جهان
 | برای تأییدپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است. |
جَهان اشاره دارد به زمین و زندگی و تمدن انسانی روی آن. همچنین واژه جهان به نادرستی گاهی برای اشاره به کیهان (cosmos) و گیتی (universe) نیز به کار میرود. از واژهٔ جهان برای اشاره به هر مجموعهٔ بزرگ نیز استفاده میشود. برای نمونه زبان جهانی، حکومت جهانی و جهان ادبیّات. از نظر ریشه، واژهٔ جهان دگرگونشدهٔ واژهٔ کیهان پهلوی است. واژههای کیهان و گیتی نیز از همان ریشه آمدهاند.[۱] عمر جهان نیز برابر با ۰٫۱۷ ± ۱۳٫۷۵ میلیارد سال است.[۲]
جهان به مجموع همهٔ موجودیتها، کلیت واقعیت یا هر آنچه وجود دارد گفته میشود. ماهیت جهان در حوزههای گوناگون به شیوههای متفاوتی مفهومپردازی شده است. برخی دیدگاهها جهان را یگانه میدانند، در حالی که برخی دیگر از «کثرت جهانها» سخن میگویند. برخی جهان را شیئی واحد و بسیط تلقی میکنند، در حالی که برخی دیگر آن را کلیتی پیچیده و مرکب از اجزا تحلیل میکنند.
در کیهانشناسی علمی، جهان یا کیهان معمولاً «مجموع همهٔ فضا و زمان و هر آنچه اکنون وجود دارد، در گذشته وجود داشته یا در آینده وجود خواهد داشت» تعریف میشود. نظریههای امکان در فلسفه، از جهانهای ممکن بهعنوان شیوههای کامل و سازگاری یاد میکنند که امور میتوانستند به آن صورت باشند. در پدیدارشناسی، که از افقِ اشیای همدادهای آغاز میشود که در پیرامون هر تجربه حضور دارند، جهان بزرگترین افق، یا «افقِ همهٔ افقها»، تعریف میشود. در فلسفهٔ ذهن، جهان در تقابل با ذهن قرار میگیرد و به آنچه ذهن بازنمایی میکند اطلاق میشود.
در الهیات، جهان در نسبت با خدا مفهومپردازی میشود؛ برای نمونه، بهعنوان آفریدهٔ خدا، همسان با خدا، یا در قالب دو امری که به یکدیگر وابستهاند. در ادیان، گرایشی وجود دارد که جهان مادی یا محسوس را در برابر جهان معنوی، که از طریق اعمال و مناسک دینی باید در پی آن بود، کماهمیتتر میشمارد. تصویری جامع از جهان و جایگاه انسان در آن، از آنگونه که در ادیان دیده میشود، «جهانبینی» نام دارد. کیهانزایی شاخهای است که به مطالعهٔ منشأ یا آفرینش جهان میپردازد، در حالی که فرجامشناسی به مطالعه یا آموزهٔ مربوط به پایان جهان و واپسین امور اختصاص دارد.
واژهٔ «جهان» در بافتهای مختلف، گاه معنایی محدودتر پیدا میکند و برای نمونه به زمین و همهٔ حیات موجود بر آن، به کل بشریت، یا به قلمرویی بینالمللی یا میانقارهای اشاره دارد. از این منظر، تاریخ انسان به تاریخ تمامی نوع بشر اشاره میکند و سیاست جهانی شاخهای از علوم سیاسی است که مسائل فراتر از مرزهای کشورها و قارهها را بررسی میکند. نمونههای دیگر این کاربرد را میتوان در ترکیبهایی مانند ادیان جهانی، زبان جهانی، حکومت جهانی، جنگ جهانی، جمعیت جهان، اقتصاد جهانی و قهرمانی جهان مشاهده کرد.
جهان هستی
[ویرایش | اشتراکگذاری]_(10E).svg){kind=spacer}
جهان سازمانی بهطور کامل پویا است. این جهان روزی آغاز شد. شاید با یک انبساط بزرگ ناگهانی ماده؛ و ممکن است روزی پایان یابد. در همین زمان (میان آغاز و پایان) با انبساط بیشتر جهان کهکشانها از یکدیگر دورتر و دورتر میشوند. جهان با فعالیت و حرکت در حال بزرگشدن است. ستارگان در تمام درازای زندگیشان منقبض، منبسط، و منفجر میشوند.
سیارهها به دور ستارهها در حال گردشند. کهکشانها میچرخند و دنبالهدارها و سیارکها در منظومهٔ خورشیدی در حال حرکت بر روی مدار خود هستند. عناصر، اتمها، مولکولها و ذرات پیوسته بر یکدیگر اثر میگذارند و تغییر میکنند. موجهای الکترومغناطیسی همهجا هستند (ما برای دیدن آنها باید بیرون از محوطهٔ وجودیشان باشیم) ممکن است همهٔ جهان از مادهٔ تاریک ساخته شده باشد که ما در این مورد مطمئن نیستیم. رایجترین نظریه در مورد خلق جهان نظریهٔ مهبانگ یا انفجار بزرگ است. این نظریه عقیدهٔ بسیاری از دانشمندان به ویژه ادوین هابل اخترشناس مشهور قرن بیستم است. مهبانگ میگوید که جهان بهوسیلهٔ یک موج سنگین انرژی و ماده ۱۰ تا ۲۰ میلیارد سال پیش به وجود آمده است. مهبانگ شکلگیری گازها و ذرات موجود در آسمان و هر چیز دیگری که در آن یافت میشود را نشان میدهد. این نظریه همچنین انبساط جهان در آینده را بیان میکند و نیز دور شدن همهٔ اجزای آسمان، کهکشانها، ستارگان و سیارهها و هر چه در آن است. در نتیجهٔ انفجار نخستین واکنش سریع آغاز شد و ذرات بسیار کوچک تشکیل شدند (دانشمندان میگویند که انفجار بزرگ یک انفجار نبود بلکه یک موج عظیم بود) و بعد بلافاصله جز اتمی ذرات بهوجود آمد (برای خلق پروتون و نوترون) هیدروژن و هلیوم نخستین اتمها بودند. از تأثیر این دو عنصر اساسی بر یکدیگر همهٔ مواد به وجود آمدند.
اندازهٔ جهان
[ویرایش | اشتراکگذاری]مادهٔ قابل مشاهده در فضایی به وسعت حداقل ۹۳ میلیارد سال نوری گسترده شده است. احتمالاً بیش از ۱۰۰ میلیارد کهکشان وجود دارد که کوچکترین آنها ده میلیون ستاره و بزرگترین آنها هزار میلیارد ستاره دارد. قطر یک کهکشان نوعی ۳۰٬۰۰۰ سال نوری و فاصلهٔ نوعی دو کهکشان مجاور ۳ میلیون سال نوری است.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]
- ↑ «معنی گیهان | لغتنامه دهخدا». www.vajehyab.com. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۳-۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ S. H. Suyu, P. J. Marshall, M. W. Auger, S. Hilbert, R. D. Blandford, L. V. E. Koopmans, C. D. Fassnacht and T. Treu. Dissecting the Gravitational Lens B۱۶۰۸+۶۵۶. II. Precision Measurements of the Hubble Constant, Spatial Curvature, and the Dark Energy Equation of State. The Astrophysical Journal, ۲۰۱۰; ۷۱۱ (۱): ۲۰۱ DOI: ۱۰٫۱۰۸۸/۰۰۰۴–۶۳۷X/۷۱۱/۱/۲۰۱
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- بخشی از مطالب از دانشنامه رشد[پیوند مرده].
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «World». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۲.
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
