زبان تاتی قفقاز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Wikimedia Incubator
پروژه
زبان تاتی قفقاز test مربوط به ویکی‌پدیا در بنیاد ویکی‌مدیا موجود است .
تاتی

زوهون پارسی
Tat dili
Татский язык

گویشگاه‌ها: در جمهوری آذربایجان، داغستان روسیه، اسراییل، و تا حدودی آمریکا.
شمار گویشوران:
خانواده: هندواروپایی
زبان‌های هند و ایرانی
زبان‌های ایرانی
   زبان‌های ایرانی غربی
    زبان‌های ایرانی جنوب غربی
     پارسیک
      تاتهای مسلمان
       تاتی
کد زبان
ISO 639-1: هیچ
ISO 639-2: — (B)  ttt

lingua=58-AAC-g (T)

ISO 639-3: – 
مناطقی در شمال باکو که هنوز تات‌زبان هستند.

زبان تاتی قفقاز گویشی از زبان‌های جنوب غربی ایرانی و فارسی‌تبار است. آن را گاه به عنوان گویشی از فارسی نیز به شمار آورده‌اند. تات‌های قفقاز در شمال شرقی جمهوری آذربایجان و روسیه (به ویژه داغستان) به این زبان سخن می‌گویند. لهجه تاتی یهودی نیز از شاخه‌های گویش تاتی است و جوهوری نامیده میشود. بیشتر سخنوران این لهجه از تاتی از جمهوری آذربایجان به اسراییل مهاجرت کرده‌اند.

پیشینه[ویرایش]

زبان تاتی که زبان تاتهای قفقاز می باشد را زبان بازماندگان سپاهیان ساسانی دوران انوشیروان دانسته‌اند[۱].این زبان که از شاخه جنوب غربی و نزدیک به فارسی دانسته شده در احسن التقاسیم مقدسی نام آن بعنوان آرانی یادش ده و مقدسی خاطرنشان ساخته که زبانشان با دری خراسانیان یکی است و فقط در برخی حروف با یکدیگر اختلاف دارند[۲].بنظر می سد در گذشته محدوده زبان تاتی در منطقه قفقاز بسیار بزرگتر بوده باشد و باتوجه به حکومت طولانی مدت شروانشاهان که حامی زبان فارسی در قفقاز بودند و تا زمان صفویان بر منطقه استیلا داشتند احتمالاً این زبان رشد و گشترش بیشتری داشته است.این زبان در سال ۱۹۰۱ بیش از ۱۳۵٫۰۰۰ نفر گویشور داشته است[۳].امروزه با وجود چندین برابر شدن جمعیت منطقه قفقاز زبان تاتی قفقازی تنها ۲۳٫۰۰۰ گویشور دارد[۴].این زبان که در آذربایجان به نفع ترکی آذربایجانی بشدت درحال عقب نشینی است از سوی یونسکو در فهرست زبانهای در خطر جای گرفت[۵].

گویشوران[ویرایش]

این را نیز ببینید: تات‌های قفقاز

گویشوران زبان تاتی به سه دسته تقسیم می شوند که سه لهجه مجزا نیز برای خود داند:

  • تات های مسلمان که در آبشوران، خیزین، دوه‎چی و برخی نواحی مجاور آن زندگی می کنند و مسلمان می باشند.
  • تات های یهودی که که بیشتر آنان به اسرائیل مهاجرت نموده‌اند و به زبان تاتی سخن می گویند.این افراد خود را "داغ جودی" یا "یهودی کوهستان" می نامند و سرزمین اصلی شان داغستان روسیه است.
  • تات های مسیحی: یا تات های ارمنی که در روستاهای ماتراسه و بخش اسماعیل‎لی و روستای کیلوز و بخش دوه‎چی و ارتاشِن و قوبا و برخی نواحی دیگر بسر می برند.این دسته از تات ها مسیحی مذهب هستند و گاهی آنان را تات های ارمنی نیز می نامن%
  1. دکتر یحیی ذکا آراني خواهر زبان آذري پایگاه آدرپادگان
  2. تاریخچه زبان فارسی در آذربایجان
  3. V. Minorsky, "Tat" in M. Th. Houtsma et al., eds., The Encyclopædia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnography and Biography of the Muhammadan Peoples, 4 vols. and Suppl., Leiden: Late E.J. Brill and London: Luzac, 1913–38. Excerpt: Like most Persian dialects, Tati is not very regular in its characteristic features"
  4. Tat, Muslim گزارش سایت اتنولوگ
  5. Do the Talysh and Tat Languages Have a Future in Azerbaijan?