گیلانغرب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گیلانغرب
گیه لان
کشور  ایران
استان کرمانشاه
شهرستان گیلانغرب
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی امله
سال شهرشدن ۱۳۳۷[۱]
مردم
جمعیت ۶۰۰۰۰ نفر[۲]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۳۶۷ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۸۱۰ متر از سطح دریا
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه بیشینه:۳۲/۵ درجه سانتی گراد . کمینه:۱۱ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه ۳۸۴ میلی متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۳۴۳۲۲xxxx
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به دومین شهر مقاوم کشور گیلانغرب خوش آمدید.

گیلانغرب، مرکز شهرستان گیلانغرب واقع در غرب استان کرمانشاه است. بیشتر مردم این شهر از ایل کلهر هستند که بزرگترین ایل کردستان می‌باشد. گیلانغرب در ایران بعنوان دومین شهر مقاوم کشور شناخته شده‌است. لقب دومین شهر مقاوم کشور ایران به سبب مقاومت مردم گیلان غرب درسال ۱۳۵۹ در مقابل حمله ارتش عراق، از جانب آیت الله خامنه‌ای به این شهر اختصاص داده شده‌است.[۴] بیشترین معادن قیر طبیعی ایران در گیلان غرب است. گیلان غرب از قطبهای مهم ادبی و جایگاه ادبیان نامدار در عرصه فعالیتهای ادبی کُردی کلهری در استان کرمانشاه و ایلام می‌باشد.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

گیلان غرب در طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۵۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۷ دقیقه یکی از شهرستانهای واقع در غرب استان کرمانشاه‌است. عرض شمالی و درجه و دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ واقع شده‌است. از طرف شمال به سرپل ذهاب و کرند، از مشرق به اسلام آباد و شیروان چرداول، از طرف جنوب به ایوان غرب، سومار، مندلی و در مغرب آن نفت شهر و قصر شیرین واقع شده‌است.[۵] فاصله گیلان‌غرب تا تهران ۷۰۰ کیلومتر، تا مرکز استان ۱۵۰ کیلومتر، تا شهرستان اسلام آباد ۹۰ کیلومتر، با شهرستان قصر شیرین ۵۵ کیلومتر، با سر پل ذهاب ۵۰ کیلومتر، با مرکز استان ایلام ۱۱۰ کیلومتر و با خانقین۸۰ کیلومتر می‌باشد.[۵]

پیشینه تاریخی[ویرایش]

شهر جدید و کنونی گیلان غرب پیشینه تاریخی طولانی ندارد و در نهایت در دوره پهلوی اول بنای آن ریخته شده‌است. اما در حوزه گیلان غرب به کلی آثار به جای مانده از دوره‌های مختلف تاریخی وجود دارد که اثبات کنند در گذشته‌های بسیار دور این منطقه به دلیل نزدیکی به حوزه تمدنی بین النهرین و قرار گرفتن در بین دو نقطه مهم و با سابقه شهر نشینی طولانی حلوان و سیروان جایگاه حضور جمعیتهای زیادی در عرصه‌های مختلف تاریخی باشد. در جای جای دشتهای این شهرستان وجود آثار و تپه‌های دست ساز، قلعه‌ها و بناهای مختلف همه حکایت از زندگی انسانها در دوره‌های دور تاریخ دارند.

مشاهیر گیلانغرب[ویرایش]

مشاهیر ادبی[ویرایش]

مشاهیر تاریخی[ویرایش]
مشاهیر ورزشی[ویرایش]

جایگاه و نقش زنان[ویرایش]

گیلان غرب جایگاه و سرزمین زنان اسطوره‌ای چون خزال سلطنه و شهبانو در تاریخ معاصر خود بوده‌است.

