمختاری به نام ایلمایی بود که البته قدرت ایلامیان را نداشتند اما در نوع خود قدرتمند بودند. البته با اشکانیان روابط خوبی داشتند و به نوعی مستعمرهٔ اشکانیان بودند و با آنها روابط خوبی داشتند.[۴][۵]
  • اتابکان لر: اینان به اتابکان لر بزرگ و کوچک نیز مشهور بودند و مدت حکومتشان بسیار طولانی (حدود ۶۰۰ سال) بود. این سلسله در مناطق لرنشین حکومت می‌کردند. ابتدا بصورت دولت نیمه مستقلی پایه گذاری شد و تنها باج و خراجی به دولت‌های ایران (خلفای عباسی، مغولان و صفویه) می‌داد و در سال‌های بعدی قدرت بیشتر گرفتند. دیگر به دولت‌های ایران مالیات نمی‌دادند و صد سال آخر کاملا مستقل از دولت ایران بودند و البته صفویان با شکست شاه وردی خان لر این منطقه را تصرف و سلسله را نابود کردند.[۶]
  • زندیه: این حکومت که توسط کریم خان زند بایه گذاری شد. قلمرو اش مناطقی فراتر از مناطق لرنشین بود.و پایتختش شیراز بود.اما شاهان و بنیانگذارانش لر بودند. این حکومت یکی از بهترین و عادل ترین حکومت‌های بعد از اسلام در ایران بود. این سلسله با شکست خوردن لطفعلی خان زند(شاهزادهٔ شجاع زند) از آغا محمد خان قاجار نابود شد.[۷]
  • ایلخانان لر و بختیاری: در زمان قاجاریه در مناطق لرنشین خان‌هایی بودند که علاوه بر اینکه مامور دادن مالیات بودند، بر این منطقه حکومت هم می‌کردند. اما با وجود این که در بعضی موارد خودمختار بودند اما مستقل از دولت ایران نبودند. در زمان محمد تقی خان بختیاری(ممتی خون) بختیاری‌ها اعلام استقلال کردند، اما توسط انگلیسی‌ها پذیرفته نشد. اما تا چندین سال بختیاری‌ها نزد خودشان استقلال داشتند و به دولت قاجاریه نه تنها مالیات نمی‌دادند بلکه کاروان‌های مالیاتی قاجاریه که از مناطق دیگر مانند اعراب می‌گرفتند را غارت می‌کردند و اینگونه بختیاری‌ها با قاجاریه دشمن شدند. اما بعد از قتل محمد تقی خان اوضاع آرام گرفت و حسینقلی خان روابط بختیاری-قاجاریه را سامان بخشید. بعد از چند سال که بختیاری قدرت نظامی بالا گرفت. قاجاریان که از قدرت بختیاری هراس داشتند در یک مهمانی حسینقلی خان بختیاری را کشتند.[۸]

[ویرایش] زیربخش‌ها

قوم لر دارای تقسیم بندی‌های زیادی است که در مهم‌ترین و کلی‌ترین تقسیم‌بندی به دو شاخه لر بزرگ (بختیاری) و لر کوچک تقسیم می‌شوند. لر بزرگ بیشتر در استان کهگیلویه و بویراحمد و فارس، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، قسمتی از اصفهان، قسمتی از خوزستان و قسمت کوچکی از لرستان زندگی می‌کنند؛ اما لر کوچک در لرستان و پشت کوه (ایلام)، و نیز استان همدان و قسمتی از کرمانشاه و مرکزی و قسمتی از شهرستان اندیمشک از استان خوزستان و همینطور در استانی غربی از عراق زندگی می‌کنند.

البته طوایفی از لر در صدها سال پیش (در دوره‌های صفویه، افشاریه، قاجاریه و پهلوی) به طور اجباری کوچانده شدند و اکنون در استان‌های قزوین و شهر لوشان(چگینی‌ها)، گیلان و خراسان مستقر شده‌اند و اکنون بعد از گذشت سال‌ها همچنان به زبان لری صحبت و آداب و رسوم خود را حفظ کرده‌اند.[نیازمند منبع]

تعداد دیگری از لرهای بختیاری هم در جنگ‌های گذشته و یا طی سفرهایی در مناطق مختلف شرقی مستقر شده‌اند. چنانچه تعدادی از آنان در افغانستان اکنون جمعیت قابل توجهی دارند و البته در چین هم قبری وجود دارد که متعلق به یک بختیاری در زمان‌های قدیم است و اکنون تعدادی از مسلمانان چین نسب خود را به ایشان می‌دانند که البته این دو دسته در حفظ سنن و زبان خود کوشا نبوده‌اند.[۹][یادکرد دقیق]

لرستان کوچک به دو منطقه پیشکوه (استان لرستان) امروزی و پشتکوه (استان ایلام) امروزی تقسیم می‌شود. لر کوچک در تقسیمات کشوری بسیار پراکنده شده‌است.

لر کوچک شامل طوایف زیادی می‌باشد که قوم لک یکی از آنان می‌باشد. لر کوچک به لر فیلی (fayaly) نیز مشهور است، لرهای عراق را نیز به نام لر فیلی یا لک فیلی می‌شناسند.[نیازمند منبع]

لربزرگ، به دو شاخه «بختیاری و لرهای کهگیلویه و بویراحمد» یا بطور کلی لرهای «سربند» و «لرستان جنوبی» یا لرهای «زیربند» تقسیم می‌شود.

