الفبای کردی

حروف الفبای کردی اینها هستند:

ئ ا ب پ ت ﺝ ﭺ ﺡ ﺥ د ر ڕ ز ژ س ﺶ ﻉ ﻍ ﻑ ﭪ ﻖ ﮎ ﮒ ل ڵ م ن ﻭ وو ۆ ه ﻫ ﯼ ێ

• حروف الفبای کردی به دو دسته ی حروف بیصدا و حروف صدادار تقسیم میشوند:

الف: حروف بیصدا:

ئ ب پ ت ﺝ ﭺ ﺡ ﺥ د ر ڕ ز ژ س ﺶ ﻉ ﻍ ﻑ ﭪ ﻖ ﮎ ﮒ ل ڵ م ن ﻭ ﻫ ﯼ

ب: حروف صدادار:

ا، ی ، ۆ ، ێ ، و ، وو ، ە

• حروفی که شبیه الفبای فارسی نوشته می‌شوند اما طور دیگری تلفظ می‌شوند:

ح: این حرف معمولأ مثل شکل عربی آن بطور حلقی تلفظ می‌شود. در واقع این حرف و صدای متعلق به آن ریشهٔ کردی ندارد و مأخوذ از زبان عربی بوده و برای نوشتن و گفتن کلمات عربی مثل احمد، محمد و... بکار می‌رود.

ع: این حرف معمولأ مثل شکل عربی آن بطور حلقی تلفظ می‌شود. در واقع این حرف و صدای متعلق به آن ریشهٔ کردی ندارد و مأخوذ از زبان عربی بوده و برای نوشتن و گفتن کلمات عربی مثل علی، عمر و... بکار می‌رود.

ه: این حرف برای نشان دادن صدای فتحه بکار می‌رود. مثلأ کلمه ی«دَر» در زبان کردی به شکل«دەر» نوشته می‌شود.

• حروفی که هم از نظر شکل و هم از نظر تلفظ با الفبای فارسی فرق دارند:

ڕ: به آن «ر»لرزشی می‌گویند. مثل: تەڕ (بمعنای تر و خیس).

ڵ: لام حلقی که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «ماڵ»(بمعنای خانه) مشاهده کرد.

ۆ: ضمهٔ کشیده که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «زۆر»(بمعنای خیلی) مشاهده کرد.

ێ: یای مجهول که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «ئێرە»(بمعنای اینجا) مشاهده کرد.

ڤ: شبیه V انگلیسی است که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «هەڤدە»(بمعنای هفده:۱۷) مشاهده کرد.

• در زبان کردی (شیوهٔ رسم الخط معروف به سۆرانی) بجز صدای کسره همهٔ مصوت‌ها دارای حرف(یا ترکیب حروف) مربوط به خود بوده و در نوشتار منعکس می‌شوند:

ه=فتحه

و=ضمه

ا=آ

وو=واو کشیده

ی=یای کشیده

ۆ=ضمه کشیده

ئ:این حرف (یعنی همزه) معمولأ در اول کلمه و بهمراه یک حرف صدادار می‌آید. مثلأ کلمات«اگر» و«این» به ترتیب اینطور نوشته می‌شوند: ئەگەر- ئین.

حروف غیر رسمی زبان کردی

این حروف هر کدام مخصوص یک لهجه از زبان کردی هستند و کاربرد محدودی دارند.در بیشتر مواقع از این حروف استفاده نمی‌شود. حروف غیر رسمی زبان کردی عبارتند از:

ۊ: این حرف مخصوص کردی جنوبی(کرمانشاهی و ایلامی و ...) و حاصل تلفظ همزمان و+ی می‌باشد، که آن‌را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «رۊن»(به معنای روغن) مشاهده کرد.

ڎ: این حرف مخصوص کردی اورامی می‌باشد و تلفظی مابین "د" و "گ" دارد.مانند "ئەڎا"(به معنی مادر).البته به خاطر شباهت تلفظ این حرف با حرف "ذال" برخی از کردهای اورامی به جای حرف "ڎ" حرف عربی "ذ" را به کار می‌برند.مثلا "ئەذا"(به معنی مادر).

ۋ:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظی شبیه حرف "ڤ" دارد،مثلا "هەۋا"(به معنی هوا).

ې:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظ آن تقریبا به صورت "ـیهـ" می‌باشد.مثلا "گولانې" با تلفظ گولانیهـ.

ڼ:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظ آن به دو صورت "نن" و "نگ" با تلفظ تودماغی می‌باشد.مثل:"دڼیۋ"

ص: این حرف در برخی لهجه‌های گویش سورانی تلفظ می‌شود و تلفظ آن دقیقا مانند تلفظ عربی "صاد" است.و همانند دو حرف "ع" و "ح" از زبان عربی وارد زبان کردی شده‌است.مانند کلمات: "صەت"(عدد صد) و شێصت.

