آدام اسمیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آدام اسمیت
نگاره‌ای از آدام اسمیت
زاده ۵ ژوئن ۱۷۲۳ OS
تعمید داده شده در ۱۶ ژوئن
، کیرکالدی، شهرستان فیف، اسکاتلند
درگذشته ۱۷ ژوئیه ۱۷۹۰ میلادی (۶۷ سال)
ادینبرو، اسکاتلند
ملیت اسکاتلندی
منطقه فلسفه غربی
مکتب اقتصاد کلاسیک
مهمترین علایق فلسفه سیاسی، فلسفه اخلاق، علم اقتصاد
ایده‌های اصلی اقتصاد کلاسیک،
modern بازار آزاد،
تقسیم کار،
the «دست نامرئی»
امضا

آدام اسمیت (۵ ژوئن ۱۷۲۳ - ۱۷ ژوئیه ۱۷۹۰) فیلسوفی اسکاتلندی بود که از او به عنوان پیشروی اقتصاد سیاسی و "پدر علم اقتصاد مدرن"[۱] یاد می‌شود. وی همچنین از نظریه‌پردازان اصلی نظام سرمایه‌داری مدرن به شمار می‌رود؛ اسمیت ایده‌های خود راجع به اقتصاد را در کتاب خود ثروت ملل به تفصیل شرح داده است.

صفحهٔ اول کتاب ثروت ملل، لندن، چاپ ۱۷۷۶ میلادی
BBC Scotland: Smith statue unveiled پیکرهٔ برنزی آدام اسمیت در ادینبورو که از طریق کمک‌های مالی خصوصی هزینه شده

زندگی‌نامه[ویرایش]

آدام اسمیت پسر یک وکیل در کیرکالدی در منطقهٔ فایف در اسکاتلند بود. تاریخ دقیق تولد وی مشخص نیست ولی مراسم نامگذاری وی در پنجم ژوئیهٔ سال ۱۷۲۳ میلادی در کیرکالدی انجام گرفته شده بود. پدر او شش ماه قبل از تولد وی از دنیا رفت. او در حدود ۴ سالگی توسط یک گروه از کولی‌ها ربوده‌شد، ولی خیلی زود توسط عموی خود نجات داده شد و به آغوش مادرش بازگشت.

در ۱۵ سالگی، اسمیت وارد دانشگاه گلاسگو شد و شروع به خواندن فلسفهٔ اخلاق و فلسفهٔ اجتماعی کرد و در آنجا فلسفهٔ علم اخلاق را تحت نظر فرانسیس هاچستون که اسمیت بعدها او را «هاچستونی که نباید هرگز فراموش شود» خواند فراگرفت. در سال ۱۷۴۰ میلادی بابورس ویژهٔ سنل دانشگاه گلاسکو وارد کالج بالیول در دانشگاه آکسفورد شد و در ۱۷۴۶ میلادی آنجا را ترک کرد. در ۱۷۵۱ میلادی با دیوید هیوم نویسنده و فیلسوف با نفوذ و مشهوراسکاتلندی که یک دهه پیش‌کسوت او بود آشنا شد. میان این دو نفر از دیدگاه عقیدتی و شخصی نزدیکی بیشتری نسبت به سایر شخصیت‌های مطرح در روشنگری اسکاتلند وجود داشت. در همین سال اسمیت کرسی استادی دورهٔ آموزش منطق، در دانشگاه گلاسگو را به دست آورد و سال بعد در همین دانشگاه شروع به تدریس منطق کرد.

انتشار کتاب نظریه عواطف اخلاقی در سال ۱۷۶۲ میلادی او را در ردیف نظریه پردازان زمان خود قرار داد. در همین سال دانشگاه گلاسکو نیز عنوان دکترای قوانین (.LL.D) را به اسمیت اعطا کرد ولی سال بعد اسمیت؛ در حین سال تحصیلی، از استادی خود استعفاء کرد تا بتواند به تدریس خصوصی هنری اسکات پسرخواندهٔ چارلز تاون‌شند (رئیس خزانه‌داری از اگوست ۱۷۶۶ تا سپتامبر ۱۷۶۷) بپردازد. اسمیت پذیرفت شهریهٔ دانشجوان را بازپرداخت کند ولی دانشجوان نپذیرفتند.

