سردشت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سردشت
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان آذربایجان غربی
شهرستان سردشت
بخش مرکزی
نام(های) دیگر زَردَشت
مردم
جمعیت ۵۰٬۱۱۵ نفر[۱]
مذهب سنی[۳]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۸۰ متر[۳]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۶ ماهه اول سال ۱۴ درجه سنتی گراد، ۶ ماهه دوم سال ۰ درجه سانتی گراد
روزهای یخبندان سالانه حدود ۴۵ روز
اطلاعات شهری
شهردار ابراهیم سلطانی[۴]
ره‌آورد انگورسیاه، عسل، انجیر، کالاهای خارجی
وبگاه شهرداری سردشت
تابلوی خوش‌آمد به شهر
گه‌لێک به خێر هاتن
Gelêk Be Xêr Hatin

سَردَشت (کردی: Serdeşt) از شهرهای کردنشین[۲] استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان سردشت است، که در جنوب غربی این استان و امتداد جنوبی ارومیه قرار دارد و با شمال کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق همسایه‌است. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۴۷٬۱۱۵ نفر بوده‌است.[۱] ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۴۸۰ متر می‌باشد.[۳] مردم این شهر کردزبان بوده و با کردی سورانی و لهجه (مکریانی) صحبت می‌کنند. مردم سردشت پیرو مذهب شافعی اهل سنت هستند.[۳]این شهر و بعضی از آبادی‌های اطرافش در جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراق بمباران شیمیایی شد.[۵]

جغرافیا[ویرایش]

سردشت در دامنه کوه گرده سور (Gerde Sûr) گسترده شده‌است، کوهستانهای قندیل در شمال غربی سردشت قرار دارند. سردشت از شمال با پیرانشهر، از شرق با مهاباد و بوکان و از جنوب شرق با بانه در استان کردستان همسایه‌است. سردشت از غرب با شهرهای رانیه و قلعه دیزه و استان اربیل(هولیر) و از جنوب با شهر سلیمانیه و شهر شارباژیر و ماوت در استان سلیمانیه همسایه‌است. همچنین سردشت دارای ۱۰۰ کیلومتر مرز با کردستان عراق می‌باشد.

زبان[ویرایش]

مردم سردشت به زبان کردی سورانی و با لهجه مکریانی (مُکُریانی) صحبت می‌کنند. البته مردم منطقه سردشت ته لهجه خاص و شیرینی در لهجه موکریانی خود دارند. سورانی موکریانی شاخه‌ای از کردی کرمانجی شمالی محسوب می‌شود و قرابت‌های همسان با سورانی هولیر در استان اربیل و سورانی بابانی استان سلیمانیه در کردستان عراق دارد.مکریان نام امارت تاریخی است که پیش ازقانون جدید تقسیمات کشوری به منطقه‌ای در شمال غربی ایران گفته می‌شد که شامل شهرستانهای تکاب، بانه، سقز، شاهین دژ، بوکان، سردشت، اشنویه، مهاباد و پیرانشهر و نقده می‌شد. البته منطقه رانیه و پژدر و قلادزه را نیز به لحاظ قرابت زبانی و فرهنگی نیز جزء مکریان به حساب می‌آیند.[نیازمند منبع]

جغرافیای طبیعی[ویرایش]

ناحیه سردشت به دلیل وجود جاذبه‌های طبیعی – محیطی و مناظر بکر و فوق العاده و همچنین آداب و رسوم و ویژگی‌های ناحیه در استان و حتی کشور یک محدوده جغرافیایی استثنائی است. جاذبه‌های طبیعی – محیطی از جمله (آبشار شلماش در فاصله ۸ کیلومتری شهر، گردنه زمزیران بین سردشت و مهاباد، آبشار رزگه در منطقه آلان، آبشار چکوو تفرجگاه خدرآباد و پردانان و دره گرژال در جاده سردشت به پیرانشهر، دشت وزنه در دامنه کوهستان‌های قندیل، دشت باژار، تفرجگاه و مصیف زوران، تفرجگاه بیوران و باساوه، کانی گراوان در کیلومتر ۱۵ جاده مهاباد، و وجود ۹۰٬۰۰۰ هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه‌های فرهنگی (آداب و رسوم خاص)، آثار تاریخی و باستانی ناحیه (از جمله قلعه باستانی ربط در ۱۵ کیلومتری شهر مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر ربط مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله ۲ و ۳ کیلومتری شمال شهر، محوطه تاریخی ساوان در فاصله ۲۵ کیلومتری شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد که مربوط به دوران قاجاری است و محوطه‌های تاریخی متعدد که هنوز در سطح ناحیه شناسایی و کشف نشده‌اند، را می‌توان به عنوان بستر و زمینه ساز رشد و شکوفایی ناحیه در زمینه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی و توریستی دانست؛ با ذکر این اوصاف باید گفت که سردشت قابلیت تبدیل به منطقه نمونه گردشگری را دارد.