از همان زمان که تاریخ حیات بشر رقم خورد، زنان پا به پا و همدوش مردان در تمام عرصه‌های زندگی حضور داشتند. زنانی که استمرار حیات بشریت به دست آنان رقم می‌خورد و مفتخر به تربیت مردان بزرگ تاریخ بوده‌اند؛ همواره سهم بسزایی در تأثیرگذاری بر تمامی شؤون اجتماعی و سیاسی داشته‌اند. اما گاهی بزرگ مردان تاریخ نگرش و دیدگاه نسب به زن را تغییر داده و با بی محبتی حقوق انسانی آنها را منکر شده‌اند که این مهم در تاریخ معاصر ایران و جامعه کردستان به خوبی مشهود می‌باشد اما با تمام این اوصاف، بوده‌اند زنانی که در مقابل این بی محبتی‌ها و سرزنشها مسکوت نمانده و با نگرشی انسانی خودرا از افکار "برده بودن زن در جامعه مرد سالاری" آن وقت رهانیده که کسانی چون مستوره اردلان، قدم خیر، خزال سلطنه کلهر، شهبانو و... نقش بسزایی در تاریخ معاصر کُردها را داشته‌اند. که در رابطه با این مهم گیلان غرب جایگاه و سرزمین زنان اسطوره‌ای چون خزال سلطنه و شهبانو در تاریخ معاصر جامعه اکراد بخصوص مردمان کُرد کلهر بوده‌است.[۶]

اماکن باستانی[ویرایش]

در جا جای گیلان غرب آثار پراکنده فراوان از دوره‌های مختلف تاریخی می‌توان یافت که بیشتر آنها بصورت تپه‌های باستانی بر جای مانده‌است و نیازمند کاوش دقیق علمی برای دستیابی به کهنه رازهای نهفته در این اماکن باستان است. در ظاهر آنچه می‌توان دید این نمودهای واقعی زندگی آدمیان در اعصار گذشته‌است اما بدون کاوش نمی‌توان مطلبی در این باره نگاشت. در اینجا تنها به فهرستی از نام اینگونه آثار در گیلان غرب اشاره‌ای گذرا می‌شود:

