پل گرایس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پل گرایس
زاده ۱۳ مارس ۱۹۱۳(۱۹۱۳-03-۱۳)
بیرمنگام، انگلستان، بریتانیا
درگذشته ۲۸ اوت ۱۹۸۸ میلادی (۷۵ سال)
برکلی، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
دوره فلسفهٔ قرن بیستم
منطقه فلسفهٔ غربی
مکتب فلسفهٔ تحلیلی
مهمترین علایق
ایده‌های اصلی Implicature • speaker meaning • Gricean maxims • Grice's paradox

هربرت پل گرایس (زادهٔ ۱۳ مارس ۱۹۱۳ – درگذشتهٔ ۲۸ اوت ۱۹۸۸) فیلسوف تحلیل زبانی انگلیسی، چهرهٔ اساسی و اصلیِ فلسفهٔ آکسفورد پس از جنگ جهانی دوم است. تأثیر وی بر گسترش فلسفهٔ تحلیلی غیرقابل انکار است. گرایس در فلسفهٔ زبان دارای دو نظریهٔ عمده است: یکی معنای غیرطبیعی و دیگر نظریه استلزام ارتباطی[۱]

زندگی‌نامه[ویرایش]

وی در سال ۱۹۱۳ در شهر بیرمنگام انگلستان زاده شد و در ۱۹۸۸ در برکلی وفات یافت. زمانه‌ای که گرایس در آن زندگی می‌کرد مصادف با ظهور اثبات‌گرایی و جنگ جهانی بود. گرایس اندک زمانی هم در نیروی دریایی خدمت کرد. وی از پرکارترین فیلسوفان قرن بیستم بود. دل‌مشغولی‌های گرایس عمدتاً در زمینهٔ فلسفهٔ زبان است، ولی او در زمینهٔ اخلاق، متافیزیک و کانت‌شناسی و ارسطوشناسی نیز صاحب‌نظر است.[۲]

نظرات[ویرایش]

یکی از مهم‌ترین نظریات گرایس در فلسفهٔ زبان، معنای غیرطبیعی است که در مقالهٔ ۱۹۵۷ وی برای اولین بار ظاهر شد. گرایس در این مقاله به معرفی معنایی پرداخت که بعدها از آن با عنوان «معنای گوینده» یاد می‌شود. از نظر گرایس اولاً میان معنای طبیعی و غیرطبیعی فرق است. از نظر گرایس معنای طبیعی در این جمله نشان داده شده‌است: «آن دانه‌ها سرخک هستند»، و معنای غیرطبیعی در این جمله مثال زده شده‌است: «آن سه حلقهٔ روی زنگ بدین معناست که اتوبوس پر از آدم است و دیگر ظرفیت ندارد.» گرایس به تحلیل جملهٔ نوع دوم می‌پردازد. گرایس قصد داشت تا تمام معانی غیرطبیعی را تبیین کند.[۳] گرایس، ازسوی دیگر، بحث کاربردشناسی زبان را نیز مطرح کرد. در کاربردشناسی از طریق توجه به چگونگی به‌کارگیری زبان توسط مردم، می‌توان نیات و مقصود آن‌ها را دریافت. گرایس کاربردشناسی را در اصول همکاری بیان می‌کند. به نظر گرایس، تحت تأثیر کانت، چهار اصل مهم در همکاری وجود دارد: ۱- اصل کمّیّت، ۲- اصل کیفیت، ۳- اصل رابط، ۴-اصل شیوه[۴]

کاربرد نظریات گرایس[ویرایش]

  • چندین مقالهٔ علمی در بررسی نمایش‌نامه و متون مختلف بر اساس نظریات پل گرایس نوشته شده‌است.[۵]
  • بررسی معانی ثانویهٔ صد غزل از حسین منزوی بر اساس نظریهٔ تحلیل گفتمان گرایس[۶] عنوان پایان‌نامهٔ مریم جعفری آذرمانی است که جلسهٔ دفاعیهٔ آن در اواخر سال ۱۳۹۳ در دانشگاه الزهرا برگزار شده‌است. این پایان‌نامه در زمستان ۱۳۹۴ به صورت کتابی با عنوان معنای دیگر، بررسی معانی ضمنی در شعر حسین منزوی بر اساس نظریهٔ تحلیل گفتمان پل گرایس منتشر شد[۷][۸] نگارنده در مقدمهٔ این پژوهش نوشته‌است:

    «مباحث پل گرایس در فلسفهٔ زبان و معناشناسی، شامل اصول همکاری، معنای طبیعی و غیرطبیعی و معانی نحوی است که تاکنون برای بررسی شعر مورد استفاده قرار نگرفته و اولین بار است که شعر فارسی بر اساس این مبانی بررسی می‌شود و به وسیلهٔ نگارنده روشمندیِ جدیدی پیدا کرده‌است. شاید بتوان این پژوهش را روشی نو در بررسی ارتباطات سطرها و عبارات شعر، در ادامهٔ نظریهٔ پل گرایس نامگذاری کرد. برای این پژوهش، غزل‌های کتابِ از ترمه و تغزّل حسین منزوی بررسی شده‌اند…»[۹]

منابع[ویرایش]

  1. Lamarque in Consice Encyclopedia of Philosophy of Language, p. 517. 1997
  2. http://plato.stanford.edu/entries/grice/
  3. Lamarque in Consice Encyclopedia of Philosophy of Language, p. 517
  4. بازتاب فمینیسم از رهگذر کارکرد اصول همکاری گرایس در نمایش‌نامهٔ، مریم دادخواه تهرانی، بهروز محمودی بختیاری، ص ۱۰۸، پژوهش ادبیات معاصر جهان، شمارهٔ ۶۳، پاییز ۱۳۹۰، صص ۱۰۳–۱۲۱
  5. http://www.noormags.ir/
  6. [۱] پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران
  7. [۲] خانه کتاب
  8. [۳]، انتشارات فصل پنجم
  9. معنای دیگر؛ بررسی معانی ضمنی در شعر حسین منزوی بر اساس نظریهٔ تحلیل گفتمان پل گرایس، نوشتهٔ مریم جعفری آذرمانی، تهران: انتشارات فصل پنجم، زمستان ۱۳۹۴

پیوند به بیرون[ویرایش]