شهر گلاسگو مرکز جدی مطالعه و پژوهش و یکی از کانون‌های روشنگری اسکاتلند بود. وی مدتی به پاریس رفت و با دکتر فرانسوا کنه پزشک دربار لوئی پانزدهم که بنیان‌گذار مکتب اقتصادی فیزیوکراسی بود به گفتگو پرداخت. به رغم عقاید جاری عصر که منبع ثروت را طلا و نقره می‌انگاشت، کنه زمین را یگانه سرچشمه ثروت می‌دانست و عقیده داشت ثروت از تولید سرچشمه می‌گیرد؛ او فقط طبقات کشاورز را مولد واقعی ثروت می‌دانست. آدام اسمیت با دکترین تمایل به کشاورزی کنه و فیزیوکراتها موافق نبود. اسمیت پس از بازگشت به اسکاتلند کتاب بررسی دربارهٔ ماهیت و علل ثروت ملل را در ۱۷۷۶ منتشر کرد.

در نهایت او مأمور عالیرتبهٔ گمرک اسکاتلند و رئیس دانشگاه گلاسگو گردید.[۲]

پلاک یادبود آدام اسمیت در شهر کیرکالدی در جائی که خانهٔ مادریش قرار داشته است.

آثار[ویرایش]

او با نوشتن دو کتاب به نامهای نظریه عواطف اخلاقی در سال ۱۷۵۹ (میلادی) و بررسی دربارهٔ ماهیت و علل ثروت ملل در سال ۱۷۷۶ (میلادی) شناخته شد. کتاب آخر یکی از اولین تلاشها برای مطالعهٔ سیستماتیک پیشرفت تاریخی صنایع و تجارت در اروپا است.

نظرات در مورد این دو کتاب متفاوت است. برخی این دو کتاب را هم جهت و برخی ناقض یکدیگر می‌دانند. برخی عنوان می‌کنند که اسمیت به نظریه عواطف اخلاقی قلباً باور نداشته و با نگارش آن می‌خواسته جایگاه خود را به عنوان استاد فلسفه اخلاق تثبیت کند. اما به گمان برخی دیگر، نه تنها کتاب اول از روی مصلحت نوشته نشده، بلکه اساساً بررسی دربارهٔ ماهیت و علل ثروت ملل بسط و تعمیم نظریه عواطف اخلاقی در دیگر جنبه‌های رفتار آدمی است.[۳]

تصویر آدام اسمیت روی اسکناس[ویرایش]

در سال ۲۰۰۷، بانک مرکزی بریتانیا سری جدیدی از اسکناس‌های ۲۰ پوندی را با تصویر آدام اسمیت منتشر کرد.[۴]

مخالفت و انتقاد[ویرایش]

آلفرد مارشال اقتصاددان برجستهٔ قرن نوزدهم و بنیان‌گذار دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه کمبریج (سال ۱۸۸۵ میلادی) در گفته‌های مختلفی از برداشت‌ها و تعریف‌های اقتصادی آدام اسمیت انتقاد کرده است. بنا بر استدلال مارشال: نقش انسان باید به همان میزان که پول مهم است مهم شمرده شود، این مهم است که خدمات هم به عنوان محصولات مهم به حساب آید، و باید تأکید بر رفاه و آسایش انسان، به جای فقط تأکید بر ثروت، وجود داشته باشد. جوزف استیگلیتز اقتصاددان معاصر آمریکایی ومنتقد شدید نقش و سیاست‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی و برندهٔ جایزه نوبل اقتصاد در سال ۲۰۰۱، در گفتاری زیر نام ایده‌های بهتر شناخته شدهٔ اسمیت؛ که مفهوم اسمیت بهتر می‌داند هم به کنایه در این نام نهفته است، با اشاره به نظریهٔ لیبرالیسم اقتصادی در دست نامرئی آدام اسمیت در کتاب ثروت ملل و دیگر نوشته‌هایش می‌گوید: دلیل این که دست نامرئی غالباً دیده نمی‌شود این است که دست نامرئی وجود ندارد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Hoaas, David J. ; Madigan, Lauren J. (1999), "A citation analysis of economists in principles of economics textbooks", The Social Science Journal 36 (3): 525–532, doi:10.1016/S0362-3319(99)00022-1
  2. دائرةالمعارف دانش و هنر. پرویز اسدی‌زاده، سعید محمودی، منوچهر اشرف‌الکتابی. انتشارات اشرفی. صفحهٔ ۱۲۱۳
  3. بیغم م. اخلاق در چشم‌انداز نفع‌گرایی شخصی، روزنامه دنیای اقتصاد، شماره 2363، سه شنبه 23 خرداد 1391، ص. 28.
  4. Bank of England | Banknotes | New £20 Banknote

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Adam Smith»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۰ فوریه ۲۰۰۷).