  • قصر سراب وجود تپه‌ای تاریخی در سراب گیلان غرب که آثار بجای مانده از آن شبیه به یک قصر است که عده‌ای آنرا مربوط به دورهٔ ساسانی و عده‌ای دیگر فراتر از دوره ساسانی می دانند همچنین بوته‌های کمیاب مورت مقدس در پایین دست قصر سراب یافت می‌شود که نشانی از قدمت فراوان آن می‌باشد.
  • قڵا (قلعه) تپه‌ای در وسط شهر گیلان غرب بوده که معروف به قڵا (قلعه) می‌باشد که آنگونه پیداست این ساختمان خرابه سه طبقه بوده‌است که بسیاری بر این عقیده هستند این تپه می‌تواند یک زیگورات مربوط به دوره ایلامیان باشد.
  • حهسهن زوور دار خرابه‌ای در پایین دست شهر گیلان غرب واقع شده‌است که در میان مردم منطقه به حسن زوردار معروف می‌باشد. مساحتی حدود سیصد متر دارد. این قلعه که متأسفانه بعلت حفاریهای بیش از حد و عبور یک کانل آب از کنار آن چیز زیادی از آن باقی نمانده‌است. به احتمال زیاد این قلعه مقر حکومت خاندان کُرد حسنویه بوده‌است که زمانی نسبتاً طولانی بر منطقه غرب کشور سیطره داشته‌اند.
  • عهمله قیوت بلندای امله قوت (Amalah ghut)که یک برج طبیعی بر فرازانارک در جانب جنوبی شهر گیلان غرب است. در محل آثاری از ساروج و گچ وجود دارد. آثاری از زندگی انسانهای گذشته در اطراف آن وجود دارد که سبب عدم وجود سند یا کاوشی در آن ناشناخته مانده‌است.البته عده زیادی اعتقاد دارند که مربوط به زمان ساسانیان است و درزمان حمله اعراب به ایران خراب شده است چون اعراب از طرف گیلانغرب و شهر حلوان(سرپل ذهاب) به ایران حمله ور شده اند آن موقع گیلانغرب دشتی حاصلخیز و وسیع بوده است. منطقه امله قوت طوری است که بر تمام دشت ویژنان، دشت گیلان، قصرشیرین و بر ناودار تا اتفاعات مشرف بر ایوان غرب مسلط است و جای مناسبی برای دیدبانی گذشتاگان بوده‌است.
  • چوار قوله(چهار پایه) در روستای کله جوب واقع در اطراف گیلان غرب می‌باشد که اکنون نامی مذهبی به خود گرفته‌است و نیاز مند مطالعه بیشتری برای روشن شدن هویت باستانی آن است. آنچه در محل شایع است این است که به آن چوار قلهٔ حضرت عباس گفته می‌شود. اما بنظر می‌رسد که این بنا بر روی بنای دیگر که شبیه آتشکده‌ای بوده ساخته شده‌است و بعدها نگرش اسلامی به آن ایجاد شده‌است.
  • مێهرهنگار(مهرنگار) در جانب شمال شرقی روستای نیان و قیلان گیلان غرب بر روی رشته ارتفاعات ئهنارێ (انارک) بر فراز بلندیی قلعه‌ای بنام مێهرهنگار(مهرنگار) ساخته شده‌است. بسیاری این قلعه را متعلق به دختر خسرو انوشیروان نسبت داده‌اند. هنرمندی خاصی در کندن این آثار بر روی صخره بلند بکار برده شده‌است ولی به سبب صعب العبور بودن آن، اغلب کوهنوردان می‌توانند به تماشای آن بروند. متأسفانه بعلت حفاریهای بیش از حد توسط مافیای آثار باستانی آسیب‌های فراوانی به قلعه وارد شده‌است.
  • فراێ کهن (فرهاد کن)دخمه‌است که مربوط به دوران مادها می‌باشد و اهالی محل /ان را فرای کن یا تاق فرهاد می‌نامند. در مسیر دیره به گیلان غرب در روستای شلین دیره واقع شده‌است.
  • کوه گردل کوه گردل که در بخش جنوبی روستای فتح الله در دهستان چله و تقریباً شمالی دهستان ناودار قروتگ قرار دارد بعد از کوه کچل بلندترین نقطه شهرستان گیلانغرب است برخی ها مغتقد اند که این کوه قلعه ای بوده همانند امله قوت و میره نگار که هر سه بر هم مسلط بوده و گردل بر هر دو تسلط کامل داشته چند سال پیش گنج ها و کوزه های پر از سکه زیادی از آنجا استخراج شد که متأسفانه کار مردم بوده است و آنها را تحویل سازمان میراث فرهنگی نداده اند. کوه گردل تقریباً در قسمت شمالی میره نگار (مهر نگار) قرار دارد و مربوط به دوران ساسانی است.
  • چیاێ ئاسنگهرانه (تپه آهنگران)[۷]

تفرجگاهای طبیعی[ویرایش]

  • سراب مورت گیلان غرب:
  • دربند گلین :
  • پارک طبیعی ناودار :
  • مِلیَنَه :
  • پاچه :

دهستان‌ها[ویرایش]

گیلان غرب داری شش دهستان می‌باشد:

صنایع[ویرایش]

منابع[ویرایش]

منابع طبیعی[ویرایش]

گیاهان دارویی: در ارتفاعات و دشتهای گیلانغرب انواعی از گیاهان با خواص دارویی شناخته شده می‌رویند که می‌توان به این موارد اشاره کرد: گۆله چهرمێ (بابونه)، گل گاو زبان، کاسنی، بهڕهزا(آویشن)، گایهمه(گل ماهور)، علف مار، مورت، اسپرس، سوسنبر، گۆله تیون(شقایق)، کهورک

گیاهان خوراکی: کهنگر(کنگر)، خارچگ(قارچ)، تووڵیه(پنیرک)، پاقازه (غازیاغی)، سهڵمانه(سلمه تره)، پیوشگ(زعفران وحشی)، شنگ، کیوز (علف چشمه)، وهنگی(گنور)، چهورگی(خردل)، ههپوولک(شیر مرغ)، ههڵهڕهزگی(تاجریزی)، دگانتێژکهره(خرفه)، چهو بازه(گاو چاق کن)، گاپهنام(گول تودری)، گێڵاخه(تره کوهی).

