سردشت

سردشت Sardasht
سردشت Sardasht °۴۵٫۵۳شرقی °۳۶٫۲۵شمالی / ۴۵٫۵۳;۳۶٫۲۵
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	آذربایجان غربی
شهرستان	سردشت
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	بهشت کردستان
نام(های) قدیمی	زردشت
مردم
جمعیت	۵۰٬۱۱۵ نفر
رشد جمعیت	۴ درصد
زبان‌ گفتاری	کردی سورانی مکریانی
مذهب	سنی
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۴۸۰ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه	۹۵۰ میلیمتر
اطلاعات شهری
ره‌آورد	انگورسیاه، عسل، انجیر، کالاهای خارجی
وبگاه	شهرداری سردشت
تابلوی خوش‌آمد به شهر
گه لیک به خیر هاتن Gelek ba xer hatin

سَردَشت (کردی : Serdeşt) از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان سردشت است، که در جنوب غربی این استان و امتداد جنوبی ارومیه قرار دارد و با شمال کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق همسایه است. مردم این شهر با کردی سورانی مکریانی صحبت می کنند. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۴۷٬۱۱۵ نفر بوده است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۴۸۰ متر می‌باشد.

مردم این شهر کردزبان بوده و با کردی سورانی و لهجه موکریانی(مکریانی) صحبت می کنند. مردم سردشت پیرو مذهب شافعی اهل سنت هستند.

جغرافیا

سردشت در دامنه کوه گرده سور (Gerde Sûr) گسترده شده است، کوهستانهای قندیل در دامنه های شمال غربی سردشت قرار دارند.

سردشت از شمال و شمال شرق با پیرانشهر و مهاباد، از شرق با مهایاد و بوکان و از جنوب شرق با بانه در استان کردستان همسایه است.سردشت از غرب با شهرهای رانیه و قلعه دیزه و استان اربیل(هولیر) و از جنوب با شهر سلیمانیه و شهر شارباژیر و ماوت در استان سلیمانیه همسایه است. همچنین سردشت دارای 100 کیلومتر مرز با کردستان عراق می باشد.

زبان

مردم سردشت به زبان کردی سورانی و با لهجه موکریانی (مُکریانی) صحبت می کنند. البته مردم منطقه سردشت ته لهجه خاص و شیرینی در لهجه موکریانی خود دارند. سورانی موکریانی شاخه ای از کردی کرمانجی شمالی محسوب می شود و قرابت های همسان با سورانی هولیر در استان اربیل و سورانی بابانی استان سلیمانیه در کردستان عراق دارد. موکریان(مکریان) - Mukerian نام امارت تاریخی است که پیش ازقانون جدید تقسیمات کشوری به منطقه ای در شمال غربی ایران گفته می شد که شامل شهرستانهای تکاب، بانه، سقز، شاهین دژ، بوکان، سردشت، اشنویه، مهاباد و ارومیه، پیرانشهر و نقده میشد .البته منطقه رانیه و پژدر و قلادزه را نیز به لحاظ قرابت زبانی و فرهنگی نیز جزء موکریان به حساب می آیند.

نامداران

از شخصیت های تاریخی سردشت می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

سردار عزیزخان مکری

سردار عزیز خان مکری ( وزیر جنگ ناصرالدین شاه قاجار و حاکم آذربایجان)، .

عمرپاشا .

حمزه آغا منگور سردار و سیاستمدار کرد ( که در راه مبارزه با شاهان فاسد قاجاری شهید شد.)

ملا خلیل منگور(گوراومر) روحانی و مبارز کردستان که با سیاستهای دیکتاتورمآبانه رضاشاه مخالفت کرد.

حسن آغا گورک رییس ایل گورک .

ملا آواره شلماشی

ملایوسف اصم، شیخ امین نقشبندی، شیخ مولانا .

سردشت از کانون های مهم تمدن های باستانی و تاریخی همچون ماد، اورارتو، مانا و آشوری ها به شمار می رود.

ایلات سردشت

از ایلات و عشایر سردشت می توان به ایل گورک، منگور، مامش ،ملکاری، ایل بریاجی، میراودلی و بیگ زاده را نام برد.

پراکندگی عشایر سردشت به شرح زیر است :

ایل گورک : شهر ربط ،؛ اطراف پاراستان، سیسر، هندآباد، بریسو، اطراف جاده مهاباد و بوکان

منگور: منطقه میرآباد، آلواتان، دوله تو، دارمه کون، ئالاوان، سوستان، گرور، نیزه، دشت وزنه

ایل بریاجی و ملکاری : سردشت، نلاس، بیوران، قلعه رش، بیزیله، بیشاسب، ملاشیخ، مزرا

میراودلی : آلان و بیژوه، بیتوش

بیگ زاده و باپیرآقایی : سردشت، شلماش، آلان.

جمعیت

جمعیت شهرستان سردشت براساس پبش بینی های نرخ رشد سالانه و احتساب مهاجرت های منظور نشده در آمارها در سال 1390 بالغ بر 118،000 نفر می باشد.و دارای رشد 3.6 درصدی جمعیت می باشد.