لر بزرگ که بخش عمده قوم لر هستند دارای تقسیم‌بندی‌های گوناگونی بوده‌است. ولی مهم‌ترین و کلی‌ترین تقسیم‌بندی این قوم به نام ایل‌های آن است. لر بزرگ شامل ایل‌های زیر است:

  • بختیاری: بزرگ‌ترین ایل لر که خود شامل ایل‌های بزرگی چون ایل بهمئی و بختیاریهای استان لرستان می باشند که بختیاریهای استان لرستان نیز به طوایف بزرگی چون حسینوند ، عیسوند ، حاجیوند و... تقسیم می گردند و جزء چهارلنگ ها محسوب می شوند.
  • بویراحمد
  • ممسنی: ایل ممسنی سومین ایل بزرگ قوم لر محسوب می‌شود محل سکونت آنها شهرستان نورآباد ممسنی واقع در استان فارس می‌باشد و از طوایف رستم، ماهورمیلاتی، بکش جاوید و دشمن زیاری تشکیل شده‌است.
  • طیبی
  • چرام
  • لیراوی در استان‌های بوشهر و فارس و خوزستان ساکن اند.
  • ایل نابود شده نویی که برخی از بازماندگانشان در ایل بویراحمد و لیراوی ادغام شده‌اند و اینک تنها نامی از این ایل باقی مانده‌است.[نیازمند منبع]

[ویرایش] لرهای چهارمحال و بختیاری

مردمان لری که در استان چهارمحال و بختیاری زندگی می‌کنند، خود به دو دسته هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌شوند.

ایل بختیاری قشلاق را در خوزستان و ییلاق را در چهارمحال و بختیاری می‌گذراند. این مردم مانند تمام لرها دارای صفت‌های شاخص مهمان نوازی، جنگجویی و بی باکی می‌باشند که در میان این مردم بدرفتاری با مهمان و غریبه و همچنین ترس از دشمن بسیار ننگ است.

[ویرایش] ایل بویراحمد

ایل بویراحمد بزرگ‌ترین ایل در استان کهگیلویه و بویراحمد است و شاید پس از بختیاری بزرگ‌ترین ایل لر باشد. مردم بویراحمد بازماندگان ایل بویر هستند که در زمان شاه عباس در مناطق مرزی ایران و دیگر شهرهای ایران همچون مراغه و اصفهان تقسیم شدند که پس از شاه عباس قسمت عمده آنها به سرزمین مادری خود بازگشتند. در مورد ایل بویر افسانه‌ای هست که آنها را تنها قوم جهان دانسته که هیچگاه در سرزمین خود شکست نخوردند و برخی از تاریخ نویسان بزرگ نیز به این مساله اشاره نموده‌اند. دین مردم بویراحمد: تمام مردم این ایل شیعه دوازده امامی بوده‌اند و تنها دو روستا در این ایل پیرو دین بهائی بوده‌اند[نیازمند منبع] که در اوایل انقلاب اسلامی ایران توسط برخی از اشرار غارت و متواری شدند و هم اکنون از بازماندگان این دو روستا اطلاعات دقیقی یاقی نمانده‌است.

[ویرایش] فهرست طایفه‌های بویراحمد

بویراحمد به طوایف زیادی تقسیم می‌شود که عبارتند از: ۱- تامرادی بزرگترین طایفه-۲-ایل نگین تاجی۳- اولاد میرزاعلی ۴- سادات شاه قاسمی ۵- شرانی۶- باتولی ۷- تاس احمدی ۸- باشرانی ۹- شولی ۱۰- زنگوایی ۱۱- باباکانی یا بابکانی ۱۲-سی سختی

[ویرایش] برخی علمای بزرگ دینی

[ویرایش] برخی شخصیت‌های تاریخی و قهرمانان

Question book.svg
 برای این بخش از این مقاله منابع لازم نیامده‌است. لازم است بر طبق اصول اثبات‌پذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع منبعی برای آن ذکر شود. مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد.


[ویرایش] برخی ادبا و شاعران

[ویرایش] برخی شخصیت‌های سیاسی در زمان رژیم پهلوی

[ویرایش] برخی شخصیت‌های سیاسی نظام جمهوری اسلامی

[ویرایش] برخی شخصیت‌های علمی

[ویرایش] برخی کارگردانان و هنرپیشه‌ها و مجری و گزارشگرها

[ویرایش] ورزشکاران

[ویرایش] منابع

  1. ↑ لر و بختیاری، تالیف آقای امیراحمدی
  2. ↑ Yar-Shater, Ehsan. ۱۹۸۲. Encyclopaedia Iranica. London: Routledge & Kegan Paul. V, p. ۶۱۷a.
  3. ↑ تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا. آ. گرانتوسکی - م. آ. داندامای
  4. ↑ سرزمین بختیاری ص ۱۰۱
  5. ↑ تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا. آ. گرانتوسکی - م. آ. داندامای
  6. ↑ عالم آرای عباسی ج۱، و تاریخ عباسی و نیز اتابکان لرکوچک –خودگو
  7. ↑ سرزمین لر ص۲۰۱
  8. ↑ بختیاری‌ها و قاجاریه، تالیف میرزا حسین دره شوری
  9. ↑ لر و بختیاری، تالیف آقای امیراحمدی
‎‎
  • مسعود بهنود، کشته شدگان بر سر قدرت، ISBN ۹۶۴۴۰۵۰۵۵X
  • تاریخ انقلاب مشروطیت. رحیم نامور. انتشارات پاچار ۱۹۵۸

[ویرایش] جستارهای وابسته

[ویرایش] پیوند به بیرون

Accessories-text-editor.svg این نوشتار خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.
برگرفته از «http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%B1»