حوادث تاریخی[ویرایش]

نوشتار اصلی: بمباران شیمیایی سردشت
تصویری از قربانیان بمباران شیمیایی سردشت

بمبماران شیمیایی[ویرایش]

نیروی هوایی عراق از ۷ تیر۱۳۶۶ با استفاده از بمب‌های شیمیایی در چهار نقطه پر ازدحام شهر سردشت (از توابع استان آذربایجان غربی) انجام شد. در این حمله ۱۱۰ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر کشته و ۸۰۰۰ تن دیگر نیز در معرض گازهای سمی قرار گرفتند و مسموم شدند.[۶]

بازار و گمرک[ویرایش]

سردشت دارای دو بازارچه فعال مرزی کیله و بیژوه در منطقه آلان است. که از طریق گمرک قضایی و بازارچه کیله در سال ۱۳۸۹ ۵۷ میلیون دلار کالا صادر شده‌است.[نیازمند منبع][تحقیق دست‌اول؟] سردشت مبداء صدور کالاهای خارجی به بازارچه‌ها و پاساژهای شهرهایی چون بانه، مهاباد و پبرانشهر و حتی ارومیه، می‌باشد. چالب توجه اینکه این در شهرهای مذکور کالاها با قیمت‌های گذاف تر فروخته می‌شوند ولی در شهر سردشت با قیمت نازل می‌توان آنها را خرید.

همچنین سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می‌باشد که درحال تبدیل شدن به مرز بین‌المللی است. فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با مرز ۱۴ کیلومتر و فاصله هوایی سردشت با نقطه صفر مرزی کیله ۸ کیلومتر می‌باشد، و فاصله سردشت با قلادزه (قلعه دیزه) ۳۵ کیلومتر و با رانیه ۶۵ کیلومتر و با هولیر (اربیل) ۲۰۰ کیلومتر می‌باشد. با افتتاح مرز بین‌المللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل می‌شود.[۷]

فاصله سردشت با سایرشهرها[ویرایش]

شهر سردشت دارای جاده مستقیم با شهرهای ارومیه، مهاباد، بانه، پیرانشهر و بوکان می‌باشد، که البته جاده بوکان به طول ۱۰۵ کیلومتر شوسه و فقط ۵۵ کیلومتر از سمت بوکان، آسفالت است. همچنین سردشت دارای جاده آسفالته مناسب با کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق می‌باشد.

شهر کشور مسافت (کیلومتر)
قلعه دیزه Flag of Iraq.svg ۳۵
رانیه Flag of Iraq.svg ۶۵
سنگسر Flag of Iraq.svg ۵۰
ژاراوه Flag of Iraq.svg ۴۵
اربیل Flag of Iraq.svg
دهوک Flag of Iraq.svg
سلیمانیه Flag of Iraq.svg ۲۲۵
کرکوک Flag of Iraq.svg ۲۶۵
حاجی عمران Flag of Iraq.svg ۹۴
وان Flag of Turkey.svg ترکیه ۴۲۵
ارومیه Flag of Iran.svg ایران ۱۹۵ (از مسیر اشنویه)
سرو Flag of Iran.svg ایران ۲۴۰
بوکان Flag of Iran.svg ایران ۱۰۵(جاده شوسه-آسفالته)
بوکان Flag of Iran.svg ایران ۱۳۰ (مسیر ربط- خلیفان - بوکان)
تبریز Flag of Iran.svg ایران ۳۳۰
ماکو Flag of Iran.svg ایران ۴۴۰
مهاباد Flag of Iran.svg ایران ۱۲۰
اشنویه Flag of Iran.svg ایران ۱۴۰
پیرانشهر Flag of Iran.svg ایران ۸۵
نقده Flag of Iran.svg ایران ۱۲۵
بانه Flag of Iran.svg ایران ۶۷
سقز Flag of Iran.svg ایران ۱۲۵
بیجار Flag of Iran.svg ایران ۲۶۵
سنندج Flag of Iran.svg ایران ۳۰۵
کرمانشاه Flag of Iran.svg ایران ۴۳۰
ایلام Flag of Iran.svg ایران ۶۴۵
زنجان Flag of Iran.svg ایران ۴۱۰
تهران Flag of Iran.svg ایران ۷۴۰

