مریوان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| مریوان |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | مریوان | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | کردستان | |
| شهرستان: | مریوان |
|
| بخش: | مرکزی |
|
| نامهای قدیمی: | قلعه شاهآباد، دژ شاهپور |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۹۱٬۶۶۴ (سال ۱۳۸۵)[۱] |
|
| زبانهای گفتاری: | کردی (سورانی) |
|
| مذهب: | سنی شافعی |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| ارتفاع از سطح دریا: | متوسط ۱۳۱۰ متر |
|
| اطلاعات شهری |
||
| شهردار: | جعفر توان |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۸۷۵ | |
شهر مَریوان مرکز شهرستان مریوان در استان کردستان ایران است و در همسایگی مرز ایران و عراق قرار گرفتهاست. شهر مریوان در ۱۲۵ کیلومتری شمال غربی سنندج قرار دارد.
قرار گرفتن در کنار دریاچه زریوار، اورامان و طبیعت زیبای منطقه و همچنین ترانزیت و قاچاق کالا در مرز ایران و عراق (که فاصله آن از شهر کمتر از ۲۰ کیلومتر است)، باعث رونق اقتصادی و گسترش مریوان شدهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
[ویرایش] نام مریوان
در گذشته هنگام صدور قبالجات و ذکر محل تولد در موقع صدور شناسنامه از دو کلمه مهروان و دژ شاهپور استفاده شده است. در باره وجه تسمیه مریوان گمانهای زیر گفته شده:
- در متون قدیمی مریوان را "مهروان" متشکل از دو واژه مهر و وان به معنی جایگاه مهر نوشتهاند.
- این منطقه دارای محصولات جنگلی مانند مازوج ، کتیرا و گز درختی بوده و عدای برای تجارت این قبیل محصولات به این منطقه آمده که گویا اهل مرو بوده اند و در همین محل ساکن شده اند. لذا، این منطقه را مرویان خوانده که به مرور زمان به مریوان تغییر نام پیدا کرده است .
- نیز گفته اند چون دریاچه زریبار باتلاقی بوده و در نتیجه انواع مرغان آبی مهاجر در فصول مختلف به منطقه کوچ کرده اند و در زبان کردی به مرغابی مراوی گفته میشود لذا منطقه بنام مراویان (جای مرغابی) موسوم گردید که در نتیجه گذشت زمان به مریوان تغییر یافته است.
- آمده است عدهای از مراوانیان پس از شکست و انقراض حکومت اموی در بغداد گریخته و در این محل سکنی گزیدند. از اینرو این منطقه را مروانیان نام نهادند که بر اثر مرور زمان به مریوان تغییر یافته است.
[ویرایش] بنای شهر
در بررسی متون تاریخی میتوان شاهد درگیریها و تاختوتازها و لشکرکشی های متعدد در دشت مریوان بود. وجود قلاع متعدد و مستحکم نشان دهنده همین موضوع است. یکی از این قلعهها که بعداً به قلعه مریوان معروف گشت، قلعه هلوخان است که در زمان حکمرانی اردلانها در دوره صفویه بر روی کوهی که مشرف و مسلط به دشت و شهر فعلی مریوان میباشد ساخته شد. بعدها در کنار این قلعه ، به دستور امیر حمزه بابان مسجدی با آجرهای قرمز رنگ ساختند که به مسجد سرخ (مزگهوته سوره) مشهور شد. آثار این مسجد، قلعه زندان، آب انبار و مدفن امام مسجد (شیخ احمد ابن الا نبار النعیمی) هنوز بر جاست. از آنجا که منطقه مریوان غالباً محل تاخت و تاز بوده این قلعه ، مسجد و سایر اماکن آن همیشه توسط مهاجمان تخریب و بعداً و مرمت میشد تا اینکه به دستور شاه صفی کلاً تخریب گردید.
در کتاب حدیقه ناصری نوشته میرزا شکرالله سنندجی آمده است که در سال ۱۲۸۱ هجری شمسی در زمان حکومت قاجاریه، به امر ناصرالدین شاه در دو هزار قدمی دریاچه زریوار قلعه نظامی بسیار مستحکمی ساخته شد. یک سال بعد به امر حاج فرهاد میرزا معتمدالدوله، عموی ناصرالدین شاه بر وسعت آن افزوده شد. این قلعه نظامی به نام قلعه شاه آباد موسوم گردید. در کنار قلعه نظامی و به دستور فرهاد میرزا قصبهای احداث گردید و چند خانوار از طوایف و سادات به آنجا کوچ کردند که برای آسایش و بهداشت مردم و نظامیان مستقر در قلعه دستور داد یک باب حمام و یک باب مسجد در کنار همدیگر بنا نمایند. برای تامین آب آشامیدنی مردم، حمام و مسجد و قلعه نظامی از درهای که در شمال شهر فعلی مریوان و قریه دارسیران (یکی از روستاهای قدیمی مریوان که از دوران زندیه آباد بوده و هم اکنون یکی از محلات شهر مریوان میباشد) و در دامنه کوه فیلقوس (فهیلهقوس) قرار دارد چند رشته قنات ایجاد کردند. دره نامبرده از همان تاریخ تا کنون به دره فرهاد مشهور است.
تا قبل از احداث قلعه شاه آباد، باستثنای قریه دارسیران تقربیاً محل فعلی شهر مریوان خالی از سکنه و پوشیده از درختان جنگلی بودهاست.
با روی کار آمدن سلسله پهلوی نام قلعه شاه آباد به دژ شاهپور مبدل گشت. در سال ۱۳۳۴ برای اولین بار در شهر مریوان با اعتبارات دولتی دبستان و دبیرستان احداث گردید. دو سال بعد شهرداری و در سال ۱۳۳۸ دو حلقه چاه آب حفر و سال بعد موتورهای پمپاژ آب نصب گردید و در سال ۱۳۴۰ اولین موتور برق در مریوان به کار افتاد. مریوان در دهه ۱۳۳۰ دهی کوچک با چهار خیابان خاکی و تعدادی مغازه بود. تنها جاده مواصلاتی جاده قدیمی و خاکی گاران (در محور سنندج-مریوان) بود.
[ویرایش] پس از انقلاب
پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ و تا تیر ۱۳۵۸ مریوان تحت حاکمیت نیروهای خودمختاریخواه (حزب دموکرات کردستان ایران و کومله) بود. پس از بازپسگیری شهر توسط حکومت مرکزی، بسیاری از اعضا و طرفداران این دو حزب توسط دادگاه انقلاب اعدام و یا زندانی شدند.
در دوران جنگ ایران و عراق، مریوان همواره بمباران هوایی و موشکی میشد و تعدادی از روستاهای اطراف نیز بمباران شیمیایی شدند. اما هیچگاه نیروهای عراقی وارد این شهر نشدند.
چند روز پس از دستگیری عبدالله اوجالان در بهمن ۱۳۷۷ مانند همهٔ شهرهای کردنشین دیگر در مریوان نیز تظاهراتی برگزار شد که با سرکوب شدید نیروهای انتظامی ایران روبرو شد و بسیاری زندانی و تبعید شدند.
در ۱۸ اسفند ۱۳۸۲ پس از امضای قانون اداره عراق در دوره انتقالی که فدرالی کردستان عراق را به رسمیت میشناخت، چشن خیابانی خودجوشی در مریوان انجام شد که با شکستن مجسمه حسین فهمیده در مرکز شهر به پایان رسید؛ همان شب مجسمه تعمیر شد.
در تیر ۱۳۸۴ پس از قتل شوانه قادری توسط نیروهای انتظامی مهاباد، بازاریان مریوان با چند روز بستن مغازههای خود، اعتراضشان را نشان دادند.
در ۱۳۸۶ دادگاه انقلاب مریوان حکم اعدام عدنان حسنپور، روزنامهنگار و هیوا بوتیمار فعال مدنی را صادر کرد که اعتراضات بینالملی را به دنبال داشت.
[ویرایش] پانویس
[ویرایش] منابع
وبگاه فرمانداری شهرستان مریوان
[ویرایش] جستارهای وابسته
 |
|
|---|---|
| مرکز | |
| شهرستانها |
بانه • بیجار • دهگلان • دیواندره • سروآباد • سقز • سنندج • قروه • کامیاران • مریوان |
| شهرها |
آرمرده • بابارشانی • بانه • بلبانآباد • بویین سفلی • بیجار • چناره • دزج • دلبران • دهگلان • دیواندره • زرینه • سروآباد • سریشآباد • سقز • سنندج • شویشه • صاحب • قروه • کامیاران • کانیدینار • کانیسور • مریوان • موچش • یاسوکند |
| جایهای دیدنی |
مراسم پیرشالیار • اورامان تخت • بازار سنندج • عمارت وکیل الملک • قلعه تاریخی قمچقای بیجار • عمارت آصف وزیری (خانه کرد) • دریاچه زریوار • دریاچه سد وحدت • سنگنبشته اورامان • شهر باستانی گروس • عمارت سالار سعید (موزه سنندج) • عمارت خسروآباد • غار کرفتو • قلعه زیویه • گردشگاه آبیدر • مسجد و زیارتگاه هاجره خاتون • مسجد دارالاحسان • مسجد آویهنگ • مسجد دومناره • قرآن تاریخی نگل • حمام خان • پل قشلاق • حمام عمارت آصف • عمارت مشیر دیوان • عمارت امجدالاشراف • کلیسای سنندج |
