تقلیلگرایی
تقلیلگرایی یا فروکاستگرایی (به انگلیسی: Reductionism) در معرفتشناسی و علوم، مفهومی مربوط به تقلیل و فروکاهی طبیعت اشیاء و رفتار پیچیدهٔ پدیدهها به مجموع مؤلفهها و اصول بنیادین آنها یا بهطور کلّی اموری بسیطتر است. در واقع فروکاستگرایی بدین معناست که برای فهم هرگونه پدیدهٔ پیچیدهای باید آن را به اجزای تشکیلدهندهٔ آن تقلیل داد و در صورت لزوم باید تحلیل را تا جایی ادامه داد که به کوچکترین عناصر آن دست یافت؛ چرا که در این حالت بیان میشود که هر نظام و سازمان پیچیدهای چیزی غیر از مجموعهٔ اجزای تشکیلدهندهٔ آن نیست. پس میتوان کل را به اجزای سازندهٔ آن تفکیک کرد. به این ترتیب، شناخت کل، شناخت اجزای تشکیلدهندهٔ آن خواهد بود.
فروکاستگرایی در فلسفه یعنی این باور که برای فهمیدن یک چیز پیچیده، میتوان آن را به بخشهای کوچکترش تقسیم کرد و فقط با شناختن همان بخشها، همهٔ ماجرا را توضیح داد؛ مثلاً فرض کنید که بخواهیم یک ماشین پیچیده همچون یک گوشی تلفن همراه را بشناسیم. در این حالت، یک فرد فروکاستگرا میگوید که اگر همهٔ قطعات آن را بشناسیم و بفهمیم هر کدام چطور کار میکند، میتوانیم کل عملکرد آن را درک کنیم.
این دیدگاه در علوم و فلسفه هم وجود دارد؛ مثلاً در زیستشناسی، بعضیها فکر میکنند با شناخت مولکولها و سلولها میتوان همهٔ رفتار یک موجود زنده را توضیح داد؛ امّا منتقدان میگویند همیشه هم اینطور نیست، چون وقتی بخشها کنار هم قرار میگیرند، ویژگیهایی پدید میآید که فقط با نگاه کردن به اجزای کوچک نمیتوان آنها را پیشبینی کرد؛ مثل اینکه از کنار هم قرار گرفتن قطعات ساز، «موسیقی» به وجود میآید که خود قطعات بهتنهایی آن را ندارند.
تعاریف
[ویرایش]همراه فلسفه، آکسفورد: اظهار میدارد که فروکاستگرایی «یکی از اصطلاحات پرکاربرد و مورد سوءاستفاده در فرهنگ واژگان فلسفی است» و سه قسمت برای تقسیمبندی آن پیشنهاد میکند:
- فروکاستگرایی هستیشناختی: باور به اینکه تمام واقعیت از تعدادی بسیار اندک از خصوصیتهای بنیادین تشکیل شده است.
- فروکاستگرایی روششناختی: کوشش علمی برای فراهمآوری توضیحی بر حسب موجودیتهای کوچکتر.
- فروکاستگرایی نظری (تئوری): ابراز اینکه پدید آمدن نظریهای جدیدتر باعث جایگزینی یا تحلیل رفتن نظریهٔ قدیمیتر نمیشود، بلکه آن را به اصطلاحات اساسیتر فرو میکاهد. تقلیلگرایی نظری خود به سه بخش قابل تقسیم است: تفسیر، اشتقاق و تبیین.
فروکاستگرایی را میتوان برای هر پدیدهای، از جمله اشیاء، مسائل، تبیینها، نظریهها و معانی به کار برد.
تاریخچه
[ویرایش]مفهوم فروکاستگرایی را نخستین بار دکارت (۱۶۵۰–۱۵۹۶) معرفی کرد. برای دکارت تمامی جهان همانند یک ماشین بود که میشد با مطالعهٔ هر یک از اجزاء و مؤلفههایش به شناخت و فهم کل آن نائل آمد. کارها و ایدههای دکارت توسط نیوتون (۱۷۲۶–۱۶۴۳) گسترش یافت و ادامه پیدا کرد که سرانجام به انتشار اصول ریاضی فلسفه طبیعی وی در سال ۱۶۸۷ انجامید.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- پیچیدگی در زیستشناسی، عبور به فراسوی محدودههای تقلیلگرایی و تعینگرایی با توسل به نظریه پیچیدگی (انگلیسی)
پیوند به بیرون
[ویرایش]- فروکاستگرایی چیست؟، محمد خرمی