مثالهایی برای تمرین

ئەسپ/دۊر/دڵ/کوردە ماڵ/پەس/ گۆﭬار/ ڕۆژ/ لۊت/ لەڕ/ کاڵ/ مناڵ مەدرەسه/ دەفتەر/ تۆپی پێ/ تووپ/ باڵەفڕ/قەرەسۊ/ پێڵاو/ ژمێریاری/ دەریا/ ئاسمان/ زەمین/ مانگ/ هەسارە/ دڕگ/ خوەر/ خوەراوا/ قەۊ/ تاوسان/ وەهار/ گوڵ/ دۊەت/ شەو/ ڕووژ/ نیمەڕوو/ ئیواره/ گەرم/ سەرد/ ڕچ/ یەخ/ هوونک/ داخ/ کوڵ/ شەمامه/ شامی/ بەرەفتاو/ جاڕ/ کلگ/ ناخۊن/ چەو/ برۊ/ ڕەش/ چەرمی/ کەواو/ پەلامار/ وڵات/ نیشتمان/ زەۊ/ تووفان/ ئینترنت/ ئیمەیل/ چات/ کەمووتەر/ داڵ/ پەڵەنگ/ ئەڵوەن/ داڵاهۆ/ پەڕاو/ شوێن/ هۆز/ ئەﭬین/ کوردستان/ چەمەڕی/ژیان/زێڤین/ڕۆژئاڤا

مقایسهٔ الفباهای کردی

کرمانجی لاتین	Yekgirtú	کرمانجی سیریلیک	سورانی				IPA
			(stand-alone)	(initial)	(medial)	(final)
A,a	A,a	A,a	ا‎	ئا‎	—	ـا‎	[aː]
B,b	B,b	Б,б	ب‎	بـ‎	ـبـ‎	ـب‎	[b]
C,c	J,j	Щ,щ	ج‎	جـ‎	ـجـ‎	ـج‎	[d͡ʒ]
Ç,ç	C,c	Ч,ч	چ‎	چـ‎	ـچـ‎	ـچ‎	[t͡ʃ]
D,d	D,d	Д,д	ﺩ‎	—		ـد‎	[d]
—	—	—	ڏ‎	—		ـڏ‎	[ð]
E,e	E,e	Ә,ә	ه‎	ئه‎	—	ـه‎	[ɛ], [æ]
Ê,ê	É,é	E,e (Э э)	ێ‎	ئێـ‎	ـێـ‎	ـێ‎	[e]
F,f	F,f	Ф,ф	ف‎	فـ‎	ـفـ‎	ـف‎	[f]
G,g	G,g	Г,г	گ‎	گـ‎	ـگـ‎	ـگ‎	[ɡ]
H,h	H,h	h,h	ﻫ‎‎	هـ‎	ـهـ‎	ـهـ‎	[h]
Ḧ,ḧ	H',h'	h’,h’	ح‎	حـ‎	ـحـ‎	ـح‎	[ħ]
—	'	—	ع‎	عـ‎	ـعـ‎	ـع‎	[ʕ]
I,i	I,i	Ь,ь	—				[ɯ]
Î,î	Í,í	И,и	ی‎	ئیـ‎	ـیـ‎	ـی‎	[iː]
J,j	Jh,jh	Ж,ж	ژ‎	—		ـژ‎	[ʒ]
K,k	K,k	K,k	ک‎	کـ‎	ـکـ‎	ـک‎	[k]
L,l	L,l	Л,л	ل‎	لـ‎	ـلـ‎	ـل‎	[l]
—	ll	Л’,л’	ڵ‎	ڵــ‎	ـڵـ‎	ـڵ‎	[lˤ]
M,m	M,m	M,m	م‎	مـ‎	ـمـ‎	ـم‎	[m]
N,n	N,n	Н,н	ﻥ‎	نـ‎	ـنـ‎	ـن‎	[n]
O,o	O,o	O,o	ۆ‎	ئۆ‎	–	ـۆ‎	[o]
P,p	P,p	П,п	پ‎	پــ‎	ـپـ‎	ـپ‎	[p]
Q,q	Q,q	Ԛ,ԛ	ق‎	قـ‎	ـقـ‎	ـق‎	[q]
R,r	R,r	P,p	ر‎	—		ـر‎	[r]
—	rr	Р’,р’	ڕ‎	—		ـڕ‎	[r]
S,s	S,s	C,c	س‎	سـ‎	ـسـ‎	ـس‎	[s]
Ş,ş	Sh,sh	Ш,ш	ش‎	شـ‎	ـشـ‎	ـش‎	[ʃ]
T,t	T,t	T,т	ت‎	تـ‎	ـتـ‎	ـت‎	[t]
U,u	U,u	Ö,ö	و‎	—		ـو‎	[œ]
Û,û	Ou,ou	У,у	وو‎	—		ـوﻭ‎	[uː]
Ü,ü	Ù,ù	—	ۊ‎	—		ـۊ‎	[ʉː]
V,v	V,v	B,в	ڤ‎	ڤـ‎	ـڤـ‎	ـڤ‎	[v]
W,w	W,w	Ԝ,ԝ	و‎	—		ـو‎	[w]
X,x	X,x	X,x	خ‎	خـ‎	ـخـ‎	ـخ‎	[x]
Ẍ,ẍ	X',x'	Ѓ,ѓ	غ‎	غـ‎	ـغـ‎	ـغ‎	[ʁ]
Y,y	Y,y	Й,й	ی‎	یـ‎	—		[j]
Z,z	Z,z	З,з	ز‎	—		ـز‎	[z]

منابع

ئەلف و بای هۆرامی فەرهەنگی باشوور