سردشت

سردشت
کشور	ایران
استان	آذربایجان غربی
شهرستان	سردشت
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	بهشت کردستان
نام(های) قدیمی	زردشت
مردم
جمعیت	۵۰٬۱۱۵ نفر
رشد جمعیت	۴ درصد
زبان‌ گفتاری	کردی سورانی ،مکریانی
مذهب	سنی
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۴۸۰ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه	۹۵۰ میلیمتر
اطلاعات شهری
ره‌آورد	انگورسیاه، عسل، انجیر، کالاهای خارجی
وبگاه	شهرداری سردشت
تابلوی خوش‌آمد به شهر
گه لیک به خیر هاتن Gelek ba xer hatin
سردشت روی نقشه ایران °۴۵٫۵۳شرقی °۳۶٫۲۵شمالی / ۴۵٫۵۳;۳۶٫۲۵

سَردَشت (کردی: Serdeşt) از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان سردشت است، که در جنوب غربی این استان و امتداد جنوبی ارومیه قرار دارد و با شمال کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق همسایه‌است. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۴۷٬۱۱۵ نفر بوده‌است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۴۸۰ متر می‌باشد. مردم این شهر کردزبان بوده و با کردی سورانی و لهجه موکریانی(مکریانی) صحبت می‌کنند. مردم سردشت پیرو مذهب شافعی اهل سنت هستند.این شهر و بعضی از آبادی های اطرافش در جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراق بمباران شیمیایی شد.

جغرافیا

سردشت در دامنه کوه گرده سور (Gerde Sûr) گسترده شده‌است، کوهستانهای قندیل در شمال غربی سردشت قرار دارند. سردشت از شمال با پیرانشهر، از شرق با مهاباد و بوکان و از جنوب شرق با بانه در استان کردستان همسایه‌است. سردشت از غرب با شهرهای رانیه و قلعه دیزه و استان اربیل(هولیر) و از جنوب با شهر سلیمانیه و شهر شارباژیر و ماوت در استان سلیمانیه همسایه‌است. همچنین سردشت دارای ۱۰۰ کیلومتر مرز با کردستان عراق می‌باشد.

زبان

مردم سردشت به زبان کردی سورانی و با لهجه موکریانی (مُکریانی) صحبت می‌کنند. البته مردم منطقه سردشت ته لهجه خاص و شیرینی در لهجه موکریانی خود دارند. سورانی موکریانی شاخه‌ای از کردی کرمانجی شمالی محسوب می‌شود و قرابت‌های همسان با سورانی هولیر در استان اربیل و سورانی بابانی استان سلیمانیه در کردستان عراق دارد. موکریان(مکریان) - Mukerian نام امارت تاریخی است که پیش ازقانون جدید تقسیمات کشوری به منطقه‌ای در شمال غربی ایران گفته می‌شد که شامل شهرستانهای تکاب، بانه، سقز، شاهین دژ، بوکان، سردشت، اشنویه، مهاباد و ارومیه، پیرانشهر و نقده می‌شد. البته منطقه رانیه و پژدر و قلادزه را نیز به لحاظ قرابت زبانی و فرهنگی نیز جزء موکریان به حساب می‌آیند.

ایلات وخاندان های عمده سردشت

از خاندان ها و عشایر سردشت می‌توان به ایل گورک، منگور، مامش، ملکاری، ایل بریاجی، میراودلی و بیگ زاده را نام برد.

پراکندگی عشایر سردشت به شرح زیر است:

• ایل گورک Gawerk: شهر ربط، اطراف پاراستان، سیسر، هندآباد، مکل آباد، بریسو، اطراف جاده مهاباد و بوکان
• منگور و مامش : منطقه میرآباد، آلواتان، دوله تو، دارمه کون، ئالاوان، سوستان، گرور، نیزه، دشت وزنه
• ایل بریاجی و ملکاری: سردشت، نلاس، بیوران، قلعه رش، بیزیله، بیشاسب، ملاشیخ، مزرا
• پژدری (میراودلی): آلان و بیژوه، بیتوش
• بیگزاده سردشت و باپیرآغایی سردشت : سردشت، شلماش، آلان.

جمعیت

جمعیت شهرستان سردشت براساس پبش بینی‌های نرخ رشد سالانه و احتساب مهاجرت‌های منظور نشده در آمارها در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۹۷٬۰۰۰ نفر می‌باشد. و دارای رشد ۳٫۶ درصدی جمعیت می‌باشد.^{[نیازمند منبع]}

جغرافیای طبیعی

ناحیه سردشت به دلیل وجود جاذبه‌های طبیعی – محیطی و مناظر بکر و فوق العاده و همچنین آداب و رسوم و ویژگی‌های ناحیه در استان و حتی کشور یک محدوده جغرافیایی استثنائی است. جاذبه‌های طبیعی – محیطی از جمله (آبشار شلماش در فاصله ۸ کیلومتری شهر، گردنه زمزیران بین سردشت و مهاباد، آبشار رزگه در منطقه آلان، آبشار چکوو تفرجگاه خدرآباد و پردانان و دره گرژال در جاده سردشت به پیرانشهر، دشت وزنه در دامنه کوهستان‌های قندیل، دشت باژار، تفرجگاه و مصیف زوران، تفرجگاه بیوران و باساوه، کانی گراوان در کیلومتر ۱۵ جاده مهاباد، و وجود ۹۰٬۰۰۰ هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه‌های فرهنگی (آداب و رسومات خاص)، آثار تاریخی و باستانی ناحیه (از جمله قلعه باستانی ربط در ۱۵ کیلومتری شهر مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر ربط مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله ۲ و ۳ کیلومتری شمال شهر، محوطه تاریخی ساوان در فاصله ۲۵ کیلومتری شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد که مربوط به دوران قاجاری است و محوطه‌های تاریخی متعدد که هنوز در سطح ناحیه شناسایی و کشف نشده‌اند، را می‌توان به عنوان بستر و زمینه ساز رشد و شکوفایی ناحیه در زمینه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی و توریستی دانست؛ با ذکر این اوصاف باید گفت که سردشت قابلیت تبدیل به منطقه نمونه گردشگری را دارد.