جغرافیای طبیعی

ناحیه سردشت به دلیل وجود جاذبه های طبیعی – محیطی و مناظر بکر و فوق العاده و همچنین آداب و رسوم و ویژگی های ناحیه در استان و حتی کشور یک محدوده جغرافیایی استثنائی است. جاذبه های طبیعی – محیطی از جمله (آبشار شلماش در فاصله8 کیلومتری شهر، گردنه زمزیران بین سردشت و مهاباد، آبشار رزگه در منطقه آلان، آبشار چکوو تفرجگاه خدرآباد و پردانان و دره گرژال در جاده سردشت به پیرانشهر، دشت وزنه در دامنه کوهستان های قندیل، دشت باژار، تفرجگاه و مصیف زوران، تفرجگاه بیوران و باساوه، کانی گراوان در کیلومتر 15 جاده مهاباد، و وجود 90.000 هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه های فرهنگی (آداب و رسومات خاص)، آثار تاریخی و باستانی ناحیه (از جمله قلعه باستانی ربط در 15 کیلومتری شهر مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر ربط مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله 2 و 3 کیلومتری شمال شهر، محوطه تاریخی ساوان در فاصله 25 کیلومتری شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد که مربوط به دوران قاجاری است و محوطه های تاریخی متعدد که هنوز در سطح ناحیه شناسایی و کشف نشده اند، را می توان به عنوان بستر و زمینه ساز رشد و شکوفایی ناحیه در زمینه های مختلف اجتماعی و اقتصادی و توریستی دانست؛ با ذکر این اوصاف باید گفت که سردشت قابلیت تبدیل به منطقه نمونه گردشگری را دارد.

حوادث تاریخی

بمباران شیمیایی سردشت در زمان جنگ ایران وعراق:

هفت روز از اولين ماه تابستان 1366 ميگذرد. لحظاتی قبل از آن‌كه عقربه‌های ساعت 30/4 دقيقه بعدازظهر را نشان دهد، نقطه‌های سياهی در آسمان سردشت ظاهر می شود.

هواپيماها غرش می كنند و سپس‌ 4 بمب شیمیایی در شهر و 3 بمب ديگر در روستاهای اطراف فرود مي‌آيد. اين يكی از فجيع‌ترين و وحشتناک ترين تهاجم شيميايی بود كه سبب كشته و مجروح شدن عده زيادی از هموطنان شد.

اما سردشت نخستين مورد استفاده از بمب‌های شيميايی توسط عراق در طول جنگ تحميلی نبود، همان‌طور كه آخرين آنها هم نبود.

بازار و گمرک

سردشت دارای دو بازارچه فعال مرزی کیله و بیژوه در منطقه آلان است . که از طریق گمرک قضایی و بازارچه کیله در سال 1389 57 میلیون دلار کالا صادر شده است. سردشت مبداء صدور کالاهای خارجی به بازارچه ها و پاساژهای شهرهایی چون بانه، مهاباد و پبرانشهر و حتی ارومیه، میباشد.چالب توجه اینکه این در شهرهای مذکور کالاها با قیمت های گذاف تر فروخته می شوند ولی در شهر سردشت با قیمت نازل می توان آنها را خرید.

همچنین سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می باشد که درحال تبدیل شدن به مرز بین المللی است . فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با مرز 14 کیلومتر و فاصله هوایی سردشت با نقطه صفر مرزی کیله 8 کیلومتر می باشد، و فاصله سردشت با قلادزه (قلعه دیزه) 35 کیلومتر و با رانیه 65 کیلومتر و با هولیر(اربیل) 200 کیلومتر می باشد. با افتتاح مرز بین المللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل می شود.

فاصله سردشت با دیگرشهرها

شهر سردشت دارای جاده مستقیم با شهرهای ارومیه، مهاباد، بانه، پیرانشهر و بوکان می باشد، که البته جاده بوکان به طول 105 کیلومتر شوسه و فقط 55 کیلومتر از سمت بوکان، آسفالت است. همچنین سردشت دارای جاده آسفالته مناسب با کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق می باشد.فاسله سردشت با اولین شهرها در اقلیم فدرال کردستان عراق به صورت زیر است :

Ghaladze قلعه دیزه(قه لادزی): 35 کیلومتر - Ranyaرانیه: 65 کیلومتر

Sangasar سنگسر = 50 کیلومتر Jarawe ژاراوه 45.ک.م

کویسنجق = 110 .ک.م(Koya ) اربیل (هولیر)= 200

Hewler

سلیمانیه = 225 ک.م Silemani -کرکوک Kerkuk =(از طریق کویسنجق )265 ک.م

Duhok دهوک = 355 ک.م Zaxo زاخو= 405 ک.م

فاصله سردشت با شهرهای اطراف

ارومیه= 195 کیلومتر ( از طریق جاده اشنویه)

مهاباد= 120 کیلومتر

پیرانشهر= 85 کیلومتر

اشنویه= 125 کیلومتر

بانه= 67 کیلومتر

سقز = 125 کیلومتر نقده= 127 کیلومتر ماکو= 430 کیلومتر

بوکان= 105 کیلومتر، و(از طریق جاده شوسه : 165 کیلومتر از طریق سقز ) تبریز= 340 کیلومتر

مرزترکیه، سرو؛ ارومیه = 235 کیلومتر

مرز ترکیه بازرگان، ماکو =440 کیلومتر

مرزعراق، حاجی عمران، پیرانشهر= 94 کیلومتر

مرز کیله -Kele, سردشت= 14 کیلومتر

تکاب= 220 کیلومتر (از طریق سه راهی جاده سقز-دیواندره)

دیواندره= 215 کیلومتر

سنندج = 305 کیلومتر

کرمانشاه =430 کیلومتر ایلام= 585 کیلومتر

زنجان = 405 کیلومتر تهران= 740 کیلومتر

همچنین ترمینال سردشت دارای سرویس های منظم روزانه به شهرهای ارومیه، مهاباد، نقده، پیرانشهر، اشنویه، مراغه، تبریز، تهران، سقز، بانه و بوکان می باشد.