پایانه‌های مسافربری[ویرایش]

ترمینال سردشت دارای سرویس‌های منظم روزانه به شهرهای بوکان،ارومیه، مهاباد، نقده، پیرانشهر، اشنویه، مراغه، تبریز، تهران، سقز، و بانه می‌باشد.[۸]

ایلات وخاندان‌های عمده سردشت[ویرایش]

چندی از سران عشایر و ایلات سردشت و مهاباد در سال ۱۹۰۰ میلادی

از خاندان‌ها و عشایر سردشت می‌توان به ایل گورک، منگور، مامش، سویسنی (ملکاری، ایل بریاجی)، میراودلی و بیگ زاده وسمایله چووری (کوری) را نام برد.

سرشناسان[ویرایش]

از شخصیت‌های تاریخی سردشت می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

سردار عزیزخان مکری
  • عزیزخان مکری ،(وزیر جنگ ناصرالدین شاه قاجار و وزیرجنگ والی آذربایجان)
  • علامه بیتوشی
  • ماموستا فدایی سردشتی
  • ماموستا خدر درزی هنرمند آواز خوان فولکلور
  • حسن آغا گورک ملقب به پاشای سردشتی.
  • خدرآغای گورک مشهور به خدری چوغه بور.
  • عمرپاشا قلعه رش
  • ملا خلیل منگور ،(گوراومر) روحانی و مبارز کردستان که با سیاستهای دیکتاتوریانه رضاشاه مخالفت کرد.
  • حمزه آغا منگور
  • شیخ سیامند مکری، رییس ایل همه وند
  • ملا آواره شلماشی
  • ملایوسف اصم، شیخ امین نقشبندی،
  • شیخ مولانا
  • دکتر یاسین سردشتی، استاددانشگاه سلیمانیه
  • دکتر نادر کریمیان سردشتی، پژوهشگر برجسته ایران
  • سیدعلی سردشتی، خواننده ترانه‌های فولکوریک
  • مرحوم هنرمند اسماعیل سردشتی
  • ملا آواره شلماشی، ناسیونالیست کرد که در راه مبارزه با رژیم پهلوی شهید شد.
  • سلیم آغا اجاق منگور

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «درگاه ملی آمار ایران». بازبینی‌شده در آوریل ۲۰۱۰. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «معرفی شهر سردشت». شهرداری سردشت. بازبینی‌شده در آوریل ۲۰۱۰. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ «سه‌رچاوه». وب‌سایت خبری تحلیلی سردشت. بازبینی‌شده در آوریل ۲۰۱۰. 
  4. {{نویسنده و ویرایشگر اطلاعات = https://www.facebook.com/ManiaTaj |تاریخ= 24 بهمن ماه 1392|
  5. http://www.chemical-victims.com/HomePage.aspx?TabID=4001&Site=chemical&Lang=fa-IR
  6. عراق در جنگ تحمیلی ۳ هزار و ۵۰۰ بار ایران را بمباران شیمیایی کرد. سردشت یکی از اولین شهرهایی در جهان است که توسط سلاح‌های شیمیایی مورد حمله قرار گرفته است. پایگاه اطلاع رسانی قربانیان سلاح‌های شیمیایی
  7. پایگاه رسمی موکریان
  8. آنالیز ساختار عرضه و تقاضای مسکن و ارائه راهبرد بهینه برای آن در شهر سردشت، استان آذربابجان غربی، محسن رشیدی گورک:؛؛؛؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر ومعماری؛ دانشگاه آزاد واحد مرکزی تهران.