حوادث تاریخی

نوشتار اصلی: بمباران شیمیایی سردشت

در زمان جنگ ایران وعراق: بمباران شیمیایی سردشت در تاریخ ۷ تیر ماه سال ۱۳۶۶ در ساعت ۴ و ۳۰ دقیقه بعد ظهر اتفاق افتاد که در این حمله ۴ بمب شیمیایی در شهر سردشت و ۳ بمب در روستاهای اطراف فرود می‌آیند.که 8025 مصدوم برجای گذاشت. سردشت را اولین مورد استفاده از سلاح‌های شیمیایی در تاریخ می‌نامند.

بازار و گمرک

سردشت دارای دو بازارچه فعال مرزی کیله و بیژوه در منطقه آلان است. که از طریق گمرک قضایی و بازارچه کیله در سال ۱۳۸۹ ۵۷ میلیون دلار کالا صادر شده‌است.^{[نیازمند منبع]} سردشت مبداء صدور کالاهای خارجی به بازارچه‌ها و پاساژهای شهرهایی چون بانه، مهاباد و پبرانشهر و حتی ارومیه، می‌باشد. چالب توجه اینکه این در شهرهای مذکور کالاها با قیمت‌های گذاف تر فروخته می‌شوند ولی در شهر سردشت با قیمت نازل می‌توان آنها را خرید.

همچنین سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می‌باشد که درحال تبدیل شدن به مرز بین المللی است. فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با مرز ۱۴ کیلومتر و فاصله هوایی سردشت با نقطه صفر مرزی کیله ۸ کیلومتر می‌باشد، و فاصله سردشت با قلادزه (قلعه دیزه) ۳۵ کیلومتر و با رانیه ۶۵ کیلومتر و با هولیر(اربیل) ۲۰۰ کیلومتر می‌باشد. با افتتاح مرز بین المللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل می‌شود.

فاصله سردشت با سایرشهرها

شهر سردشت دارای جاده مستقیم با شهرهای ارومیه، مهاباد، بانه، پیرانشهر و بوکان می‌باشد، که البته جاده بوکان به طول ۱۰۵ کیلومتر شوسه و فقط ۵۵ کیلومتر از سمت بوکان، آسفالت است. همچنین سردشت دارای جاده آسفالته مناسب با کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق می‌باشد.

• فاصله سردشت با اولین شهرها در اقلیم فدرال کردستان عراق و مناطقی از ایران به صورت زیر است:

شهر	کشور	مسافت(کیلومتر)
قلعه دیزه		۳۵
رانیه		۶۵
سنگسر		۵۰
ژاراوه		۴۵
اربیل		دهوک
سلیمانیه		۲۲۵
کرکوک		۲۶۵
حاجی عمران		۹۴
وان	ترکیه	۴۲۵
ارومیه	ایران	۱۹۵ (از مسیر اشنویه)
سرو	ایران	۲۴۰
بوکان	ایران	۱۰۵(جاده شوسه-آسفالته)
بوکان	ایران	۱۳۰ (مسیر ربط- خلیفان - بوکان)
تبریز	ایران	۳۳۰
ماکو	ایران	۴۴۰
مهاباد	ایران	۱۲۰
اشنویه	ایران	۱۴۰
پیرانشهر	ایران	۸۵
نقده	ایران	۱۲۵
بانه	ایران	۶۷
سقز	ایران	۱۲۵
بیجار	ایران	۲۶۵
سنندج	ایران	۳۰۵
کرمانشاه	ایران	۴۳۰
ایلام	ایران	۶۴۵
زنجان	ایران	۴۱۰
تهران	ایران	۷۴۰

پایانه‌های مسافربری

ترمینال سردشت دارای سرویس‌های منظم روزانه به شهرهای بوکان،ارومیه، مهاباد، نقده، پیرانشهر، اشنویه، مراغه، تبریز، تهران، سقز، و بانه می‌باشد.

سرشناسان

از شخصیت‌های تاریخی سردشت می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

سردار عزیزخان مکری

• عزیزخان مکری (وزیر جنگ ناصرالدین شاه قاجار و حاکم آذربایجان)،.
• حسن آغا گورک ملقب به پاشای سردشتی
• عمرپاشا
• ملا خلیل منگور(گوراومر) روحانی و مبارز کردستان که با سیاستهای دیکتاتورمآبانه رضاشاه مخالفت کرد.
• شیخ سیامند مکری رییس ایل همه وند
• ملا آواره شلماشی
• ملایوسف اصم، شیخ امین نقشبندی، شیخ مولانا.
• دکتر یاسین سردشتی استاد دانشگاه سلیمانیه .
• دکتر نادر کریمیان سردشتی پژوهشگر برجسته ایران.
• اسماعیل سردشتی خواننده سرشناس و مردمی.
• سیدعلی سردشتی خواننده ترانه های فولکوریک .
• ملا آواره شلماشی ناسیونالیست کرد که در راه مبارزه با رژیم پهلوی شهید شد.
• سلیم آغا اجاق منگور آلواتان.