گیاهان معطر ادویه‌ای: ههزوه(فلفلک وحشی)، ئالت کیوه(آویشن)، چهویر

گیاهان با موارد استفاده صنعتی: گون، شیرین بیان

علاوه بر درختان جنگلی مانند بلوط، گیوج، وهن و قره قاج که بصورت خودرو می‌رویند، در منطقه گیلان غرب انواع و اقسام درختان مثمر و غیر مثمر که با آب و هوای منطقه سازگاری دارند کاشته می‌شوند. مهمترین این درختان عبارتند از: توت، گردو، انار، مو، زردآلو، نارنج، زیتون، انجیر و از درختان غیر مثمر می‌توان چنار، بید، کاج، سرو، صنوبر و درختچه‌های خودرو خرزهره، کرف، مورت و تمشک را نام برد.[۸]

منابع معدنی[ویرایش]

از منابع مهم معدنی آنچه تاکنون شناخته شده‌است به شرح ذیل می‌باشد:

  • معادن انبوه زغال سنگ یا قیر طبیعی
  • منابع نفتی
  • منابع گچ
  • منابع سنگ لاشه ساختمانی[۹]

بلایای طبیعی[ویرایش]

  • خشکسالی: در چند ساله اخیر منتهی ۱۳۸۸ه. ش میزان بارش در سطح شهرستان کاهش چشمگیری داشته‌است بطوریکه بسیاری از چشمه‌ها خشکیده‌اند.
  • آفت سن: در بهار ۱۳۷۱–۷۲ ه. ش آفت سن به مزارع گیلان غرب وارد شد. تراکم جمعیتی حشره سن آنقدر در مزارع ازدیاد یافته بود که بعضاً کشاورزان می‌گفتند بر هر خوشه گندم تا ۲۱ قطعه حشره شمرده‌اند. برای انجام کار سمپاشی مزارع علیه هجوم آفت سن تعدادی هواپیمای ملخی متعلق به کشور لهستان اجاره شده بودند.
  • وزش باد استثنایی: شب ۲۶ آذز ۱۳۸۵ ه. ش باد بسیار شدیدی شروع به وزیدن کرد که خسارتهای زیادی را به منطقه وارد ساخت و بسیاری از درخت ها را از جا کند ادراه هواشناسی سرعت این باد را صدو سی کیلومتر بر ساعت اندازه گیری کرده بود. از معمرین و افراد مسن منطقه هیچکدام چنین باد مخربی را به یاد نداشته‌اند و با غضب خدا از آن یاد می‌کردند.
  • گرد و غبار: در سالهای اخیر تعداد روزهایی که فضای جنوب و غرب کشور و بالطبع هوای منطقه گیلان غرب تحت تاثیر توده‌های هوای آلوده و گرد و غبار و مضرات ناشی از آن قرار گرفته، افزایش یافته‌است.
  • زلزله: در اوایل آذر ماه سال ۱۳۹۲ هجری شمسی زلزله های نسبتاً قوی در قسمت مرز مشترک ایران با عراق در مشرق عراق و مغرب ایران اتفاق افتاد.

زمین لرزه هایی که بیش از ۲۰۰ پس لرزه به همراه داشت.که بزرگترین آن ها ۵.۸ ریشتر بود.مرکز آن در ۲۰ کیلومتری غرب گیلانغرب و در عمق ۱۵ کیلومتری زمین بود. ۴ زلزله قوی دیگر نیز اتفاق افتاد که اولین آن ها روز جمعه اول آذر ماه ۱۳۹۲ بود.مرکز آن در شهر خانقین کشور عراق در عمق ۸ کیلومتری زمین بود و بزرگی آن ۵.۵ ریشتر بود. به دلیل وقوع این زلزله ها مردم وحشت زده گیلانغرب یک هفته تمام شب را در خیابان ها و پارک ها سپری کردند و به همین علت مدارس تا یک هفته تعطیل شدند. مردم به علت وحشت از زلزله که به خیابانها آمده بودند درب سازمان هلال احمر جمهوری اسلامی ایران در گیلانغرب تجمع کرده و خواستار دریافت چادر شدند که به درگیری کشیده شد و چند نفری زخمی شدند. خوشبختانه این زلزله تلفات جانی نداشت اما اکثر خانه ها دیوار هایشان دچار ترک خوردگی شده بودند.

رویدادهای مهم[ویرایش]

مرگ مشکوک محمد جواد پرنداخ[ویرایش]

محمدجواد پرنداخ زادهٔ ۱۳۶۵ در گیلان‌غرب ، دانشجوی سال چهارم مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی اصفهان و از فعالین فرهنگ و ادب کُرد بود که در شهریور ۱۳۸۸ به روایتهای مختلف توسط سرویسهای امنیتی ایران در اصفهان به طرز مشکوکی جان باخت.[۱۰] که خبر جانباختن وی مصادف با ناآرامیهای 1388 تهران بسیاری شایعات را مبنی بر هواداری از جنبش سبز و موسوی به همراه داشت. هرچند این شایعات بشدت از جانب دوستان وی تکذیب شد و تنها آنرا تبلیغاتی سیاسی از جانب جنبش سبز دانستند زیرا آنها معتقد بودند که جریان جانباختن جواد به شایعات و خبرهای منعکس شده در رابطه با ارتباط وی با جنبش سبز هیچ ارتباطی با خط فکری و باورهای جواد در پارادیم این جنبش نداشته است.

بازداشت گسترده فعالان فرهنگی،سیاسی و ادبی گیلان غرب[ویرایش]

در تاریخ 04/09/1390 در شهرستان گیلان غرب توسط وزارت اطلاعات دستگیریهای گسترده‌ای علیه فعالین فرهنگی،سیاسی و ادبی آغاز شد. که در نهایت به بازداشتهای یک ماه تا دو ماه فعالین در سلولهای انفرادی بازداشتگاه وزارت اطلاعات در استان کرمانشاه انجامید. از جمله چهره های شناخته شده در مابین دستگیر شدگان می توان به سجاد جهانفرد نویسنده و پژوهشگر زبان کردی و نعیم نجفی از فعالین فرهنگی و سیاسی اشاره داشت[۱۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در امرداد ۱۳۹۲. 
  2. علیزاده، تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب، ۲۰۲.
  3. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام zaban وارد نشده‌است.
  4. «تاریخ گیلانغرب دومین شهرمقاوم کشور، سند زنده مقاومت مردم خطه غرب است». ایرنا، ۲۹/۰۶/۱۳۹۰. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ علیزاده، تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب، ۲۰۲.
  6. علیزاده، علی اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، تابستان ۱۳۹۰. ۳۰۰. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 
  7. علیزاده، علی اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، تابستان ۱۳۹۰. ۱۷۹−۱۸۵. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 
  8. علیزاده، علی اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، تابستان ۱۳۹۰. ۲۰. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 
  9. علیزاده، علی اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، تابستان ۱۳۹۰. ۲۴. شابک ‎ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 
  10. «برگزاری مراسم یادبود محمد جواد پرانداخ در دانشگاه صنعتی اصفهان»(فارسی)‎. خبرنامهٔ امیرکبیر. بازبینی‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۸. 
  11. «صدور احکام حبس تعزیری و تعلیقی برای فعالان ادبی و فرهنگی کُرد». کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران. 

منابع[ویرایش]

  • علیزاده، علی اکبر. تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان غرب. باغ نی کرمانشاه، ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۲۶۹۹-۵۷-۵. 
  • رضا قمرپور. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران.